كوكساراي سۋ رەتتەگىشى تۋرالى قوعامدا, عىلىمي ورتادا, ماماندار اراسىندا ءتۇرلى پىكىرلەر, ءارتۇرلى اڭگىمەلەر بولعانى بەلگىلى. ول تۇسىنىكتى جاعداي. سەبەبى وسىنداي ساياسي, ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك ماڭىزى وراسان زور گيدروتەحنيكالىق نىساننىڭ ومىرگە كەلۋى ءبارىمىزدى ويلاندىراتىنى شىندىق.
مىنە, وسىنداي جاعدايدا مەملەكەت باسشىسى بارلىق ماسەلەلەردى سالماقتاي كەلە كوكسارايدى سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. وسى قابىلداعان شەشىم مەن ونىڭ ءجۇزەگە اسۋى تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ بولاشاققا دەگەن نىق قادامدارىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز.
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ سۋارمالى ەگىنشىلىگى سىرداريا وزەنىنىڭ سۋ قورىنا بايلانىستى. سونىمەن بىرگە سۋدىڭ ەڭ كوپ پايدالانىلاتىن كەزى ماۋسىم-شىلدە ايلارىندا وزەندەگى سۋ قورىنىڭ ازايۋىنان شارۋاشىلىقتار زارداپ شەگىپ كەلگەن جانە ەگىستىك جەرلەردىڭ توپىراق-مەليوراتيۆتىك, ەكولوگيالىق جاعدايى ناشارلاپ, ينجەنەرلىك دايىندالعان جەرلەر اۋىلشارۋاشىلىق اينالىمىنان شىعىپ قالعان. “كوكساراي” سۋ رەتتەگىشىنىڭ ىسكە قوسىلۋى, وسى ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىنىنە سەنىمىمىز مول.
قاي ۋاقىتتا دا پرەزيدەنت نازاردا ۇستاپ كەلە جاتقان اسا ماڭىزدى تابيعي نىسان – ارال تەڭىزىنىڭ بىرتىندەپ قالپىنا كەلۋىنە دە كوكسارايدىڭ ىقپالىن تيگىزەتىنىن سىر جۇرتشىلىعى اسا قاناعاتتانعاندىق سەزىممەن جىلى قابىلداۋدا. ەندى وسى باعا جەتپەس بايلىق – سۋدى ۇنەمدەپ, ءتيىمدى پايدالانۋ, باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. قىزىلوردا وبلىسىنداعى نەگىزگى داقىل – كۇرىش. ول سۋدى وتە مول تۇتىنادى. 1 توننا كۇرىش ءوندىرۋ ءۇشىن ورتا ەسەپپەن 6-8 مىڭ توننا سۋ جۇمسالادى.
وسى باعىتتا ءبىزدىڭ عالىمدار كۇرىش جانە اۋىسپالى كۇرىش ەگىسى داقىلدارىنىڭ جاڭا سورتتارىن شىعارىپ, ولاردى ءوسىرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسىن ازىرلەپ, وندىرىسكە ەنگىزۋدى جۇزەگە اسىرۋدامىز. سوڭعى جىلدارى كۇرىشتىڭ وتاندىق ارۋ, ارال-202, تۇگىسكەن-1 سورتتارى مەملەكەتتىك سىناقتان ءوتىپ, اۋدانداستىرىلدى. بۇل سورتتاردىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋ مەرزىمى 95-115 كۇن ارالىعىندا جانە الەۋەتتى ونىمدىلىگى گەكتارىنا 70-90 تسەنتردەن. سونىمەن بىرگە شەتەلدىك (رەسەيلىك) جوعارى ءونىمدى, ساباعى نىعىز سورتتارىنا بالاما رەتىندە قىلتىقسىز كازنير-5, كاز-نير-6, كازنير-7 جاڭا پەرسپەكتيۆالى كۇرىش سورتتارى شىعارىلدى.
