«رەۆيزوردىڭ» كۇلكىسى

اينالامىزدا ءالى دە ءجيى ۇشى­رايتىن ءسوزىنىڭ سالماعى جوق كەيبىر توعىشار توپقا لايىق مىس­قىل, مازاق كۇلكىمەن اتالعان ءتىزىم­دى جانە تولىقتىرىپ قويۋعا  بولادى. سىنى مەن سىرىنا, سيپاتى مەن قالىبىنا قاراي ەزۋىڭىزگە ۇيىرىلەر كوڭىل كۇي كورىنىسى الۋان-الۋان بولىپ وسىلايشا كەتە بە­رەدى. ىشىنەن وقيعا اۋانىنا ساي, سايكەسىن كوڭىلگە قوندىراسىز.

ال قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن قايراتكەرى, مەملەكەتتىك سىي­لىقتىڭ لاۋرەاتى, رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپباي جاستار تەاترى ساحناسىندا تۋدىرعان ورىستىڭ ۇلى جازۋشىسى نيكولاي گوگولدىڭ ايگىلى «رەۆيزورىندا» اتالعان كۇلكىلەردىڭ بارلىعىنا دا ورىن بار. مۇندا كۇلكىگە كەڭىستىك كەڭ قامتىلعان. قالاي كۇلەمىن دەسەڭىز دە سەبەپسىز ەمەس. تەك بارلىعى وزىڭىزگە, تۇسىنىك-تانىم, ءومىردى قا­بىل­داۋىڭىزعا بايلانىستى.

جانرىن كومەديا دەپ بەلگى­لەگەن سپەكتاكلدىڭ تابيعا­تىنا ساي ءتۇرلى-ءتۇستى كيىممەن جاسانعان, باتتاستىرا بويانعان كەيىپكەرلەر وبرازى دا بىردەن باۋراپ, ءا دەگەننەن كۇلكى الەمىنە ەرتىپ اكەتەدى. ايتسە دە اسىعىستىق تانىتا كورمەڭىز, ءسىز تاماشالايتىن بۇل «رەۆيزوردىڭ» دىتتەگەنى ءتىپتى دە ول ەمەس. ارە­كەت دامي, وقيعا ءوربي كەلە قويى­لىم مازمۇنى قاتپارلانا تۇسەدى. ەزۋىڭىزدەگى كۇلكى ساپ تىيىلىپ, ەندى سپەكتاكل ىشىنەن ارقايسىسىڭىز ءوزىڭىز بەن اينالاڭىزداعى ادام­داردىڭ مىنەزىن ىزدەي باس­تايسىز. اۋەلگى كۇلكىڭىز دە ىشتەي ءوز-وزىڭىزبەن ارباسۋعا, ويلانۋعا جەتەلەيدى. تۇيسىگىڭىزبەن سەزىپ, بىراق مويىنداعىڭىز كەلمەگەن شىندىقتى كورەسىز ساحنادان. ءسويتىپ ءوز ومىرىڭىزگە ءبىر ءسات سىرتتاي باقىلاۋ جۇرگىزىپ, بار­لاۋ جاساۋعا تاپتىرمايتىن مۇم­كىن­دىككە يە بولاسىز. ويتكەنى ساحنادا ءجۇرىپ جاتقان ءومىر ءتىپتى دە گوگولدىڭ سوناۋ XIح عاسىرداعى سىناعان جاعىمپازدىق پەن جالتاقتىق, اشكوزدىك پەن ايارلىق, پاراقورلىق پەن پارىقسىزدىق جايلاعان كوزبوياعىش قوعامى ەمەس, ءسىز بەن ءبىز تىنىستاپ جۇرگەن بۇگىنگى تىرلىكتىڭ بوياماسىز بەت-بەينەسى. سونىسىمەن دە قويىلىم قاتىگەز, شەكتەن تىس قاتال.

