الدار كوسە ميۋزيكلدى باعىندىردى

تاريحقا شەگىنىس جاساساق, تەاتر جانە كينو ونەرى تۋىندىلارىندا كورىنىس تاپ­قان حالىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ كەيىپكەرى الدار كوسە ەڭ العاش رەت 1942 جىلى پەسا, 1964 جىلى كوركەم فيلم رەتىن­دە كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلسا, ارا­عا سەكسەن جىلدان استام ۋاقىت سالىپ العاش رەت ميۋزيكل جانرىندا قويى­لىپ وتىر ەكەن. تاۋەلسىز قازاقستانداعى عانا ەمەس, ورتا ازياداعى تۇڭعىش ميۋزيكل تەاترىنىڭ بۇل قادامى البەتتە قۇپتارلىق. سەبەبى شەتەلدىك انيماتسيا­نىڭ نەبىر ايشىقتى كەيىپكەرلەرىن كورىپ, سولارعا تامسانىپ ءوسىپ كەلە جاتقان كىش­كەنتاي كورەرمەندەرىمىز ءۇشىن «الدار كوسەنىڭ» ساحناعا شىعۋى, ونىڭ ۇستىنە ميۋزيكل تىلىندە ءۇن قاتۋى ارينە جاڭالىق بولعانى ءسوزسىز. اۋقىمدى دەكوراتسيا, ارنايى تىگىلگەن كوستيۋمدەر, جارق-جۇرق جارىق – مۇنىڭ ءبارى كورەرمەنىن ارباماي قويمايدى. سپەكتاكلدەن سوڭ بالالار جازۋشىسى, جۋرناليست سەرىكبول حاسان:

– تاماشا قويىلىم ەكەن, بالالار­دىڭ باستان-اياق ەزۋى جيىلمادى. الدار­دىڭ «ارمانىڭ قانداي؟» دەگەن سۇراعىنا ءداۋ: «ديماش سياقتى ءانشى بولعىم كەلەدى», – دەپ جاۋاپ بەرسە, ايداھار: «ناۋبايحانا اشقىم كەلەدى. وت وزىمنەن, گاز كەرەگى جوق», – دەپ ءبىر كۇلدىردى. ميۋزيكل اۆتورلارى بارشاعا بەلگىلى ەرتەگىنى بارىنشا قازىرگى زامانمەن بايلانىستىرىپتى. قازىرگى ۇعىمدار, قازىرگى اندەر, ءتىپتى بۇگىنگى قوعامداعى جاعدايلار دا قامتىلعان ەكەن. اكتەرلەر دە تاماشا وينادى, ساحنا دەكوراتسياسى دا ەرەكشە, دەپ قويىلىمنان العان اسەرىن جەتكىزدى.

ال رەجيسسەردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ميۋزيكل جاسوسپىرىمدەر اراسىندا حالىق باتىرىنىڭ ماڭگىلىك بەينەسىن جاساۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.

– الىپ بايتەرەك. قاسيەتتى تايقازان. قازاقى ويۋ. استارلى ءازىل. ويلى اۋەن. «قارا جورعا» ءبيى. سيقىرلى تاياقتىڭ قۇ­پياسى مەن سۋدىڭ سيقىرى. مىستان كەم­پىردىڭ ايلاكەرلىگى. زاماناۋي الدار كوسە بەينەسى. ەرجۇرەك باتىرلاردىڭ داۋمەن شايقاسى. مۇنىڭ بارلىعى بالالار ءۇشىن ارنايى بازارلىق دەسەك بولادى. بالالارعا ارنالعان ەرتەگىنى مۋزىكالىق درامانىڭ تىلىمەن, ميۋزيكل جانرىمەن جەتكىزۋگە تىرىستىق. قويىلىمنىڭ ستسەناريى دە جاڭادان جازىلدى. ويتكەنى ءبىزدىڭ جاس كورەرمەندەرىمىزگە ۇلتتىق مۇرامىزدى زاماناۋي تىلدە ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى دەپ ويلايمىن. قازىرگى اقپاراتتىق تەحنولوگيا داۋىرىندە Marvel-ءدىڭ قاھارماندا­رى­مەن باسەكەگە ءتۇسۋىمىز كەرەك. ۇلتتىق قۇن­­دىلىقتارىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, ميۋزيكلدىڭ ساحنالىق دەكوراتسياسىن دا ەرەكشە ەتىپ جاسادىق, – دەدى قويىلىم رە­جيسسەرى ەسلام نۇرتازين.

