جەتىسۋلىق ديقاندار العاشقى ءونىمىن الا باستادى. جاۋىن-شاشىننىڭ كوپتىگىنەن بيىل شارۋالار بيدايدىڭ بىتىك شىققانىن ايتىپ ءجۇر. بۇل مال بورداقىلاپ وتىرعان كاسىپ يەلەرىن دە قۋانتىپ وتىر. سەبەبى جەمشوپ باعاسى بىلتىرعىدان ەداۋىر ارزان. ال ەگىن باسىنداعى ءتاتتى ءتۇبىردىڭ دە تومپيىپ قالعانىن كوزبەن كورۋگە بولادى. بيىل قوجالىقتار قوڭدى, اۋا رايى جايلى كورىنەدى.
ەجەلدەن شارۋانىڭ جايىن ەگىنگە وراق تۇسكەندە عانا باعامدايتىن ادەتىمىز بار. وسى رەتتە كوكسۋلىق ديقاندار ءۇشىن ەگىن ماۋسىمى ىرىستى جىل بولعالى تۇر. ويتكەنى كوكتەم جاۋىن-شاشىندى بولىپ, كۇن ەرتە جىلىنعاندىقتان بيداي بىتىك شىقتى. مۇنى اڭعارعان اۋدان اكىمى داۋلەت حالەلوۆ باستاعان توپ ەگىس القاپتارىن ارالاپ, شارۋالارمەن كەزدەستى. ولاردىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىسىمەن تانىسىپ, ارىز-تىلەگىن تىڭدادى. بيىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە شارۋالار ەشقانداي تارشىلىق كورمەگەنىن جەتكىزدى.
«جەتىسۋ وبلىسى اگرارلى ايماق بولعاندىقتان, ءبىز قاشاندا ەگىن ەگۋ مەن جيناۋ ناۋقاندارىن اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن وتكىزەمىز. اۋا رايى سالدارىنان ورىن العان قيىندىقتارعا قاراماستان سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ, ەگىستىكتى كەزەكتەپ سۋارۋ, ءونىمدى ۋاقىتىلى باپتاۋ سىندى جۇمىستار جۇيەلى اتقارىلدى. ەڭ باستىسى – مەملەكەتتەن بارىنشا قولداۋ كورسەتىلدى. ءبىزدىڭ ماقسات – قامبانى مول ءارى ساپالى ونىمگە تولتىرىپ, وتاندىق ءونىمدى ارتتىرۋ», دەدى اۋدان اكىمى.
ەل ىرىسى سانالاتىن سارى التىندى قامباعا جيناۋدى «ۇلان», ء«الي-ايبار», ء«ادىلجان», «كوبەن» شارۋا قوجالىقتارى باستادى. بۇل باعىتتا العاباس اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ شارۋالارى ءونىمدى ەڭبەك ەتىپ جاتىر. وندا 16 شارۋا قوجالىعى ءداندى داقىل ەگۋمەن اينالىسادى. جالپى, وكرۋگ بويىنشا 821 گەكتار جازدىق ارپا, 418 گەكتار كۇزدىك بيداي جانە 192 گەكتار جازدىق بيداي ەگىلگەن.
دالا ەڭبەككەرلەرى وسى جىلى ءار گەكتاردان 15-20 تسەنتنەرگە دەيىن استىقتى قامباعا قۇيىپ, ەل ىرىزدىعىن ەسەلەۋگە ۇلەس قوسپاق. ناتيجەسىندە, بيىل قامباعا جىلداعىدان ارتىق ءدان قۇيۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىر ەگىس القابىندا 7 كومباين مەن 10-نان استام تەحنيكا دامىلسىز جۇمىس ىستەپ جاتىر.
«بيدايدىڭ ەرتە پىسكەنى بىزگە جاقسى. سەبەبى تەحنيكاعا زارۋلىك تۋمايدى. بىرىنىكىن ءبىرى پايدالانىپ, ەرتە ەگىندى جينايدى. ونىڭ ۇستىنە مال بوردىقىلاپ وتىرعان شارۋالاردىڭ دا تىلەگى وسى ەدى. قازىردىڭ وزىندە جەم الۋعا كەزەكتە تۇر. بيىل ءونىم جاقسى بولدى. جاڭبىردىڭ ءجيى جاۋى ديقانداردىڭ ءناسىبىن ارتتىردى», دەيدى شارۋا يەسى اسان وتەپوۆ.
مال بورداقىلاۋ دەگەننەن شىعادى, ەگىننىڭ ەرتە پىسكەنى كاسىپكەرلەرگە ءتيىمدى. ماسەلەن, ءىرى شارۋاشىلىقتار اۋستراليالىق مال ءوسىرۋ ءادىسىن قولدانىپ جاتىر. بۇل رەتتە بيدايدىڭ ماڭىزدىلىعى جوعارى. جەم جەپ, جايىلىمدا ەركىن باعىلعان مال تاۋلىگىنە 1,2-1,5 كيلو سالماق قوسادى. مۇنى وڭىرگە جۇمىس ساپارى بارىسىندا ۆيتسە-پرەمەر سەرىك جۇمانعارين الاكول اۋدانىنداعى مال شارۋاشىلىعىنىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسقاندا ايتقان ەدى. مۇندا 69 مىڭ گەكتار القاپتا مال شارۋاشىلىعىنىڭ تولىق تسيكلى: كوبەيتۋ, ءوسىرۋ, بورداقىلاۋ قامتاماسىز ەتىلگەن اگرارلىق كلاستەر قۇرىلعان.
