ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ بەس ايىنىڭ قورىتىندىسىندا 8,3 پايىزدى قۇرادى. بۇل داعدارىس سالماعىن سەرپىپ تاستاعان قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قايتادان قارقىندى دامۋعا بەت العاندىعىن بىلدىرەتىن كورسەتكىش. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسىندا دامۋ دەڭگەيىمىز 6,7 پايىزدى قۇراعان ەدى. سودان ەكى اي وتىسىمەن 8,3 پايىزدىق بيىككە كوتەرىلىپپىز. دەمەك, باعىتىمىز – دۇرىس, قارقىنىمىز – قارىشتى, تابىسىمىز – تولايىم.
ارينە, بۇل تابىس وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. ەلىمىزدى داعدارىس احۋالى كەۋلەي باستاعان 2007 جىلدان باستاپ, ونىمەن كۇرەستىڭ ستراتەگياسى ايقىندالىپ, بارىنشا جەدەل ءىس-قيمىلدار جاسالعاندىعى بەلگىلى. ءسويتىپ, توتەدەن تونگەن قيىندىقتى ەڭسەرىپ كەتتىك. جانە ونىمەن دە توقتالىپ قالمادىق. داعدارىس قاۋپىمەن الىسا ءجۇرىپ ەلباسىنىڭ سارا باسشىلىعىمەن الداعى كۇندەردى دە ويلاستىرا جۇردىك. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندا الەم ەلدەرىنىڭ اراسىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ داعدارىستان كەيىنگى دامۋدىڭ ناقتى باعدارلاماسى ومىرگە كەلدى. بيىلعى جىلدىڭ باسىندا جاساعان حالىقققا ارنالعان جولداۋىندا ەلباسى وسى ۋاقىتقا دەيىنگى جيناقتاعان تاجىريبەلەردى قورىتا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ونجىلدىق دامۋ ستراتەگياسىن بەلگىلەپ بەردى.
وسى ستراتەگيانى قولعا ۇستاعان ۇكىمەت جەدەل ارەكەتكە كىرىسىپ, ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ شارالارىن ازىرلەدى. ءسويتىپ ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ, ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى باعدارلامالارى ازىرلەندى. وسىلاردىڭ نەگىزىندە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2014 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى دۇنيەگە كەلدى. مۇنى بەسجىلدىق جوسپار دەپ اتاساق تا ارتىق ەمەس.
مىنە, وسى شارالاردىڭ استارىندا داعدارىسپەن كۇرەستىڭ ەلىمىزدە قالىپتاسقان ءتيىمدى ءادىس-تاسىلدەرى ودان ءارى ىسكە اسىرىلۋدا. سونىڭ ءبىرى رەتىندە وتكەن جىلى ءوز تيىمدىلىگىن بارىنشا دالەلدەگەن “جول كارتاسى” باعدارلاماسىن ايتۋعا بولادى. بۇل باعدارلاما بيىلعى جىلى تاعى دا جالعاسىن تاپتى.
ءيا, بيىلعى جىل ۇكىمەت ءۇشىن قاربالاسى كوپ شارۋامەن باستالدى. جىل باسىنان باستاپ رەسەي, بەلارۋس ەلدەرىمەن ءبىرىگىپ كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ونىڭ ءتيىستى تەتىكتەرىن, قۇقىقتىق بازاسىن قامتامامىز ەتۋ باعىتىندا كوپتەگەن جۇمىستار جۇرگىزىلدى. كەدەن وداعى قۇرىلعان سوڭ وندا ءار ەلدىڭ وزىندىك ۇلتتىق مۇددەسى بولاتىندىعى بەلگىلى. قازاقستاندىق مۇددەنى قورعاۋ ءۇشىن اۋىر كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە دە تۋرا كەلدى. ءبىر قۋانىشتىسى, وسى باعىتتا جۇرگىزىلگەن كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەسى ارتىعىمەن قورعالدى دەپ ايتۋعا بولادى.
مىنە, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ بەس ايلىق قورىتىندىسىنىڭ بيىك بەلەسى وسىنداي كوپتەگەن جۇمىستاردى ۇيلەستىرە جۇرگىزۋ ارقىلى باعىندىرىلعان بولاتىن.