راس, تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەردى يگەرۋ جاعىنان قويىلىمنىڭ ۇتقان تۇسى مول. زاماناۋي تەاتر ونەرىنىڭ وزىق تاسىلدەرىن قولدانۋدا دا رەجيسسەر ىزدەنىسى جەمىستى. ايتسە دە جانرىن ميۋزيكل دەپ جار سال­عان سوڭ, ءدال سول جانر تابيعاتىنا ءھام تالاپتارىنا ساي قويىلىم كۇتكەنىمىز راس. ونىڭ ۇستىنە رەسمي اتاۋى بار كاسىبي ميۋزيكل تەاترى بولعاندىقتان دا بۇل ءۇمىتى­مىز بەن تالابىمىزدى قيسىنسىز دەمەس ەدىك. وسى تۇرعىدان كەلگەندە قويىلىم­عا ءالى دە جۇيەلى ىزدەنىستەر قاجەتتىلىگى باي­قالدى. اسىرەسە ەرتەگىنى ميۋزيكلدەن­دى­رۋ ۇدەرىسىندە تەرەڭنەن كاسىبي بويلاۋ جاعىنىڭ كەمشىن ءتۇسىپ جاتقاندىعىن دا باسا ايتقىمىز كەلەدى. سەبەبى جانر زاڭدىلىعىنا ساي جىكتەيتىن بولساق, بۇل «الدار كوسەنى» ميۋزيكل دەۋدەن گورى مۋزىكالىق سپەكتاكل دەپ تانۋ ادىلەتتى بولادى. ال جانر ەرەكشەلىكتەرىنەن حابارى بار كورەرمەن, البەتتە, ەكى ارالىقتاعى ايىرماشىلىقتى بىردەن تانىرى ءسوزسىز.

ميۋزيكلگە اۋەن جازعان ماماندار ىز­دە­نىسىنەن دە اناۋ ايتتى جارقىن جاڭا­لىق بايقالمادى. ەسكى اندەردى وڭدەۋمەن شەكتەلگەن كومپوزيتورلار پارتيتۋرا­سىن­دا ميۋزيكل اتموسفەراسىن جەتكىزۋ­دەگى جاڭاشىلدىققا سۇرانىپ تۇرعان ساحنالاردى ءالى دە دامىتىپ, جەتىلدىرۋ جا­عىنا ءمان بەرىلسە, ەرتەگىنىڭ ەرەكشە كو­ڭىل كۇيى ودان ءارى كوركەمدەلە تۇسەرى انىق.

