وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن تەكەلىگە اتباسىن بۇرعان ادام قالانىڭ سىرتقى كورىنىسىنە كوز جىبەرىپ تۇرىپ-اق, بولاشاعى ب ۇلىڭعىر وڭىرلەردىڭ تىزىمىنە ويلانباي قوسا سالار ەدى. شىندىعىندا دا, كەنشىلەردىڭ قالاسى توقىراۋدىڭ تىم قيىن سوقپاعىنا تاپ كەلىپ, تۇرعىنداردىڭ نەگىزگى كاسىبىنىڭ جولى بايلانعالى جان-جاققا, اسىرەسە, رەسەيگە قونىس اۋدارۋشىلار قاتارى از بولمادى. بۇل سول ۋاقىتتاعى كوپتەگەن شاعىن قالا, اۋدانداردى اينالىپ وتپەگەن قۇبىلىس-تىن. تىرلىكتەن ءمان كەتكەن سوڭ, قالادان ءسان كەتە باستادى. مادەنيەت وشاقتارىنىڭ, بالاباقشالاردىڭ ەسىكتەرىنە ق ۇلىپ سالىنىپ, قانشاما ۇيلەردەگى قاتار-قاتار ءپاتەرلەر قاراۋسىز قالدى, تونالدى. كەشە عانا دابىسى جەر جارىپ, دۇرىلدەپ تۇرعان قالا جاۋ شاپقانداي جۇتاڭ كۇيگە ءتۇستى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە حالىق ەلباسىنىڭ ۇستانعان باعىتى, ساليقالى ساياساتىنىڭ جەمىسىن كورە باستادى, كوكىرەكتەرگە سەنىم ۇيالادى. جۇرتشىلىق رەسپۋبليكا كولەمىندەگى قارىمدى قادامدارعا قاراپ, ەڭسە تىكتەۋگە كوشتى.
2005 جىلدان باستاپ قالا ءتىزگىنىن قولىنا العان اكىم سەرىكجان بەسكەمپىروۆتىڭ جۇيەلى جۇمىسى تەكەلىنىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىرتىپ, جىلدان-جىلعا قالا كوركەيىپ كەلەدى. الماتى وبلىسىنىڭ باسشىسى سەرىك ۇمبەتوۆتىڭ قالامىزعا دەگەن قولداۋىن دا ايرىقشا اتاۋعا بولادى. ونىڭ قالا حالقىمەن كەزدەسۋلەرىندە كوپشىلىكتىڭ مۇقتاج, مۇراتتارىن تىڭداپ, ونىڭ ناتيجەسىن بارلاپ وتىراتىندىعى زور جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ كورىنىسى. تابيعات توسىن مىنەز تانىتىپ, تەكەلىدە جەر سىلكىنگەلى تۇپ-تۋرا ءبىر جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. اپات زارداپتارىنىڭ جىلدام جويىلىپ, تەز ءارى ساپالى قالىپقا كەلتىرىلگەنى بولار, سول جاعدايدىڭ ورىن العانىنا ءبىرنەشە جىل ءوتىپ كەتكەندەي. وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ جەر سىلكىنىسىنەن سوڭ كۇن قۇرعاتپاي ءۇي-ءۇيدى ارالاپ, حالىقتىڭ جارىم كوڭىلىنە مەدەۋ بولىپ, ناقتى كومەكتىڭ كورسەتىلەتىنىن ۋادە ەتكەن ەدى. ءسوز جەردە قالماي, قالاداعى جالپى زارداپتاردى جويۋعا 393 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, جەكە ۇيلەردەگى جوندەۋ جۇمىستارىنا كومەگى ۇسىنىلدى, ءبىر مەكتەپ, سپورت سارايى تولىقتاي كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى, تۇرۋعا جارامسىز بولىپ قالعان پاتەرلەردىڭ يەلەرىنە جاڭا باسپانا بەرىلدى. قيىن-قىستاۋ ساتتە قولداۋلارىن اياماعان باسشىلىققا تۇرعىنداردىڭ العىسى شەكسىز. وتكەندە عانا قىزىلاعاشتىڭ تاۋقىمەتىن كورگەن جۇرتشىلىق قابىرعاسى قايىسا بىلتىرعى اۋىرتپالىقتى ەسكە الىپ, سۋ شايعان اۋىلدىڭ قايتا بوي تۇزەيتىنىنە سەنىم ءبىلدىرگەن ەدى. حالىقتىڭ سەنىمى مەن تىلەگى, ىنتىماقپەن اتقارىلعان ەڭبەك ءبۇگىندە جەمىسىن بەردى. قىزىلاعاش جاڭا كەلبەتكە يە بولدى. بولعان جايتتى بايىپتاپ وتىرعانىمىز عوي, ايتپەسە, ەلدىگىمىز بەن ءبىرلىگىمىزدى كورسەتۋگە, ازاماتتىعىمىز بەن ىسكەرلىگىمىزدى تانىتۋعا قايعىلى جاعداي سەبەپ بولماي-اق قويسىنشى.