وسىنداي قات-قابات شارۋالاردىڭ اراسىندا ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ ۋاقىت تاۋىپ, جەكەلەگەن ەل وڭىرلەرىندە دە بولىپ قايتتى. سونىڭ ماڭىزدى ءبىرى رەتىندە وتكەن اپتاداعى شىعىس قازاقستان, جامبىل وبلىستارىنا جاسالعان ساپارلاردى ايتۋعا بولادى.
ءبىر شەتى تارباعاتاي, ساۋىر-سايقان تاۋلارىنان باستالىپ, ەكىنشى شەتى ءسىبىردىڭ نۋلى ورماندارىنا ۇلاساتىن, ايبارلى التاي تاۋى مەن ارنالى ەرتىس وزەنىنىڭ الابىنا ورنالاسقان شىعىس قازاقستان وبلىسى ەلىمىزدەگى ەڭ دامىعان ونەركاسىپتى وڭىرلەردىڭ ءبىرى. وبلىستىڭ سىرتقى شەكاراسى قىتاي مەن رەسەي سەكىلدى الىپ ەلدەرمەن شەكتەسىپ جاتقاندىقتان ءوڭىردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق تۇرعىدان پەرسپەكتيۆالىق باعىتتارى دا مول.
وبلىسقا تاجىريبەلى باسشىلاردىڭ ءبىرى بەردىبەك ساپارباەۆ اكىم بولىپ كەلگەن سوڭ شىعىس قازاقستاننىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلا باستاعانداي. ماسەلەن, وتكەن جىلى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان “جول كارتاسىن” جۇزەگە اسىرۋدا الدىڭعى قاتاردان كورىنە ءبىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىنىڭ ارالىعىندا 233,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ ونەركاسىپ ونىمدەرى ءوندىرىلدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسە ارتىق. ال اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءوندىرىس كولەمى 29,6 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ اتالعان مەرزىمىندەگىدەن 9,6 پايىزعا اسىپ ءتۇستى. مىنە, وسىنداي جاقسى كورسەتكىشتەر باسقا سالالاردان دا بايقالىپ وتىر. قىسقاسىن ايتقاندا, وبلىس داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدە دامۋدىڭ قارىشتى قادامىن كورسەتە باستادى.
دەگەنمەن, سوڭعى ەكى جىلدان بەرى بۇل وڭىردە ءتۇرلى تابيعات قۇبىلىستارىنا بايلانىستى كولدەنەڭ تۋىنداعان قيىندىقتار دا بارشىلىق. ءوڭىر حالقىنا, اسىرەسە, وتكەن قىس وتە اۋىر ءتيدى. وبلىستا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالاردىڭ اۋقىمى دا قوماقتى بولىپ وتىر. جالپى, جيىنى 446,9 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 22 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. ال وبلىستىڭ ءوز ەنشىسىندە جيىنى 34,9 ميلليارد تەڭگەگە باعالانىپ وتىرعان 14 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى تۇر. بۇل جوبالار ىسكە قوسىلعان جاعدايدا 7 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلۋعا ءتيىس.
مىنە, وسىنداي وبلىس ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعالارعا بايلانىستى بولسا كەرەك, ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ وتكەن اپتادا وسى وڭىرگە ارنايى ىسساپارمەن كەلدى. بۇل ساپاردى سوڭىنان ءىز تاستاعان ماڭىزدى ساپارلاردىڭ ءبىرى بولدى دەپ ايتا الامىز.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ساپارى قازاق حالقىنا اباي مەن شاكارىم, مۇحتارداي دانالاردى بەرگەن قاسيەتتى سەمەي توپىراعىنان باستاۋ الدى. سوڭعى بىرقاتار جىلداردان بەرى وسى قالاداعى جىلۋ جۇيەلەرىنىڭ توزعىنداۋىنا بايلانىستى قالا حالقىنىڭ قىستان اۋپىرىمدەپ شىعىپ كەلە جاتقاندىعى بەلگىلى. نەگىزگى پروبلەما – 1934 جىلى سالىنىپ, قۇرال-جابدىقتارى ابدەن ەسكىرگەن ءبىرىنشى جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق ورتالىقتىڭ قالانى دۇرىس جىلۋىمەن قامتاماسىز ەتە الماي وتىرعاندىعى. وسىعان وراي ونى قايتا جاڭعىرتۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1 ميلليارد 240 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, جاڭا جىلۋ قازاندىعىن سالۋ جۇمىسى قولعا الىنعان بولاتىن. ۇكىمەت باسشىسى ەڭ ءبىرىنشى وسى جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق ورتالىققا كەلىپ, ونىڭ جۇمىسىمەن جان-جاقتى تانىستى.
