قىلقالام قۋاتى

كەرەكۋلىك سۋرەتشى, ما­دەنيەت قايراتكەرى رىس­بەك ستىباەۆ ءبىر قاراعانعا قاراپايىم جان. بۇگىندە قۇر­مەت دەمالىسىنا شى­عىپ, زەينەتىن كورەر شاق­قا جەتسە دە ىزدەنىستەن تانبا­عان, شالقار شابىتىنان جاڭىل­ماعان. وڭىرلىك قازاق تەاترىنىڭ دەكوراتسيالىق تۇرعىدان دامۋىنا, وبلىس­تاعى سۋرەت پەن ينتەرەر, ءمۇ­سىن جاساۋ ونەرىنىڭ ىلگەرى باسۋى­نا ۇزاق جىلدار ەڭبەك ءسىڭىردى. ول كىسىنىڭ قولتاڭباسى بولىپ سانالاتىن ونەر تۋىندىلارى قازىر وبلىستىڭ ءار تۇكپىرىندە, شەكارا بويىن­دا, قالا كوشەلەرىندە جارقىراپ, كورگەندەردىڭ كوزىن قۋانتىپ تۇر.

رىسبەك شايكەن ۇلى ەلى­مىز تاۋەلسىزدىك العان جىلى الماتى تەاتر جانە كينو ينس­تي­تۋتىن (قازىرگى تەمىربەك جۇر­گەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ونەر اكادەمياسى) ين­تەرەر جانە جابدىقتاۋ ماماندىعى بويىنشا ءتامام­داپ, بىردەن تۋعان ەلى – كە­رەكۋگە قايتا ورالدى. مۇن­دا كەلە سالا جەرگىلىكتى سۋ­رەت­شىلەر وداعىنا جۇمىس­قا تۇردى. پاۆلودار قالا­سى مەن ءوڭىردىڭ وزگە شا­ھار-اۋدان­دارىنداعى عيما­رات­­تار­دى بەزەندىرۋگە, ين­تەرەرلىك ديزاينىن ازىرلەۋ­گە اتسالىستى.

– كەڭەس زامانىندا, كەيىن قازاقستان ءوز الدىنا ەگەمەن ەل بولعان ۋاقىتتا جاڭادان سالىنعان عيماراتتاردىڭ ينتەرەرلىك ديزاينىن جا­ساۋعا ايرىقشا ءمان بەرىلەتىن. ياعني مامان رەتىندە ساۋلەتتى عيماراتتاردىڭ ىشكى بەزەن­دىرىلۋىن, قابىرعاسىنىڭ ار­لە­ن­ۋىن, قانداي ورنەكتەر مەن سۋرەتتەر سالىناتىنىن, ءتىپتى توبەسىندەگى جانە ەدە­نىن­دەگى ورنەكتەردىڭ قان­داي بولاتىنىن الدىن الا سۋ­رەتكە ءتۇسىرىپ, جوبا رە­تىن­­دە ۇسىناتىنبىز. ول جەر­­­دە جەرگىلىكتى كليمات جاعدايلارى ەسكەرىلۋى كەرەك. مىسالى, قىسى سۋىق تەرىسكەي وڭىردە كەز كەلگەن عيماراتتىڭ سىرت كەيپىنىڭ ءوزى ادامعا جى­لۋ سىيلاپ تۇرۋعا ءتيىس. ال­گى جوبالاردىڭ ەكسيزىن جا­ساپ, جوبالاۋشىلارعا ۇسى­­نامىن. كوپ ەسكيزدەرىم تۇزەتىلمەستەن قابىلدانىپ ءجۇردى. بۇل ينستيتۋتتا ال­عان نەگىزگى ماماندىعىم بول­عان­دىقتان باستاپقىدا وسى ونەر تۇرىنە دەن قويدىم. دەي­تۇرعانمەن بويدا تۇرعان سۋرەتشىلىك ونەردى قويىپ قويا المايسىڭ عوي. ءتۇرلى سيمپوزيۋمدەرگە, حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق كورمەلەر­گە قاتىسا ءجۇرىپ, تاجىريە جي­ناقتادىم. سۋرەتشىلىك قا­بىلەتىم دە اشىلدى, – دەپ اڭ­گىمەلەدى اعامىز.

سوناۋ 1993-1994 جىلدارى مينيسترلىكتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ر.ستىباەۆ وزگە ارىپتەستەرىمەن بىرلە­سىپ, قازاقستاننىڭ رەسەيدىڭ ومبى, ءنوۆوسىبىر وبلىستارىمەن, التاي ولكەسىمەن شەكتەسەتىن تۇستارىنا «قا­زاق­ستان» دەگەن جازۋ مەن ەل­تاڭبا بەينەلەنگەن ۇل­كەن ءمور-بەلگىلەر جاسادى. ول ۋا­قىتقا دەيىن ەكى مەملەكەت اراسىنداعى بۇل اۋماقتاردا ەشبىر بەلگى بول­ماعانى ءمالىم. ءسويتىپ, شە­كارامىزدىڭ شەگەندەلىپ, ءبۇ­تىن ەل ەكەنىمىزدى كورسەتەتىن العاشقى مەملەكەتتىك بەلگى­لەر ورناتىلدى. مۇسىنشىلىك قابىلەتىنىڭ ودان وزگە دە ناتي­جەلەرى – ءتۇرلى بەينەلەر مەن فيگۋرالار بۇگىندە پاۆلودار قالاسىندا, باياناۋىلدا ور­نا­تىلعان.

سۋرەتشىنىڭ قولىنان شىق­قان حالىق ءومىرى مەن سالت-ءداستۇرىن, تابيعات پەيزاجدارىن, جەكە ادامداردى سۋرەتتەيتىن كارتينالارى اسا تانىمال. سالعان سۋرەت­تەرىنىڭ باسىم بولىگى ەلىمىزدىڭ مۋزەيلەرىندە, گەرمانيا, بى­رىككەن اراب امىرلىكتە­رى, رەسەي مەم­لەكەتتەرىندە ساق­تاۋلى تۇر. سوڭعى جىل­دارى جەرلەس تاريحي تۇلعا­لار­دىڭ پور­ترەتتەرىن سالۋمەن شۇعىل­دانىپ ءجۇر. جۋىقتا ايگى­لى كەنتانۋشى قو­سىم پى­شەنباەۆتىڭ, ەرتىس-بايان ءوڭىرىنىڭ تانىمال بالالار اقىنى مۇباراك جامان­بالينوۆتىڭ پورتتەرىن سالىپ شىقتى.

ايماۋىتوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكا-دراما تەاترى سۋرەتشىنىڭ ومىرىندە ۇلكەن ءىز قالدىردى دەسە بولعانداي. ونەر ۇجىمىندا سوناۋ 1993 جىلدان بەرى ەڭبەك ەتكەن رىسبەك شايكەن ۇلى جالپى سانى 51 سپەكتاكلدىڭ دەكوراتسياسىن جاساعان. بۇل – بىلە بىلگەنگە وتە اۋقىمدى شارۋا. ءار قويىلىمداعى ساح­نالىق بەزەندىرۋ, ءتۇرلى كونس­ترۋكتسيالار, سۋرەتتىك پى­شىن­دەر, تەاتر اكتەرلەرىنىڭ كيىمى, قويىلىم افيشاسى – وسىنىڭ بارلىعى تەاتر باس سۋرەتشىسىنىڭ قولتاڭبالارى. «وبلىستىق تەاتردا اراسىنا ازداپ ۇزىلىستەر جاساي ءجۇرىپ, 2016 جىلعا دەيىن باس سۋرەتشى بولىپ قىزمەت ەتتىم» دەيدى قىلقالام شەبەرى.

ونەر يەسى بۇگىندە زەينەت جاسىنا قاراماستان ەڭبەك ەتۋىن جالعاستىرىپ جاتىر. بۇقار جىراۋ اتىن­داعى ادە­بيەت جانە ونەر مۋزەيىندە ءتۇرلى كورمەلەردىڭ دەكوراتسياسىن ازىرلەۋگە جاۋاپ­تى. ول كىسىنىڭ ۇيىمداس­تى­رۋىمەن ساياسي قۋعىن-سۇر­گىن قۇرباندارىنا, جەل­توق­سان كوتەرىلىسىنە, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تاقىرى­بىنا ارنالعان ەرەك­شە ۇلگى­دەگى كورمەلەر وتكى­زىلدى. وت­كەن جىلى ج.اي­ماۋىتوۆ نەگىزىن سالعان «ما­دە­ني كىن­دىك» تاريحي اۋىلى­نىڭ ۇلگى­سىن جاساپ شىقتى.

قاجىرلى سۋرەتشىنىڭ ۇزاق جىلعى ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, مادەنيەت قايراتكەرى اتاندى, «پاۆلودار وبلى­سى الدىندا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» توسبەلگىسىمەن مارا­پاتتالعان.

پاۆلودار وبلىسى