حالىقپەن كەزەكتى ءبىر كەزدەسۋىندە وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ تەكەلىدەگى وڭ وزگەرىستەرگە توقتالا وتىرىپ, قالا اكىمى سەرىكجان بەسكەمپىروۆكە “سوزىنەن ءىسى كوپ باسشى” دەپ باعا بەرگەن بولاتىن. بۇل سوزگە قالانىڭ جاڭاشا بەت-بەينەسى دالەل بولادى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قاراۋسىز قالعان كوپ قاباتتى ءۇيلەردىڭ توز-توزى شىعىپ, كوشەلەردىڭ ءسانىن بۇزىپ تۇرۋشى ەدى, بۇگىنگى تاڭدا سول ۇيلەردىڭ قاسبەتتەرى جوندەلىپ, اكتەلىپ, شاتىرلارى جاڭادان جابىلدى. قالانىڭ قامىن جەكە شارۋالارىنان جوعارى قوياتىن اكىم ءۇيلەرىن تۇرعىندار وزدەرى جوندەپ السىن دەپ قاراپ وتىرماي, از قاراجات جۇمسالمايتىن بۇزىلعان ۇيلەردى جوندەۋدىڭ جولىن تاۋىپ, ىسكەرلىك شەبەرلىك تانىتقانىن تەكەلىلىكتەر ەش ۋاقىتتا ۇمىتپايتىن شىعار.
ەل “جول كارتاسى” دا تالاي كۇرمەۋلى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشۋگە مۇرىندىق بولۋدا. وتكەن جىلى “جول كارتاسىنىڭ” جەبەۋىمەن تەكەلى قالاسىندا الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى اشىلدى, جاڭادان وقۋ بىتىرگەن جاستاردىڭ ءتاجىريبەدەن ءوتىپ, جۇمىسقا ورنالاسۋى جولعا قويىلدى, مامانداردى قايتا دايارلاۋدىڭ دا ناتيجەلى جەمىسى قىلاڭ بەردى, سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسى رەتتەلدى, جولدار جوندەلدى, ءبىر مەكتەپ پەن كاسىپتىك ليتسەي كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى, 16 اۋلا اباتتاندىرىلدى. داعدارىسقا قارسى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 6 ينۆەستيتسيالىق جوبا قولعا الىنىپ, 436 جۇمىس ورنى اشىلدى, جۇمىسسىزدار لەگى ىسكە تارتىلدى.
ال بيىلعى جىلى قالا بويىنشا “جول كارتاسى” نەگىزىندە 349 جۇمىس ورنىن, 225 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ, 4 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جانە ءبىر رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى قويىلدى. “جول كارتاسىن” ىسكە اسىرۋعا 324 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. جۇمىسسىزدار سانىن ازايتۋ بويىنشا شارالار جالعاسىن تاۋىپ, جولدار مەن ارىق جۇيەسىن جوندەۋگە ايرىقشا نازار اۋدارىلۋدا. وبلىستىق قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان ينتەرنات-ءۇيىن جانە قالالىق اۋرۋحانانى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ ءجۇرگىزىلىپ جاتىر. اتقارىلىپ جاتقان يگى شارۋالارعا حالىق كۋا ءارى ريزا.
تەكەلىنىڭ تۇرعىنى رەتىندە قالامىزدىڭ كوركەيىپ, بولاشاققا باتىل قادام جاساپ جاتقانى كوڭىلىمدى مارقايتادى. ايتپەگەندە شە, كوپ قاباتتى ۇيلەر جارقىراپ, كەش قارايا بەرە شامدار سامالاداي ساۋلە توگىپ, جوندەلگەن جولدار تەپ-تەگىس بولىپ كوسىلىپ جاتقاندا اركىمنىڭ-اق ءوز سالاسىندا ەل دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا تالابى قاناتتانا تۇسەدى ەمەس پە؟! بىرىنەن سوڭ ءبىرى اباتتاندىرىلىپ, بالالار وينايتىن الاڭقايلار جابدىقتالىپ, اۋلالار كىشكەنە قارا سيراقتاردىڭ كوز قۋانىشىنا اينالدى. بالاسىنىڭ دالاداعى ويىنىنا الاڭ بولىپ وتىراتىن اتا-انالاردىڭ ەسىك الدىن تاماشا كۇيگە تۇسىرۋگە باستاماشى بولعان قالا باسشىلىعىنا راحمەتى كوپ. ءسوزدىڭ ءتۇيىنى, 27 مىڭنىڭ ۇستىندە حالقى بار تەكەلى قالاسى ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك دامۋ باسپالداعىن نىق باسىپ, ورلەپ كەلەدى.
ماكەن شالقىبەكوۆا, تەكەلى قالالىق “ابزال انا وتاۋى” اجەلەر حالىقتىق ءانسامبلىنىڭ جەتەكشىسى.
الماتى وبلىسى.