وقۋ جىلى قاشان اياقتالادى؟ قورىتىندى ەمتيحاندار قاي كەزدە بولادى؟ قانشا بالا جازعى دەمالىس ورىندارىمەن قامتىلادى؟ ەندى وقۋ ورنىنان قاعاز نۇسقاداعى انىقتامانىڭ قاجەت بولمايتىنى راس پا؟ بۇل سۇراقتارعا پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن جيىندا جاۋاپ بەرىلدى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ءسوز العان وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ناتاليا جۇمادىلداەۆا وقۋ جىلىنىڭ 25 مامىردا اياقتالاتىنىن ايتتى. وسىعان قوسا ول سوڭعى قوڭىراۋ جيىنى تۇلەكتەرگە ۇيىمداستىرىلاتىنىن, ال قالعان سىنىپتاردىڭ وقۋشىلارىنا سىنىپ ساعاتى وتكىزىلەتىنىن جەتكىزدى.
– 22 مىڭنان اسا مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا ءبىلىم, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم وشاقتارى بيىلعى وقۋ جىلىن اياقتاۋعا ازىرلەنىپ جاتىر. بۇل ۇيىمداردا بيىلعى وقۋ جىلىندا 5 ميلليوننان كوپ بالا ءبىلىم مەن تاربيە الدى. وسى جىلى 341 مىڭنان اسا تۇلەك 9-سىنىپتى اياقتايدى, ولار الداعى ۋاقىتتا 10-سىنىپتى جالعاستىرۋ نەمەسە كوللەدجگە ءتۇسۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. 11-سىنىپتى 186 مىڭنان كوپ تۇلەك بىتىرەدى. ولار ەندى بولاشاق ماماندىقتارىن تاڭدايدى. وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس مەكتەپتەردە وقۋ مەرزىمى 2024 جىلدىڭ 25 مامىرىندا اياقتالادى. 24 مامىردا رەسپۋبليكانىڭ بارلىق مەكتەبىندە 1-10 سىنىپتار وقۋشىلارىنا ء«بىلىمىم – وتانىما!» تاقىرىبىندا بىرىڭعاي سىنىپ ساعاتى وتەدى. سىنىپ ساعاتىنىڭ ماقساتى بالالاردى جىل بويى العان ءبىلىمىنىڭ ناتيجەسىن قورىتىندىلاي بىلۋگە تاربيەلەۋگە باعىتتالادى. سونداي-اق 25 مامىر كۇنى مەكتەپتە قاتىسۋىمەن «مەكتەبىم, ساعان مىڭ العىس!» اتتى سالتاناتتى ءىس-شارا مەكتەپتە وتكىزىلەدى. سالتاناتتى ءىس-شارانى وتكىزۋ فورماتىن, قاتىسۋشىلار قۇرامىن ءبىلىم ۇيىمدارى وزدەرى انىقتايدى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر ن.جۇمادىلداەۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى مامىر ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرىنەن ءداستۇرلى تۇردە جازعى دەمالىسقا شىعادى. ال 5-11 سىنىپ وقۋشىلارىنا 27 مامىردان باستاپ ەمتيحاندار وتكىزىلەدى. ەمتيحاندار اياقتالعان سوڭ ولار دا جازعى دەمالىسقا شىعادى. بيىل العاش رەت ءبىلىم الۋشىلاردىڭ باعدارلامالار مازمۇنىن مەڭگەرۋىن باعالاۋ ماقساتىندا 5-8, 10-سىنىپتار ارالىعىندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنەن ارالىق ەمتيحاندار وتكىزىلەدى.