قالانىڭ جاڭاسەمەي اتالاتىن بولىگىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس وسى ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن كورەيانىڭ “قۇس جولى” فيرماسى شۇعىلدانۋدا. كارىم قاجىمقان ۇلى وسىنداعى بۋ قازاندىعىنىڭ قۇرىلىسىن كورگەننەن كەيىن وسى جەردە كوشپەلى جيىن وتكىزدى. “قۇس جولى” كومپانياسىنىڭ باسشىسى لي مىرزا ورتالىق قۇرىلىسىنىڭ بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا ىسكە قوسىلاتىندىعىنا ۇكىمەت باسشىسىن سەندىردى.
كوشپەلى جيىندى قورىتىندىلاعان كارىم ءماسىموۆ ەگەر ينۆەستور ءوزىنىڭ ورتالىقتى جاڭعىرتۋ جونىندەگى مىندەتتەمەسىن ورىندايتىن بولسا, ۇكىمەتتەن قولداۋ بولاتىندىعىن, ال قانداي ءبىر كۇردەلى ماسەلە پايدا بولىپ, ءىس تۇيىقتالاتىن بولسا, مۇنى شەشۋدى وزدەرىنىڭ قولعا الاتىندىقتارىن جەتكىزدى.
سونىمەن قاتار, ۇكىمەت باسشىسى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگىنە ايماقتا حالىق ءۇشىن ءتاريفتىڭ نەگىزسىز كوتەرىلۋىنە جول بەرمەۋىن تاپسىردى. “سەمەي ءۇشىن قۋاتپەن, سونىڭ ىشىندە جىلۋمەن قامتۋ ەڭ باستى ماسەلە بولىپ وتىر. ءبىز بۇل جونىندە كوپتەن بەرى ايتىپ كەلەمىز. مەملەكەت باسشىسى دا وسى ماسەلەگە كوڭىل بولۋدە” دەپ اتاپ كورسەتتى پرەمەر-مينيستر.
جوعارىدا شىعىس قازاقستاننىڭ وتكەن اۋىر قىس پەن كوكتەمگى تاسقىننان قاتتى زارداپ شەككەنىن ايتقان بولاتىنبىز. اتالعان زارداپتاردى جويۋ ءۇشىن ۇكىمەت قورىنان 4 ميلليارد 6,2 ميلليون تەڭگە بولىنبەك. وسى قارجىعا وبلىستىڭ 15 قالاسى مەن اۋدانىندا جاعالاۋلاردى بەكىتۋ, تۇرعىن ءۇيلەردى سالۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى كۇرشىم اۋدانىنداعى باراق باتىر اۋىلىندا جانە تارباعاتاي اۋدانىنداعى جانتەكەي اۋىلىندا سالىناتىن 2 مەكتەپتى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن شەشتى. ال تارباعاتاي اۋدانىنداعى كوكجىرا اۋىلىندا سالىناتىن 600 ورىندىق مەكتەپتى قارجىلاندىرۋعا قاجەتتى 977,5 ميلليون تەڭگە ۇكىمەت قورىنان ءبولىنىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى قازىر بۇل وڭىردە جەكەلەگەن اۋىلداردا جاڭا تۇرعىن-جايلار سالۋ ءىسى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر.
كوكجىرا اۋىلىنداعى قۇرىلىس بارىسىمەن تانىسقان پرەمەر-مينيستر وسىنداعى اۋىل ادامدارىمەن سويلەسىپ, كوكتەمگى سۋ تاسقىنى زارداپتارىن جويۋ جونىندەگى بارلىق جۇمىستار نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قازان ايىندا, ياعني قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالار تۇستا وسى كوكجىرا اۋىلىنا قايتا كەلىپ, بۇگىنگى اتقارىلىپ جاتقان ىستەردىڭ ناتيجەسىن كورەتىندىگىن ايتتى. اۋىل اقساقالدارى ەل پرەزيدەنتىنە, ۇكىمەتكە, وبلىس اكىمدىگىنە وزدەرىنە قينالعان شاقتا قول سوزىپ, ۇلكەن كومەك كورسەتكەندەرى ءۇشىن العىستارى مەن ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
مۇنان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى وسكەمەن تاۋىق فابريكاسىندا بولىپ, وسى جەردەگى جۇزەگە اسىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ بارىسىمەن تانىستى. ونىڭ جالپى قۇنى 2,6 ميلليارد تەڭگەگە باعالانعان. جوبا جۇزەگە اسقان جاعدايدا جىلىنا 20 مىڭ توننا برويلەر ەتىن وندىرۋگە بولادى ەكەن.