بۇل سورتتار ءدانىنىڭ ءىرىلىگىمەن, قورشاعان ورتاعا بەيىمدەلگىشتىگىمەن تۇزعا, سۋىققا, سۋ تاپشىلىعىنا جانە تەرەڭ باستىرۋعا ءتوزىمدىلىگىمەن رەسەيلىك سورتتارىنان ايرىقشا ەرەكشەلەنەدى.
كۇرىش شارۋاشىلىعىندا العاش رەت مينيمالدىق, نولدىك جانە جالعا ەگۋ تەحنولوگيالارى سىناقتان ءوتىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. كۇرىشتىڭ جاڭا سورتتارىن, عىلىمي نەگىزدەلگەن تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ ارقىلى سۋدى 20-25% پايىزعا ۇنەمدەۋگە قول جەتەدى. ەكولوگيالىق تازا ءونىم الۋ الەم قاۋىمداستىعىنىڭ الدىنداعى كۇردەلى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. وسى باعىتتا ينستيتۋت عالىمدارى مينەرالدى جانە ورگانيكالىق تىڭايتقىشتاردى بالانستى جاعدايدا قولدانۋ ارقىلى, ەكولوگيالىق تازا ءونىم ءوندىرۋ تەحنولوگياسىن جاساپ, وندىرىسكە ۇسىندى جانە ءتۇرلى پەستيتسيدتەردى ەكولوگيالىق سىناق-تاردان وتكىزۋدى جۇزەگە اسىرۋدا.
قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگى مەن “قازاگرويننوۆاتسيا” اق اراسىندا جاسالعان مەموراندۋم “قازنير” جشس جۇمىسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ, كۇرىشتىڭ وتاندىق جانە رەسەيلىك پەرسپەكتيۆالى سورتتارىنىڭ بىرەگەي جانە ەليتالىق تۇقىم شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىرۋعا جول اشتى. ەگىن شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا سۋدى از تۇتىناتىن راپس, سافلور, سويا, ارپا سەكىلدى داقىلداردى كۇرىش اۋىسپالى ەگىستىگى جاعدايىندا ءوسىرۋدىڭ تەحنولوگياسى جاسالۋدا. بۇل جاعداي ءوز كەزەگىندە سۋدى ۇنەمدەۋ ارقىلى وبلىس ايماعىنداعى كولدەردى, ارال تەڭىزىن تولتىرۋعا مۇمكىنشىلىك تۋدىرىپ, ءوڭىردىڭ ەكولوگياسىنىڭ ايتارلىقتاي قالپىنا كەلۋىنە جول اشادى.
اۋدان, شارۋاشىلىقارالىق ماگيسترالدى كانالدار مەن كوللەكتورلاردى تازالاۋ, ونداعى گيدرو-تەحنيكالىق قۇرىلىمداردى جوندەۋ جۇمىستارى رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرسا, ال شارۋاشىلىقىشىلىك سۋارۋ, كوللەكتورلى-كارىزدىك جۇيەلەر جانە ولارداعى گيدروتەحنيكالىق قوندىرعىلاردى جوندەۋ شارۋاشىلىقتاردىڭ قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى جۇزەگە اسا بەرمەيدى. بۇنىڭ ءوزى جوعارىدا جاسالعان وراسان زور جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتىپ, سۋ ىسىرابىنا جول بەرەدى. سوندىقتان ەندىگى كەزەكتە وسى جۇمىستاردى مەملەكەت ەسەبىنەن سۋبسيديالاۋ نەمەسە قارجى ماسەلەسىن شەشۋ, جولداۋدا كورسەتىلگەندەي, اگروونەركاسىپ سالاسىنا قويىلعان ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2 ەسە كوتەرۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ەكسپورتتىق الەۋەتتى كوتەرۋ سياقتى كۇردەلى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا جول اشار ەدى.
سەرىكباي ومىرزاقوۆ, “قازاق كۇرىش شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى” جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى.