قوناەۆ قالاسىندا ەلىمىزدە اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋراسىندا قوعامدىق تالقىلاۋ ءوتتى. قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى ۇيىمداستىرعان كەزدەسۋگە ساراپشىلار, قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرى مەن ءوڭىر تۇرعىندارى قاتىستى.
اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋداعى باستى قاجەتتىلىك – ەلىمىزدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاپشىلىق ماسەلەسىن شەشۋ. ساراپشىلار اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جوسپارى تۋرالى جان-جاقتى بايانداپ, ونىڭ قاۋىپسىزدىگى, ەكولوگيالىق تازالىعى جانە ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىنە باسا نازار اۋداردى.
قوعامدىق تالقىلاۋعا قاتىسقان ءوڭىردىڭ جانە اەس سالىناتىن ۇلكەن اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى پىكىرتالاسقا بەلسەندى قاتىسىپ, وزدەرىن تولعاندىرعان قاۋىپسىزدىك, ەكونوميكا, ەكولوگيا ماسەلەلەرىنە قاتىستى سۇراقتارىن قويدى.
«وركەنيەتتىڭ جەتىستىكتەرىن ءتيىمدى پايدالاناتىن مەملەكەت قانا دامىپ, العا جىلجيدى. ەگەر قۋاتتى ەلەكتر كوزىمەن قامتاماسىز ەتىلمەسە, ەل دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە جەتە المايدى. ەكونوميكانى وركەندەتۋ, وندىرىستەر مەن جاڭا كاسىپورىنداردى ىسكە قوسۋ ءۇشىن بىزگە اەس سالۋ قاجەت. قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارا وتىرىپ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى دۇرىس پايدالانعان جاعدايدا عانا جەتىستىككە جەتەمىز», دەپ ءتۇسىندىردى الماتى وبلىسى سەمەي پوليگونى مۇگەدەكتەرى مەن ارداگەرلەرى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى نۇرلىباي مۇساپيروۆ.
ساراپشىلار ەلىمىزدەگى اتوم ەلەكتر ستانسالارىندا ماگاتە-ءنىڭ قاتاڭ ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەتىن III جانە III+ بۋىن رەاكتورلارى قولدانىلاتىنىن العا تارتتى. ەڭ باستىسى, اتوم ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگى جانە سو2 شىعارىندىلارىنىڭ اۋاعا تاراماۋى ەكەنىن باسا ايتتى. سونداي-اق ماماندار قازىر بۇكىل الەمدە قولدانىلاتىن راديواكتيۆتى قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋدىڭ وزىق تەحنولوگيالارى تۋرالى جان-جاقتى اقپارات بەردى.
«ۇلكەن سۋ» وك باس ينجەنەرى سەرگەي ترەتياكوۆ اتاپ وتكەندەي, بۇل شارالاردىڭ بارلىعى اتوم ەنەرگەتيكاسىن بارىنشا قاۋىپسىز جانە ەكولوگيالىق تازا ەتۋ ءۇشىن قابىلدانىپ جاتىر.
«قازىر الەم وزگەرىپ جاتىر, سوعان ساي ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ مولشەرى دە ارتىپ كەلەدى. ال ەلىمىزدە 70-جىلدارى سالىنعان ەلەكتر ستانسالارى ەسكىرگەن. بىزگە تۇراقتى قۋات قاجەت, ال اتوم ەنەرگەتيكاسى – بۇل قيىندىقتان الىپ شىعاتىن جالعىز شەشىم. راس, الاڭداۋشىلىق بار, بىراق قازىرگى رەاكتورلار قاۋىپسىز, ال ەلىمىزدىڭ اۋىر اپاتتارسىز اتوم تەحنولوگيالارىمەن جۇمىس ىستەۋدە 57 جىلدىق تاجىريبەسى بار. اەس ارقىلى تازا ەنەرگيا ءوندىرىپ, سىرتقى شىعىنداردان ارىلامىز جانە قوسىمشا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, حالىقتىڭ تۇرمىسى جاقسارۋىنا جول اشىلادى. ۇلكەن اۋىلىندا اەس سالۋ ەلىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتىن پايدالانۋعا جانە تولىققاندى اتوم سالاسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەن 1985 جىلدان بەرى بۇل قۇرىلىستى كۇتىپ ءجۇرمىن. اتوم ستانساسى بالالارىمىز جانە بولاشاعىمىز ءۇشىن كەرەك. ەگەر كورشى ەل بىزگە ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋدەن باس تارتسا, وندا جارىقسىز قالۋ قاۋپى بار. بۇل – ەلىمىزدىڭ بەدەلىن ارتتىراتىن ۇلكەن مۇمكىندىك. قىتايدا اەس بار, وزبەكستان قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. مەن دە ۇرپاعىمنىڭ جارقىن بولاشاعىن ويلاي وتىرىپ, اەس سالۋ ءىسىن قولدايمىن», دەدى ول.
قوعامدىق تالقىلاۋ بارىسىندا اەس سالۋى ارقىلى ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىگىن قالىپتاستىرىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, ارالاس سالالاردىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بارى ايتىلدى.
قازىر اتوم ەلەكتر ستانسالارىنا قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن جوعارى بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. بۇل تۋرالى دا ساراپشىلار جان-جاقتى ايتىپ بەردى.
الماتى وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى قوعامدىق تالقىلاۋدا بەيبىت اتوم ەنەرگەتيكاسىنا قارسى ەمەستىگىن ءبىلدىردى. اەس سالۋ يدەياسىن ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ ارداگەرلەرى دە قولداپ, ەنەرگەتيكالىق داعدارىستان شىعۋدىڭ جالعىز شەشىمى وسى ەكەنىن سەنىمدىلىكپەن جەتكىزدى. قوعام قايراتكەرلەرى اەس وتانداستارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىراتىنىن, ال جاستار جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىن اتوم ەنەرگەتيكاسىمەن بايلانىستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
قوناەۆتاعى جاريا تالقىلاۋ قوعامنىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسىن ودان ءارى دامىتۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتتى. جينالعاندار ەلىمىزدىڭ جاڭا زاماننىڭ, ياعني اتام ەنەرگەتيكاسى ءداۋىرىنىڭ تابالدىرىعىندا تۇرعانىن, ونى بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ەنگىزىپ, دامىتۋ اسا قاجەت ەكەنىن العا تارتىپ, جوبانى ءبىراۋىزدان قولدادى.
الماتى وبلىسى