جالپى, جەم مول بولسا, مالدىڭ دا ەتتى بولاتىنى انىق. ونى مال باسىن كوبەيتۋدى قولعا العان «شىنجىلى» شارۋا قوجالىعىنا بارعاندا بايقادىق. مۇندا 3 مىڭ باس اسىل تۇقىمدى مال ءوسىرۋ كوزدەلگەن. بۇل يگىلىكتى ءىستى «ارقارلى-مايبۇيرەك» جشس دا اتقارىپ وتىر. «قايىڭدى» قوجالىعىندا دا 5 مىڭ باس ءىرى قارا مالعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭى جانە تاۋلىكتىك قۋاتى 700 باس قوي جانە 60-120 باس ءىرى قارا نەمەسە جىلقى بولاتىن ەت كومبيناتى بار. بۇل رەتتە كاسىپورىن تاۋلىكتىك قۋاتتى 25 مىڭ باسقا دەيىن ارتتىرۋعا دايىن. «الاكول اگرو» جشس 5 جىل بويى ونەركاسىپتىك اۋقىمدا ەتتى قوي تۇقىمىن جاقسارتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر. 50 مىڭ ۇساق مالعا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭىن سالۋ جوسپارلانعان.
«بيىل اۋا رايى قولايلى بولىپ تۇر. تاۋ باسىندا دا, ەتەگىندە دە كوك مول. مال ەركىن جايىلادى. ونىڭ ۇستىنە بيدايدىڭ ەرتە ءپىسۋى بورداقى شارۋاسىمەن اينالىسىپ وتىرعان بىزگە كوپ كومەك بولدى. جەمنىڭ قۇنى ارزان, نارىقتاعى باعاسى بىلتىرعىدان تومەن. بورداقى مال تاۋلىگىنە 1,2-1,5 كيلو, جالپى العاندا 200-250 كيلو سالماق قوسادى», دەيدى «الاكول اگرو» ديرەكتورى ومىربەك احمەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جايىلىم كەزىندە مال 350-400 كيلو سالماقپەن شىعىپ, جاز بويى 200 كيلوعا دەيىن جينايدى, قالعان 150 كيلوسى قورادا بورداقىلاۋ ەسەبىنەن قوسىلادى.
وسى رەتتە ايتا كەتەيىك, كاسىپورىننىڭ جەكە وقىتۋ ورتالىعى بار, وندا عالىمدار مال وسىرۋشىلەرمەن بىرگە كوپ جىل بويى ءىرى قارا مەن ۇساق مالدىڭ تۇقىمىن جاقسارتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ولار ءوز ءبىلىمىن ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى يگىلىگى ءۇشىن مەملەكەتتىك عىلىمي ينستيتۋتتارمەن بولىسۋگە دايىن. بۇگىندە قازاق مال شارۋاشىلىعى جانە جەمشوپ ءوندىرىسى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى ەلىمىز بويىنشا كووپەراتسيا مۇمكىندىكتەرىن پىسىقتاپ, مال شارۋاشىلىعىنا عىلىمي كوزقاراس بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەپ جاتىر.
جالپى, دالا ءتوسىن دۇبىرگە بولەيتىن ديقاندار ەگىستىك القابىندا قىزۋ جۇمىس ۇستىندە. تاستوبە اۋىلىنىڭ شارۋالارى دا اۋا رايىنىڭ قولايلى كۇندەرىن ۋاقتىلى پايدالانىپ, مول ءونىم الۋ ماقساتىندا ەڭبەك ەتىپ جاتقان جايى بار. شارۋاشىلىقتارعا كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن اتقارۋ ءۇشىن 1 جىل مەرزىمگە 6 پايىزدىق مولشەرلەمەمەن نەسيە بەرۋ جۇمىستارى جۇيەلى اتقارىلدى. كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا نەسيە الۋ ءۇشىن اۋىلدىق وكرۋگ بويىنشا 3 شارۋاشىلىق جالپى سوماسى 40 ملن تەڭگەگە ءوتىنىم تاپسىرىپ, نەسيەلەرىن العان.
ەگىس القاپتارىندا قاجەتتى تەحنيكانىڭ بارلىعى بار. بۇگىندە ءار قوجالىقتا تۇراقتى 30-عا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى. ماۋسىم كەزىندە جۇمىسشىلار سانى ارتادى. ناۋقان قىزعان شاقتا 150-دەن استام جەرگىلىكتى تۇرعىن جۇمىسقا تارتىلادى. جەتىسۋىق شارۋالاردىڭ ايتۋىنشا, بيىل قانت قىزىلشاسى دا ەرتە پىسەدى. ولار كۇز كەلمەي جاتىپ, قىزۋ جۇمىسقا كىرىسپەك نيەتتە.
جەتىسۋ وبلىسى