وبلىستاعى قازىرگى تاڭداعى جۇزەگە اسۋ ۇستىندەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعىتتاعى ىرگەلى جوبالاردىڭ ءبىرى “كازتسينك” جشس قولعا العان “جاڭا مەتاللۋرگيا” جوباسى بولىپ تابىلادى. بۇل جوبا جۇزەگە اسقان جاعدايدا جىل سايىن 70 مىڭ تونناعا دەيىن تازارتىلعان مىس, 100 مىڭ تونناعا دەيىن قارا قورعاسىن ءوندىرۋدىڭ مۇمكىندىگى قالىپتاسپاق. جوبانىڭ جالپى قۇنى 96,9 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن بولسا, ونىڭ 63,9 ميلليارد تەڭگەسى – جەكە مەنشىك قاراجات, 33,2 ميلليارد تەڭگەسى – نەسيە قارجىسى. ونىڭ اياقتالۋى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ جەلتوقسانىنا بەلگىلەنىپ وتىر. جوبا قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ كەزىندە 1234 ادام جۇمىسپەن قامتىلسا, ول ىسكە قوسىلعاندا 567 تۇراقتى جۇمىس ورنى پايدا بولماق.
ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ وسكەمەندە وتكەن فورۋمدا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ءجۇرىپ جاتقان جۇمىستارعا جاقسى باعا بەردى. “مەن وسى ايماقتا وتكىزگەن ەكى كۇننىڭ ىشىندە, تۇتاستاي العاندا, الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس سالدارىن ەڭسەرۋدە وبلىستا بەتبۇرىستى جاعدايدىڭ قالىپتاسىپ وتىرعاندىعىن بايقادىم. بۇل جەتىستىككە سىزدەر قول جەتكىزدىڭىزدەر” دەپ اتاپ كورسەتتى.
مۇنان كەيىن ساپار جامبىل وبلىسىندا جالعاستى. پرەمەر-مينيستر بۇل وڭىرگە كەلىسىمەن “باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي” حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزىنىڭ 536-593 شاقىرىمىنداعى ۋچاسكە قۇرىلىسىمەن تانىستى. ەلىمىز ءۇشىن بۇل ءدالىزدىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولىپ وتىر.
پرەمەر-مينيستر, سونداي-اق ايشا ءبيبى كەسەنەسىندە, قازاقستان-قىرعىزستان شەكاراسىنداعى كەدەندىك باقىلاۋ-وتكىزۋ پۋنكتىندە, “امانگەلدى” جشس شيكى مۇناي ءوندىرەتىن زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىندا, مينەرالدى تىڭايتقىشتار زاۋىتىندا, قاراحان كەسەنىسىندە بولدى. تارازدا پرەمەر-ءمينيستردىڭ قاتىسۋىمەن “سالاماتتى قازاقستان” باعدارلاماسىنىڭ جوباسى تالقىلاندى. وسى تالقىلاۋ بارىسىندا ۇكىمەت باسشىسى حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ءبىلىم الۋىنا قاتىستى باعدارلامالاردىڭ ەلىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
“جامبىل وبلىسىندا وڭ ۇردىستەر بار. تۇتاستاي العاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى پىسىقتالۋدا, يندۋستريالىق بولىگى ورىندالىپ جاتىر” دەي كەلىپ وبلىستىڭ جاڭا باسشىلىعىنىڭ جۇمىسىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
وسى اپتانىڭ باسىندا ۇكىمەت باسشىسى ۇكىمەت مۇشەلەرىمەن, وبلىس باسشىلارىمەن بىرىگىپ سەلەكتورلىق كەڭەس وتكىزدى. وندا ءبىرىنشى ماسەلە رەتىندە بيىلعى جىلعا ارنالعان “جول كارتاسى” باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسۋ بارىسى قارالدى.