– 5-8, 10-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن ەمتيحاندار 27 مامىردا باستالادى. 9-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ەمتيحاندارى 29 مامىردان 10 ماۋسىمعا دەيىن جالعاسادى. 11 سىنىپتار ءۇشىن قورىتىندى ەمتيحاندار 28 مامىر مەن 11-ماۋسىم ارالىعىنا جوسپارلانعان. اتتەستاتتاردى سالتاناتتى تاپسىرۋ 12-15 ماۋسىم ارالىعىندا وتەدى. ال توتەنشە جاعداي جاريالانعان وڭىرلەردە (اقتوبە وبلىسىندا 9 مەكتەپ, اتىراۋ وبلىسىندا 3 مەكتەپ جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 5 مەكتەپ) وقۋشىلار ارالىق جانە قورىتىندى ەمتيحانداردان بوساتىلدى. 156 مىڭ تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن بىتىرۋشىلەر ءۇشىن قورىتىندى اتتەستاتتاۋ 28 ماۋسىمعا دەيىن جۇرگىزىلەدى, ال ديپلوم تاپسىرۋ ءراسىمى 28 ماۋسىم مەن 1 شىلدە ارالىعىندا وتەدى, – دەدى سپيكەر ن.جۇمادىلداەۆا.
ءيا, بالالار اسىعا كۇتكەن جازعى دەمالىس تا جاقىنداپ قالدى. بۇل – ولارعا قۋانىش پەن ءتاتتى ەستەلىكتەردىڭ ۋاقىتى بولعانىمەن, اتا-انالار مەن جازعى دەمالىستى ۇيىمداستىرۋشىلار ءۇشىن قاتاڭ ءتارتىپ پەن ساقتىقتىڭ, قاۋىپسىزدىكتىڭ كەزەڭى. وسىعان وراي بريفينگتە بايانداما جاساعان وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترىنىڭ تاربيە باعىتى بويىنشا ورىنباسارى ەدىل وسپان مينيسترلىكتىڭ بالالار قاۋىپسىزدىگى, تاربيەسى جانە جازعى دەمالىسقا دايىندىق بويىنشا بىرقاتار شارا قابىلداعانىن ايتتى.
– بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ۇلتتىق زاڭناماعا بىرقاتار زاڭنامالىق وزگەرىس ەنگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا جەكە قولداۋ مەن كومەك كورسەتەتىن تالىمگەرلىك ينستيتۋتى ەنگىزىلدى. جۋىردا قابىلدانعان «ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى» زاڭ اياسىندا بالالارعا زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەز كەلگەن تۇرىنە جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتەتىن نورمالار ەنگىزىلدى. سونداي-اق وسى زاڭ اياسىندا پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ تۋرالى اكىمدىكتەردىڭ وكىلەتتىكتەرى ايقىندالدى. بالالار اراسىنداعى بۋللينگ, كيبەربۋللينگ پروبلەمالارىن شەشۋدە پسيحولوگيالىق قولداۋ قىزمەتىنىڭ ءرولى وتە زور. وسى ماقساتتا قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ 12 وڭىرىندە پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىعى اشىلدى. وسىنداي ورتالىقتار بارلىق وڭىردە ىسكە كىرىسەدى. بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا تاۋەلسىز قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتىن نىعايتۋ ماقساتىندا بالا قۇقىقتارى جونىندەگى وڭىرلىك ۋاكىلدەردىڭ مارتەبەسى بەكىتىلدى, – دەدى ە.وسپان.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, جاز ماۋسىمىنا دايىندىقتار دا ەرەكشە باقىلاۋدا. بيىلعى جاز ماۋسىمىندا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 92%-ى دەمالىس جانە بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋ شارالارىمەن قامتىلادى. بۇگىندە 198 دەمالىس ورتالىقتارىنىڭ رەەسترى ازىرلەنىپ, ولاردىڭ دايىندىعىن قابىلداۋ بەكىتىلگەن كەستەگە ساي جۇرگىزىلىپ جاتىر.