نەگىزى كەيىپكەرلەرىنە كەلسەك, اكتەر­لەردىڭ داۋىسپەن جۇمىس ىستەۋ, ساحنا ءتىلىن يگەرۋ جولىنداعى ىزدەنىسىنەن جادا­عاي­لىقتى بايقاۋعا بولادى. ارنايى ءۇن ۇل­عايتقىش قۇرالدارىنىڭ كومەگىنە جۇ­گىنۋ دە ءتىل انىقتىعى مەن تازالىعىن تو­لىق ساقتاي المادى. پەسا اۆتورلارى – ەفرات ءشارىپوۆ, شىڭعىس مامان, ەسلام نۇرتازين, ءانناس باعدات وداعىنىڭ زاماناۋي باعىتتا قايتا قاراپ, جاڭاشىل ستيلدە جازىپ شىققان سيۋجەتىندە قازىرگى قوعامنىڭ كورىنىسى شىنايى بەرىلگەن. بىراق بۇل تالپىنىستىڭ الدار كوسە بەينەسىن ەكىنشى پلانعا ىسىرىپ, كومەسكىلەندىرىپ العانىن دا ايتۋ پارىزىمىز. باس كەيىپكەردىڭ كوركەم­دىك جەلىسى, مىنەز بوياۋى, پەسانىڭ جالپى ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى شەشىمدەرى شاشىراڭقىلىققا ۇرىنعان. تاعاي حان مەن ايسۇلۋ بەينەسىنە باسىمدىق بەرىلىپ, الدار كوسە كومەسكىلىك كولەڭكەسىندە قال­عانداي اسەر سىيلادى. ودان بولەك, ارتىستەردىڭ كۇلكى شاقىرامىز دەپ ارزان ازىلدەرگە بارۋى, قيسىنسىز قالجىڭدارى, سونداي-اق ورىنسىز جەردە ورىس ءتىلىن دە تىم-تىم ءجيى قولدانۋى, جارىق قويۋشى مامان ميحايلدى دا قايتا-قايتا تىلگە تيەك ەتە بەرۋى قۇلاققا تۇرپىدەي ءتيىپ قانا قويماي, كورەرمەنىن جالىقتىرادى دا. سول سەكىلدى «بالالار تانىمىنا پارا بەرۋ, جەڭىستى ساتىپ الۋ سىندى ساياسي استارلى كەيبىر كەرجاق ادەتتەردى سىڭىرۋگە باسىمدىق بەرگەندە قويىلىم توبى نە ۇتتى ەكەن؟» دەگەن دە سان سۇراقتىڭ كوكەيدە قالعانىن جاسىرمايمىز. جالپى, زاماناۋيلاندىرۋدىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ سۇزگىسىز سۋرەتكەرلىككە بارا بەرۋدىڭ سوڭى ەرتەڭگى بالا تانىمىنا سىزات تۇسىرمەسىنە كىم كەپىل؟ كۇلگەن جاقسى ارينە, بىراق اس­تارلى, ماعىنالى كۇلدىرە بىلگەننىڭ ءباسى ءبارىبىر بيىك ەكەندىگىن شىعارماشىلىق توپ قاپەردەن شىعارماسا يگى دەگەن تىلەكتىڭ دە كوكەيدە قىلتيعانى راس.

ەگەر الەمدىك ميۋزيكل قويۋ تالاپتا­رىن العا تارتساق, راس, ميۋزيكل – ەڭ قىمبات جانرلاردىڭ ءبىرى. ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە ۇلكەن. سەبەبى ميۋزيكل قويۋ – ءانى مەن ءسانى كەلىسكەن شوۋ جاساۋ دەگەن ءسوز. وعان وتكەن جىلى عانا «روزا باعلانوۆا» ميۋزيكلىمەن وڭتۇستىك كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ تەگۋ قالاسىندا وتكەن ميۋزيكل فەستيۆالىنە قاتىسىپ كەلگەن ۇجىم ايقىن كوز جەت­كىزسە كەرەك. سوندىقتان دا الداعى ۋاقىت­تا شىعارماشىلىق قۇرامنان جاڭا­شىل­دىعىمەن قاتار, جانر تالاپتارىنا تو­لىققاندى جاۋاپ بەرەتىن ءمىنسىز تۋىندىلار كۇتەمىز. بۇعان تالانتتى ترۋپپانىڭ الەۋەتى تولىق جەتەدى. ونىڭ ايقىن دالەلى – زالدى لىق تولتىرا كورەرمەن جيناپ, بالدىرعانداردى قۋانتقان بۇگىنگى «الدار كوسە» ميۋزيكلى.