جازىلعانىنا ەكى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە, جۇيە جاڭالا­نىپ, قوعام قايتا قۇرىلسا دا, سول دۋانباسى, سول زەمليانيكا, سول بوبچينسكي مەن دوبچينسكي «ارا­مىزدان الشاقتادى, قاراسىن مۇلدەم ءۇزدى» دەپ ايتا الامىز با؟ كەرىسىنشە, ول كەيىپكەرلەر گەوگرافياسىن كەڭەيتىپ, ەندى تەك ورىستىڭ ەمەس, الدەقاشان جاھاندىق سيپات العان. مىنە, وسى كىلتتى رەجيسسەر اداسپاي تاپقان. ماسەلەنىڭ مايەگىنە ءدوپ تۇسكەن. سوندىقتان دا نۇرقانات جاقىپبايدىڭ كەيىپكەرلەرى گوگول سۋرەتتەگەن بولمىستان بىرنەشە ەسە قاتىگەزدەنىپ, ولاردىڭ سايقىمازاق ارەكەتى بارىنشا باتتاسىپ, بادىرايا كورىنەدى. ساحنا دەكوراتسياسى مەن اكتەرلەر كيىمىندەگى شەكتەن تىس الاباجاق بوياۋ, كلوۋنادالىق كەيىپ كومەديا جانرىنا ءتان دەگەنمەن دە, جالقى ءبىر ساتتە ىشكى تۇيسىگىڭىز «ساحناداعى سول سايقىمازاق بۇگىنگى جەر باسىپ جۇرگەن ءسىز بەن ءبىز ەمەس پە ەكەن» دەگەن ويدىڭ ۇشىعىن ساناڭىزعا جانە ۇيالاتادى. اناۋ اكتەرلەردىڭ يىعىنا ىلگەن تسەللوفان تىگىستى جىلتىراق كيىمدەرى شە؟ ونىڭ دا سىرتقى سۇلۋلىققا, سىرتقى مىنسىزدىككە ماستانىپ, ادامي تەرەڭدىك پەن رۋحاني بايلىقتان اجىراپ بارا جاتقان جىلتىراق مىنەزدەردىڭ جيىنتىق بەينەسى ەمەستىگىنە كىم كەپىل؟ قالاي دەگەنمەن ساحنا – وبرازدى ويدىڭ ومارتاسى ەمەس پە؟ ءبارى دە مۇمكىن. رەجيسسەردىڭ گروتەسك تاسىلىمەن ويناعانى سون­شالىق, ونەر ارقىلى ءومىردىڭ ناداندىققا بەلشەسىنەن باتقان, اقشا, بيلىك دەپ ار-يماننىڭ بەلىنەن باسىپ جۇرە بەرۋ تاڭسىق بولۋدان قالعان, نيەت-پيعىلى تۇ­نىقتىعىن الدەقاشان جوي­عان ادامدىق قاسيەتتەردىڭ كۇي­رەۋىن زالىم كۇلكىمەن اياۋسىز ءاجۋا­لايدى. ەندى مۇلدەم كۇل­مەي­سىز. كەرىسىنشە زۇلمات ءبىر قور­قىنىش جۇرەگىڭىزدىڭ تۇكپىرىنە تۇنعان نە­بىر اياۋلى سەزىمدەرى اياماي جانىشتايدى. سوندىقتان دا كۇل­كىڭىز ءبىر-اق ساتتە كۇڭىرەنىسكە اۋىسىپ جۇرە بەرەدى. ەندى ءبىر ساتتە بيىك ادامگەرشىلىك پەن جۇ­رەك­تىڭ تازالىعىن اڭساپ وكسىپ-وكسىپ جىلاعىڭىز كەلەدى. ءيا, ساحنادا كومەديالىق كوڭىل كۇي, بىراق ءسىزدىڭ جان دۇنيەڭىز ءۇنسىز ەگىلەدى. نەگە؟ سەبەبى ءسىز ءوزىڭىز مويىنداعىڭىز كەلمەگەن, دۇرىسى مويىنداۋعا باتىلىڭىز بارماعان كەر زاماننىڭ كەلبەتىن كورەسىز. گوگولدىك كەيىپكەرلەردىڭ مىنەزىن جەكە-جەكە ءبولىپ الىپ, باتتاستىرا رەڭك بەرگەن رەجيسسەر شەشىمى شىمبايعا باتسا دا, شىرقىراعان شىندىقتى ۇلكەيتكىش اينەكتىڭ اسەرىندەي ايقىندىقپەن كوز ال­دىڭىزعا اقتارىپ-اق تاستايدى. وقيعا دامىعان سايىن قويۋلانا, مىنەز بەدەرى كۇردەلەنە تۇسكەن قويىلىم, بەتپەردەسى سىپىرىلعان پەندەلەردىڭ قورعانسىز كۇيىن كەلەكە قىلادى. ءسويتىپ, كومەديالىق سارىنمەن باستالعان سپەكتاكل بىر­دەن تراگيفارستىق سيپاتقا تۇسەدى.

بۇل كورىنىستەن نە تۇيەمىز؟ ومىردەگى ءوز ار-وجدانىمىزدى ءوزى­مىز تاپتايتىن جاعىمپازدىق, پارا­قورلىق سەكىلدى تراگيكو­ميزم­نىڭ سىلەمدەرى بۇگىنگى تىرشىلىگىمىزدە دە ءالى جالعاسىپ جاتىر ەكەن. تىر­شى­ل­ىك بار جەردە جاعىمپازدىق تا, تو­عىشارلىق تا جويىلمايتىن كورىنەدى, ياعني ادام­دىق قالىپتان اجىراپ, كوز­بوياۋ عۇمىر كەشەر قوعام جويىل­ماي, رەۆيزور دا, وعان جاعى­نۋ­شىلار دا قاي زامان­دا دا ارا­مىزدان تابىلادى دەگەن­گە مەڭ­زەيدى. دەمەك «رەۆيزور» – ماڭ­گى­لىك! گوگولدىڭ ۇلىلىعى دا, رە­جيسسەردىڭ كورەگەندىگى دە وسىندا!