سالقار كوش, تۇمان دالا, تەرگە شىرىگەن تەبىنگى, جەبەسى سىنعان قورامساق, قۇزار شىڭداعى اش بايعىز... توعاي-توعاي جەر اسقان, ىنتىماعى جاراسقان قازاقتىڭ قوڭىر جانىن قوينىنا سىيدىرعان كيەلى اسپاپ بار. ول – قوبىز.
مۋزىكاتانۋشى بەكتاي ءالiمباي «قوبىز قايدان شىققان؟» اتتى ماقالاسىندا: «جالپى, iشەكتi اسپاپتارىمىزدىڭ شىعۋ تاريحىن, قالاي, قاشان پايدا بولعانىن ءدال ايتۋ وتە قيىن. سەبەبi وسى كۇنگە دەيiنگi iزدەنۋلەر مەن زەرتتەۋلەر ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ پايدا بولۋى جايلى بiرiزدi, ناقتى پiكiرگە كەلگەن جوق. قايسىبiر عالىمدار iشەكتi اسپاپتاردى (ادىرنا, قوبىز, شەرتەر, جەتiگەن, دومبىرا) ۇرمالى اسپاپتار (دابىل, داڭعىرا) نەگiزiندە پايدا بولدى دەسە, ەندi كەيبiرi كادiمگi ساداقتى عاسىرلار بويى جەتiلدiرگەننەن پايدا بولدى دەپ ەسەپتەيدi», دەگەن-ءتىن. ارۋاقتى اسپاپ جونىندە اڭىز بەن ايپارا پىكىرلەر شوعىرى جەتەرلىك. قالا بەردى قاداۋ-قاداۋ جىرلار لەگى قوعاداي قاراۋىتادى.
«بىلمەيمىن تەگى قاي اعاش –
Əلدە شىندىق, əلدە اڭىز,
بەينە جۇرەك جالاڭاش,
كۇرەڭ شاناق شال-قوبىز.
الدىمدا جاتىر ءۇن-ءتۇنسىز,
ۇزىلگەن قىلى-ىسپاسى.
جاتىر ما سويلەپ ىڭ-شىڭسىز,
كونە ءبىر زامان نۇسقاسى».
قازاق ولەڭىنە ولجا سالعان ورەن جۇيرىك, كورنەكتى اقىن عافۋ قايىربەكوۆتىڭ قوبىزدى «كونە زامان نۇسقاسىنا» تەڭەۋى, توسىن, ۇعىمدى, اسەرلى. شىنىندا, قازاق دەگەن حالىقتىڭ جۇرەك كۇيىن ءبىر اسپاپقا قاراپ جاساۋ قاجەت بولسا, قوبىزدى ۇسىنار ەدىك. كيەلى اسپاپ جونىندە كەلەلى جىرلار مول. سونىڭ ءبىرى – قازاق جىرىنىڭ بوزتورعايى نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ ولەڭى.
«ەي, قوبىزشى, قوبىزىڭدى تارتىپ باق,
قامىققاندا بار ما بۇدان ارتىق باق؟
ساۋساعىڭنان نۇر قۇيىلسا عاجايىپ,
قارا قىلدان قاي-قايداعى زار شىقپاق.
قارا قوبىز كۇڭىرەنسە جالىقپاي,
وي تۇبىنە جۇتىلامىن توبىقتاي.
قورقىت بابام كوردەن باسىن كوتەرىپ,
ويانادى قويلىباي مەن مولىقباي».
اقىن كەڭ كوسىلىپ كەمەڭگەر ءسوز ايتادى, كەسىپ ايتادى. ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ مولىقباي قارتى, «كۇيى» فەنومەنگە اينالىپ ۇلگەرگەلى قاشان؟ نەسىپبەك اقىن سول قۇلاگەر اقىننىڭ ءۇنىن بۇگىنگە جالعاعانداي.
اڭىز بويىنشا قورقىت اتا جاسىنان وتە ۇعىمتال, قۇيما قۇلاق بولىپ وسەدى. سول شاقتاعى اسپاپتاردىڭ اربىرىندە ەركىن وينايدى ەكەن. الايدا وعان قاناعات تاپپاي, ادام مەن جانۋاردىڭ ءۇنىن, تابيعاتتاعى قۇبىلىستارى مەن الۋان دىبىستاردى جەتكىزەتىن جاڭا ءبىر اسپاپ جاساعىسى كەلەدى. ون ويلانىپ, توعىز تولعانادى. قاراعاي اعاشىن كەسىپ اكەلىپ, ودان ءبىر نارسەنىڭ جوباسىن جاسايدى. بىراق ءارى قاراي قالاي, نە ىستەرىن بىلمەي قينالادى. كۇندەر وتە بەرەدى. ءبىر كۇنى شارشاپ وتىرىپ, كوزى ءىلىنىپ كەتىپ, ءتۇس كورەدى. تۇسىنە پەرىشتە ەنەدى. ول بالاعا: «قورقىت, جاققان قوبىزىڭ 6 جاسار نار اتاننىڭ جىلىگىندەي ەكەن. ەندى وعان نار تەرىسىنەن جاسالعان شاناق, ورتەكەنىڭ مۇيىزىنەن ويىلعان تيەك, بەستى ايعىردىڭ كۇيرىعىنان تارتىلعان قىل ىشەك جەتپەي تۇر. وسىلار بولسا, اسپابىڭ سايراعالى تۇر ەكەن», دەپ كەڭەس بەرەدى. قورقىت ۇيقىسىنان ويانا سالىپ, وسى ايتىلعانداردىڭ ءبارىن جاسايدى. مىنە, وسىلايشا ءۇنى عارىش اسقان تەگەۋرىندى اسپاپ تەكتىلىك قانىن قوزعاپ كەلەدى.
«ازامات-ەردىڭ باسىن ءبىر,
بىرىكتىرە الماي زارلادىم.
قايران دا قوڭىر قوبىزىم,
قايعىمدى بىرگە تالمادىڭ
سەن عانا ءəنىمدى جالعادىڭ,
زارلاعىن تىنباي, سارناعىن».
فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ وسى ءبىر جىرى كوپ سىردان حابار بەرسە كەرەك. ءيا, زارىمىزدى بىرگە تولعاعان, مۇڭىمىزدى بولاشاقپەن جالعاعان قوبىز ءۇنىنىڭ قادىرى ەرەك. ايدىك اسپاپ كەلەشەك كەمەسىندە بۇدان دا بولەك تۇرگە ەنەرى, مازمۇن تابارى اقيقات.