اتالعان باعدارلامانى ناقتى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى قىزۋ قارقىن الا باستاعان. وسى ىسكە بولىنگەن 133 ميلليارد تەڭگەنىڭ قازىرگە دەيىن 41 پايىزى يگەرىلىپتى. جۇمىس بارىسى باتىس قازاقستان, قوستاناي, ماڭعىستاۋ وبلىستارى مەن استانا قالاسىندا جاقسى جۇرۋدە. ولاردا ورتا ەسەپپەن العاندا قارجىنىڭ 45 پايىزى يگەرىلگەن.
ۇكىمەت باسشىسى ونلاين رەجىمىندە ينتەراكتيۆتى بايلانىس ارقىلى بارلىق وبلىستار باسشىلارىمەن بايلانىسقا شىعىپ, باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسۋ جايىن پىسىقتادى. ءسوز العان قاي ءوڭىردىڭ باسشىسى بولماسىن اتالعان ماسەلەدە پروبلەمانىڭ جوق ەكەندىگىن ايتىپ, جىل اياعىنا دەيىن قارجىنىڭ تولىق يگەرىلەتىندىگىن جەتكىزدى.
وسى وتىرىستا بيزنەستىڭ الدىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى شەكتەۋگە قاتىستى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار دا ساراپقا سالىندى. وسى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى جانار ايتجانوۆا رۇقسات بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى قولدانىستاعى زاڭدارعا تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى جاڭا زاڭنىڭ جوباسىن جاريا ەتتى. وسى بويىنشا رۇقسات بەرۋگە قاتىستى 1015 قۇجات ازىرلەۋ ءۇردىسى ەندى 331 بىرلىككە ازايتىلاتىن بولدى. بۇل كاسىپكەرلەر ءۇشىن جيىنى 27 ميلليارد تەڭگەنىڭ شىعىندارىن ۇنەمدەۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى ەكەن.
ۇكىمەت باسشىسى “جول كارتاسى” اياسىنداعى قارجى رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ۇنەمدەگەن قارجىنى اۋىلدىق جەرلەردەگى الەۋمەتتىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتاۋ قاجەتتىگىن ايتتى. وسىعان وراي ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە وسى ماسەلە بويىنشا ءتيىستى قاۋلى ازىرلەپ, ونى ءبىر اپتانىڭ ىشىندە ۇكىمەتكە ەنگىزۋدى تاپسىردى.
سونىمەن قاتار, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە “جول كارتاسىن” جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماعا قاجەتتى مامانداردى ازىرلەۋگە باسىمدىق بەرۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلدى. جالپى, اتالعان باعدارلاما اياسىندا قارجى رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ىسىنە باقىلاۋ جاساۋ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەربول ورىنباەۆقا جۇكتەلدى.
2009 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 60 ميلليارد تەڭگەنىڭ بيۋدجەت قارجىسىنىڭ يگەرىلمەي قالعاندىعى بەلگىلى. ۇكىمەت باسشىسى وسى ماسەلەنى تەرەڭ زەرتتەپ تالداۋ, يگەرىلمەۋ سەبەپتەرىن جانە وعان كىنالى تۇلعالاردى انىقتاپ, ءتيىستى جازا بەلگىلەۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبىن قۇرۋعا تاپسىرما بەردى.
سونداي-اق وسى سەلەكتورلىق كەڭەستە ۇكىمەت باسشىسى پارلامەنت دەپۋتاتتارى تاراپىنان وسى مەملەكەتتىك وكىلەتتى ورگانعا راتيفيكاتسيالاۋ ءۇشىن ەنگىزىلەتىن حالىقارالىق كەلىسىم جوبالارىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل مەن ورىس تىلىندەگى جوبالاردىڭ اراسىنداعى سايكەستىككە بايلانىستى سىني ەسكەرتپەلەردىڭ كەلىپ تۇسكەندىگىن ايتىپ, وسى باعىتتا جىبەرىلگەن ءاربىر قاتەلىكتىڭ حالىقارالىق كەلىسىمنىڭ مازمۇنىن بۇرمالاۋعا ىقپال ەتەتىندىگىن, ال مۇنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىندىگىن اتاپ كورسەتتى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا حالىقارالىق شارتتاردىڭ قازاق جانە ورىس تىلدەرىندەگى ماتىندەرىنىڭ دالمە-دالدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلە قاتاڭ باقىلاۋدا بولماق. بۇل ىسكە ءاربىر ورگاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى جەكە جاۋاپ بەرەتىن بولادى.
سۇڭعات ءالىپباي.