ينتەرنەت الاياقتىق ازايماي تۇر...

وبلىستىق قوعامدىق كەڭەستە باس قوسقان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرى, الاياقتاردان الدانعان تۇر­عىندار مەن ولاردىڭ قورعاۋشىلارى ينتەرنەت قىلمىسىنا توسقاۋىل قويۋ جولدارىن تالقىلادى. الاياقتىقتىڭ سان ءتاسىلىن مەڭگەرىپ العان اككىلەردىڭ جولىن كەسۋ وڭاي ەمەس. ءوزىن ۇيالى بايلانىس وپەراتورى نەمەسە بانك قىزمەتكەرىمىن دەپ تانىستىرعان الاياق قوڭىراۋ قابىلداعان ادامنىڭ ەسەپشوتىنداعى قارجىنى الدە­كىمدەر ۇرلاماقشى بولعانىن, ونىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن قاۋىپسىز ەسەپشوتقا اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, بانك كارتاسى مالىمەتىن سۇرايدى نە «Any Desk», «Team Yiewer» باع­دارلامالارىن تەلەفونعا جۇكتەۋ قاجەت­تىگىن ايتادى. اڭقاۋ ادام جيناعىنان ايى­رىلادى نە ونىڭ سىرتىنان نەسيە راسىم­دەلەدى. جابىرلەنۋشى ءوز اتىنان نەسيە راسىم­دەلگەنىن كوبىنە تولەم مەرزىمى كەشىك­تىرگەنى تۋرالى بانك حابارلاماسى كەلگەندە ءبىر-اق ءبىلىپ جاتادى. ارينە, الاياقتاردىڭ كەسىرىنەن زارداپ شەككەن وتباسىلارعا وڭاي ەمەس. ماسەلەن, الماعان نەسيەسى ءۇشىن اي سايىن بار تاپقانىن بانككە بەرىپ جۇرگەن ءبىر وتباسىنىڭ ءتورت ادامى قازىر 8,5 مىڭ تەڭگەمەن عانا كۇنەلتىپ كەلەدى.

«قولدانىستاعى زاڭنامادا كۇماندى اقشا اۋدارىمدارى جاسالعان كەزدە بانكتىڭ ونى دەرەۋ توقتاتا الاتىنى جازىلسا دا, زاڭ تالابى ساقتالا بەرمەيدى. مەن ينتەرنەت الاياقتىعىنان زارداپ شەككەن ءبىر زەينەتكەردىڭ قورعاۋشىسىمىن. ونىڭ ۇستىنەن الاياقتار ءبىر مەزەتتە 10 ميلليون تەڭگە راسىمدەپ, اقشا تۇسكەن بويى بىرنەشە ەسەپشوتقا ءبولىپ اۋدارىپ جىبەرگەن. بۇل جەردە بانك نەسيە راسىمدەلىپ جاتقاندا ەگدە جاستاعى ادامنىڭ 80 مىڭ زەينەت­اقى الاتىنىن, جاسىن ەسكەرمەيدى, نەسيە قار­جىسىنىڭ كۇماندى ەسەپشوتتارعا كەتىپ جاتقانىنا دا نازار اۋدارمايدى. قاريا الدانعانىن تۇسىنگەن بويدا ەرتەڭىنە پوليتسيا دەپارتامەنتىنە بارىپ ارىز جازدى. الايدا وسى كەزگە دەيىن نە اقشا جوق, نە الاياق تا ۇستالمادى, جابىرلەنۋشىنىڭ سمارتفونىندا ساقتالعان قوڭىراۋ شالعان تەلەفون ءنومىرى ەش جەردە تىركەلمەگەن بولىپ شىقتى. وسى قىلمىستىق ىسكە بانك قىزمەتكەرىنىڭ قاتىسى بولۋى مۇمكىن بە؟», دەيدى قورعاۋشى وتارباي رايسوۆ.

«پوليتسيا دەپارتامەنتىندە بانك قىز­مەتكەرىنىڭ جابىرلەنۋشى اتىنان نەسيە راسىمدەۋگە قاتىسقانى تۋرالى قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن جوق. راس, بىلتىر ءوزى جۇمىس ىستەيتىن بانك فيليالىنان 700 ملن تەڭگە ۇرلاعان ءبىر قىزمەتكەردىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, ءىس سوتقا جەتتى. ونلاين نەسيە راسىمدەگەن ازاماتتى بانك فيليالىنا شاقىرتىپ, ونىمەن جەكە-دارا سويلەسۋ ارقىلى نەسيەنى ءوزى الىپ وتىرعانىنا كوز جەتكىزۋ كەرەك. وسى ءادىستى قولدانساق, ينتەرنەت الاياقتىعىن ءبىراز ازايتا الامىز. ەگەر جەكە كاسىپكەردىڭ ەسەپشوتىنداعى اقشا اينالىمى ءبىر تاۋلىك ىشىندە 1 ميلليون تەڭگەدەن اسىپ كەتسە, قاراجاتتىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋ ءۇشىن ەسەپشوتتى ۋاقىتشا جابامىز. ۇيالى تەلەفون وپەراتورلارىنا قوڭىراۋ­لار­­دى باقىلاۋ جونىندە دە ەسكەرتتىك. ينتەر­نەت الاياقتىعىنىڭ كۇشەيۋىنە تەلەفون SIM-كارتالارىنىڭ باقىلاۋسىز ساتىلۋى دا سەبەپ بولاتىنىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. الاياق SIM-كارتانى كەز كەلگەن جەردەن ساتىپ الىپ, قىلمىستىق ارەكەتىن ىسكە اسىرعان سوڭ ونى لاقتىرىپ كەتەدى. اقتوبە تۇرعىنىن الداعان الاياق باسقا قالادا وتىرۋى مۇمكىن», دەيدى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى عالىم بايجانوۆ.

وتكەن جىلى پوليتسيا دەپارتامەنتىن­دە كريميناليست, IT ماماندارىنان جاساق­تالعان «كيبەرپول» توبى قۇرىلدى. پولي­تسيا قىزمەتكەرلەرى قالا مەكتەپتەرى مەن كول­لەدج­دەر, ەكى ۋنيۆەرسيتەت پەن كوپتەگەن مەكەمەدە كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, الەۋمەتتىك جەلى­لەردە بەينەروليك, حابارلامالاردى تاراتسا دا, اڭقاۋلار الدانۋىن قويار ەمەس, الاياقتار دا ايىلىن جيار ەمەس. ويتكەنى ارامىزدا سەنگىش ادام كوپ.

«بانك فيليالدارى ونلاين نەسيە بەرۋ جاۋاپكەرشىلىگىن وزدەرىنە الىپ, كليەنتتىڭ نەسيە تاريحىن, زەينەتاقى اۋدارىمدارىن تەكسەرگەننەن كەيىن عانا نەسيە بەرۋگە ءتيىس. ازاماتتاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىن, قارجىلىق مۇمكىندىگىن تەكسەرمەي, وڭدى-سولدى نەسيە ۇلەستىرگەن ميكروقارجى ۇيىم­دارىنا تالاپ كۇشەيتىلگەننەن بەرى وسى سالادا زارداپ شەگۋشىلەر ازايدى. مۇن­داي تالاپتى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە دە قول­دانۋ قاجەت. بانكتەر نەسيە الۋ ءتارتىبىن نەگە وڭايلاتتى؟ ءبارىمىزدى مازالايتىن بۇل سۇراق­تىڭ جاۋابى – ونلاين نەسيە ادام­نىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋ, بانكتەردە ۇزاق ۋاقىت كەزەككە تۇراتىندار سانىن ازايتۋ ماقسا­تىندا قولدانىسقا ەندى. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى ۋاقىتتا ونلاين نەسيەنىڭ زيانىنا دا كۋا بولىپ وتىرمىز. نەسيە راسىمدەگەن ادام قارجىسىن بانككە ءوزى كەلىپ شەشىپ الۋعا ءتيىس. بۇل – ينتەرنەت الاياقتارىنان قورعانۋدىڭ ءتيىمدى جولى», دەيدى وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ اعا پروكۋرورى ارداق تاماباەۆ.

راسىندا دا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ازاماتتاردىڭ بورىش جۇكتەمەسىن ازايتۋ تۋرالى ۇلتتىق بانك باسقارماسىنىڭ 2019 جىلعى №33 جارلىعى مەن «قارجى ۇيىمدارىنىڭ بانك وپەراتسيالارىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن جانە باسقا دا وپەراتسيا­لاردى جۇرگىزۋىنە شەكتەۋ ەنگىزۋ تۋرالى» №190 قاۋلىسىن ەسكەرە بەرمەيدى. وسى نور­ماتيۆتىك قۇجاتتا ازاماتتىڭ تولەم قابى­لەتى تەكسەرىلمەيىنشە, نەسيە بەرۋگە تىيىم سالىناتىنى كورسەتىلسە دە, ەكىن­شى دەڭگەيلى بانكتەر ايلىق تابىسى از ازا­مات­تىڭ قارجىلىق مۇمكىندىگىن ەس­كەر­مەي, كوپ مولشەردە نەسيە بەرۋىن توق­تاتار ەمەس. بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ بەيقام­دىعىنىڭ كەسىرىنەن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە اقتوبە قالاسىنىڭ وزىندە مىڭنان استام ادام الاياقتارعا جەم بولدى. بۇل – ۇلكەن ماسەلە. ۇلتتىق بانكتىڭ زاڭدىق كۇشى بار تالاپتارىن ورىنداماي جۇرگەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قاتاڭ قاداعالاۋ كەرەك. اقتوبەدەگى الاياقتارعا الدانعانداردىڭ ورتاشا جاسى 40-65 جاس اراسىندا ەكەن. قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى جەكە ازاماتتارعا نەسيە بەرۋ تۋرالى ميكروقارجى ۇيىمدارىنا قويىلعان تالاپتاردى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە دە قولدانۋدى جەدەلدەتۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەدى.

اقتوبە وبلىسى