– مينيسترلىك تاراپىنان دەمالىس ورتالىقتارىنىڭ ءاربىر تۇرىنە قاتىستى بىرىڭعاي تالاپتاردى قامتيتىن ادىستەمەلىك ۇسىنىمدار جيناعى ازىرلەنىپ, اكىمدىكتەرگە جولداندى. جيناقتا جازعى ماۋسىمدى ساپالى ۇيىمداستىرۋعا قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ بارلىعى قامتىلعان. اكىمدىكتەرمەن بىرگە دەمالىسپەن قامتىلاتىن بالالاردىڭ ءتىزىمىن ازىرلەۋ, دەمالىس ورتالىقتارىنىڭ ءاربىر تۇرىنە قاتىستى بىرىڭعاي تالاپتاردى ەنگىزۋ; رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك شتابتاردى قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار ۇيىمداستىرىلدى. سونىمەن قاتار بالالاردىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋ ولاردى ەڭبەكپەن, تۋريستىك, شىعارماشىلىق, ينتەللەكتۋالدىق, حالىقارالىق ءىس-شارالارمەن قامتۋ باعىتىندا جۇرگىزىلەدى جانە رەسپۋبليكا كولەمىندە 81,1%-ىن قۇرايدى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر ە.وسپان.
ال وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اراي ورازوۆا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءبىلىم سالاسىن تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىندە اتقارىلىپ جاتقان بىرقاتار جۇمىس پەن جاڭاشىلدىققا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەكتەپتەردى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 2027 جىلعا دەيىن 2066 مەكتەپكە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىن تارتۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق «Starlink» تەحنولوگياسى قاناتقاقتى جوباسى شەڭبەرىندە 1993 مەكتەپ جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قوسىلادى. بۇگىنگى تاڭدا 624 (31%) مەكتەپ «Starlink» جەرسەرىكتىك ينتەرنەتىنە قوسىلدى.
– «eGov mobile» ءموبيلدى قوسىمشاسىندا قولجەتىمدى «Bilim» جاڭا قىزمەتى ىسكە قوسىلدى. «Bilim» – بىرنەشە بولىمنەن تۇرادى, وندا ءبىلىمى, وقۋدى اياقتاۋى تۋرالى تسيفرلىق قۇجاتتارى, قورعانشىلىق جانە قامقورشىلىق تۋرالى اقپارات, بالانىڭ ءپروفيلى جانە ءبىلىم الۋشى تۋرالى قوسىمشا اقپارات قامتىلعان. سونداي-اق پەداگوگتەر ءۇشىن «پەداگوگ پورتفوليوسى» قولجەتىمدى. مۇندا مۇعالىمنىڭ ەلەكتروندىق قۇجاتى قالىپتاستىرىلادى, وندا ەڭبەك ءوتىلى, قىزمەت جولى, ساناتى, اتتەستاتتاۋدان ءوتۋى بويىنشا مالىمەتتەر توپتاستىرىلعان. سونداي-اق سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا تاعى ءبىر جاڭالىقتى ۇسىنعىمىز كەلەدى: «eGov mobile» ءموبيلدى قوسىمشاسىندا ء«بىلىم تۋرالى اقپارات» جاڭا تسيفرلىق قۇجاتى ىسكە قوسىلدى. بۇل بالانىڭ بالاباقشادا, مەكتەپتە نەمەسە كوللەدجدە وقيتىنىن راستايتىن قۇجات. مۇندا بالانىڭ جەكە دەرەكتەرىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرى, بالاباقشا توبى, مەكتەپ ءۇشىن سىنىبى, كوللەدج ءۇشىن توپ كودى كورسەتىلەدى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر ا.ورازوۆا.
سپيكەردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, وسىعان وراي ەندى وقۋ ورنىنان قاعاز تۇرىندەگى انىقتامالاردى تالاپ ەتۋ جانە الۋ توقتاتىلدى. ءار بالانىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ ەسەبىندە بولۋىن تسيفرلىق باقىلاۋ سىبايلاستىق پەن بالاباقشالارداعى بالا سانىن جالعان كورسەتۋ فاكتىلەرىنىڭ الدىن الادى. سونىمەن قاتار وتكەن جىلدان باستاپ تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم تۋرالى ديپلومدار تسيفرلىق فورماتتا «eGov mobile» ءموبيلدى قوسىمشاسىندا قولجەتىمدى بولدى. بيىلدان باستاپ نەگىزگى جانە ورتا ءبىلىم اتتەستاتتارىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بيىلعى تۇلەكتەر اتتەستاتتارىن «egov mobile» ءموبيلدى قوسىمشاسىنان الا الادى.