ءال-فارابي «مىنەز – جان ايناسى» دەدى. قازاقى ۇعىمدا مىنەزى جاقسى ادامدى «ىشىنە كەمە جۇزەتىندەي كەڭ», «مىنەزى ءتور جايلاۋداي», «كوڭىلى كولدەي شالقىعان جان» دەپ اسپەتتەپ جاتادى. شىنىندا, مىنەز ادام تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتۋشى كۇشكە يە.
ەتنوگراف جازۋشى بولات بوپاي ۇلى جەر بەتىندەگى ادامداردىڭ مىنەزى ەكى ۇلكەن كۇرەتامىردان قالىپتاساتىنىن بايان ەتەدى. ءبىرى – «تۋما مىنەز», ەكىنشىسى – «جۇقپا مىنەز». تۋما مىنەزگە جەتى اتادان جالعاسقان قاندى, گەندى, تەكتى, تۋىستىقتى قۋىپ تۇتاسقان, سۇتپەن كەلىپ سۇيەككە بىتكەن مىنەز دەپ جاتقىزادى. ال جۇقپا مىنەز دەپ بالا كۇننەن كورگەن-بىلگەن, كوڭىلگە ءتۇيىپ, اينالادان سەزگەن, جۇعىسىپ-جۇقتىرعان, ەلىكتەگەن مىنەزدى ايتادى. ادام بالاسى ەرتە كۇندە ءوز ەرەكشەلىگى مەن ايرىقشا بولمىسىن جۇرتقا كورسەتۋگە بەيىم بولادى. سولايشا ەرەكتىگىمەن, وزىنە ءتان ادامدىق قولتاڭباسىمەن سۇيكىمدى كورىنەدى. ۋاقىت وتە كەلە ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتار, ورتالار, تۇلعالارمەن تانىسۋ ارقىلى ەلىكتەۋ سوقپاعىنا ءتۇسىپ, وزىنەن الىستاي باستايدى. مىنە, وسى تۇستا تۋما مىنەزى, تاربيە-ءتالىمى بەرىك جاندار بولمىسىنان اسا الىستاي قويمايدى ەكەن. ال الىستاعان جاندار اراعا جىلدار سالىپ وزىنە ورالىپ جاتادى نەمەسە كەيبىرى ءوزىن تاپپاعان كۇيدە الا-قۇلا مىنەزبەن ومىردەن وتەدى. «مىنەز – ادامنىڭ ىشكى جان قۇپياسىن ايپاراداي اشىپ كورسەتەدى. ءار پەندەنىڭ مىنەزى – ءومىرىنىڭ نەگىزى. باعى مەن سورى تىكە مىنەزگە قاتىستى بولادى. ونىڭ قوعامداعى دۇرىس ادامدارمەن بولعان قارىم-قاتىناسىن كورسەتەدى. ادامنىڭ كىم ەكەندىگىن مىنەزى دالەلدەيدى» دەيدى بولات بوپاي ۇلى «قازاق مىنەزى» كىتابىندا.
دانىشپاندار ايتقانداي, باقىتتىڭ ءمانى كەمەلدىككە ۇمتىلۋ ەكەنىن ەسكەرسەك, كۇندەلىكتى مىنەز تۇزەۋ, جان يگىلىگى ءۇشىن كۇرەسۋ ادامدىقتىڭ ءىسى-ءدۇر.
«ويعا ءتۇستىم تولعاندىم,
ءوز ءمىنىمدى قولعا الدىم,
مىنەزىمە كوز سالدىم,
تەكسەرۋگە ويلاندىم»,–
دەگەن حاكىم اباي دانالىعى مىنەزدىڭ اسىل قۇندىلىعىنان حابار بەرەدى. حالقىمىز «جاقسى مىنەز – جان كوركى», «ادام مىنەزىنەن تانىلادى» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك.