ورال قالاسىنداعى «اتامەكەن» ونەر ورداسىندا باتىس قازاقستان ءداستۇرلى ءان مەكتەبىنىڭ وكىلدەرى «مۇحيتتىڭ مۇراگەرلەرى» اتتى كونتسەرت بەردى. وسى كەشتىڭ اياسىندا «حابار» ارناسى مەن «اssyltas» كوعامدىق قورى ۇيىمداستىرعان «اسىل دومبىرا-2023» تەلەۆيزيالىق جوباسىنىڭ جەڭىمپازدارىنا «اسىل دومبىرا» سالتاناتتى تۇردە تاپسىرىلدى.
ءۇش جۇزدەن ءان وزدىرعان مۇحيت سالدىڭ مۇراگەرلەرى كوپتەن بەرى ءدال وسىلاي باس قوسپاعان شىعار-اۋ! بۇرىنعى مادەني ءىس-شارالاردا ءداستۇرلى ءان اسقا سالعان تۇزداي عانا بولىپ, ستسەناريدىڭ ءار جەرىنەن بىرەر مارتە عانا كورىنسە, بۇل جولى باستان-اياق باتىستىڭ ارىندى ءانى كەڭ زالدى كەرنەپ, قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى. مۇنداي كەشتى ونەرپازداردىڭ وزدەرى دە, اقجايىق جۇرتى دا قاتتى ساعىنىپ قالىپتى. ات شاپتىرىم «اتامەكەن» سارايىندا بوس ورىن قالمادى.
ايتپاقشى, «اتامەكەن» سارايى 2021 جىلى قازان ايىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن عوي. ال 2023 جىلدىڭ قازانىندا وسى سارايدىڭ تىزگىنىن بەلگىلى اقىن باۋىرجان حاليوللا قولىنا العان. ءسويتىپ, العاشقى ەكى جىل بويى كورمەگەن جاڭالىقتى ەندى ءبىلىپ جاتىرمىز. ويتكەنى نەمىس جانە فرانتسۋز اكۋستيكالىق ءھام جارىق-تەحنيكالىق جابدىقتارىمەن جاراقتالعان ساحنانىڭ بار مۇمكىندىگى وسى كەزگە دەيىن تولىق پايدالانىلماي كەلىپتى. ماقتاۋلى تەحنيكا وسى كۇنى قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءانىنىڭ قىزمەتىنە تۇگەل جەگىلدى. «باۋىرجان بۇل سارايدىڭ باعىن اشتى» دەدى كورەرمەن.
كونتسەرت باستان-اياق جاڭاشىل قالىپتا ءوتتى. كەشتى كەرەمەت جۇرگىزگەن اقىن باۋىرجان شيرمەدين ۇلى ءاننىڭ دە, ءانشىنىڭ دە جايىن جاقسى ءبىلىپ, كورەرمەنگە كوركەم جەتكىزىپ, حالىقپەن ەمەن-جارقىن سىرلاسىپ ءجۇردى. «قازاق مۋزىكاسىنىڭ, قازاق ءان ونەرىنىڭ جاندى, ءتىرى ەنتسيكلوپەدياسىن كورىپ تىڭداپ, جانىمىز جاي تاۋىپ, راحاتقا باتىپ وتىردىق» دەپ باعالادى كەيىن باۋىرجاننىڭ ونەرىن ايگىلى ءجۇرسىن ەرمان. ال ساحنانىڭ سالتاناتى, جارق-جۇرق وتتارى, جوعارى-تومەن كوتەرىلگەن جىلجىمالى مىنبەرلەر تالايدىڭ تاڭدايىن قاقتىردى. اۋەلى «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى قايرات كاكىموۆ كورەرمەندەردىڭ يەك استىنان «جەردى جارىپ» شىعا كەلسە, سوڭىنان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى, ءداستۇرلى ءانشى حاتيموللا بەردىعاليەۆ وركەسترمەن بىرگە قالىقتاپ كوتەرىلدى. وسى كەشتىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى – «اتامەكەن» فولكلورلىق ءانسامبلى ساحنانىڭ تۇبىندە ءارى ەڭ بيىكتە «بۇلتپەن ارالاسىپ» وتىردى.
دەگەنمەن ءان كەشىنىڭ باستى كەيىپكەرى – كۇمىس كومەي انشىلەر بولاتىن. كوپتەن بەرى مۇنداي قۇرمەت كورمەگەن ونەرپازدار وسى جولى بارىن سالدى. كونتسەرتتە اتاقتى حاتيموللا بەردىعاليەۆ, سەرىك ابدراحمانوۆ, ساعادات راحمەتجانوۆ, اسحات ورازوۆ, ساۋلە تاۋداەۆا, زياش امانعاليەۆا, كۇلاش قۋانىشقاليەۆا, قايرات كاكىموۆ, جاقسىلىق ەسلامعاليەۆ, فارحات ورازوۆ, اقمارال كەمەلحانوۆا, داستان ەسەنتەمىروۆ, ايجان مۇحامەتجانوۆا, بەيبىت قاجىعاليەۆ, ارمات الدامجاروۆ, ەرنار ءومىرالى, دانيار ەلەۋوۆ, نازگۇل قابيەۆا, نۇرالى ايتۋعانوۆ ونەر كورسەتتى. «اتامەكەننىڭ» الىپ زالىن تولتىرعان مىڭعا جۋىق كورەرمەن قيقۋلاپ, انشىلەردىڭ دەلەبەسىن ودان ارمەن قوزدىردى. اسىرەسە جاس ءانشى كەنەسارى بولعانباەۆتى ساحنادان جىبەرمەي, «ناق-ناقتىڭ» قايىرماسىن قايتا شىرقاتتى.
«زال تولا كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسى مەن قوشەمەتىنەن شابىت الىپ, مۇحيت مۇراگەرلەرى كوسىلىپ ءبىر شىرقاعان كۇن بولدى. كەرەمەت كەشتى ۇيىمداستىرعان باۋىرجان حاليوللا ىنىمىزگە, كونتسەرتتى شەبەر جۇرگىزگەن باۋىرجان شيرمەدەن ۇلىنا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز!», دەيدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ساۋلە تاۋداەۆا.
كونتسەرتتەن كەيىن العان اسەرىن بولىسكەن ءجۇرسىن ەرمان: «باستان اياق تازا, تابيعي داۋىسپەن وتكەن مۇنداي كونتسەرتتى تاسپاعا ءتۇسىرىپ, تەلەارنالاردان حالىققا كورسەتۋ كەرەك. بۇل ءبىر ورالدىڭ ماڭدايىنا سىيمايتىن عاجايىپ ونەر ەمەس پە؟» دەگەن ەدى. شىنىمەن دە, باتىس قازاقستاننىڭ ءان مۇراسى – تەك باتىس قازاقستاننىڭ ەمەس, كۇللى قازاقتىڭ قازىناسى ەكەنى راس. وسىنى تۇسىنگەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ ءدال وسى ءان مەرەكەسىن استانا مەن الماتى قالالارىندا ۇيىمداستىرۋعا قولداۋ كورسەتەتىنىن ساحنا تورىنەن ايتىپ, ۋادە بەردى.
«مۇحيتتىڭ مۇراگەرلەرى» اتتى كونتسەرتتىڭ فينالى «حابار» ارناسى مەن «Assyltas» قوعامدىق قورى ۇيىمداستىرعان «اسىل دومبىرا-2023» تەلەجوباسىندا 20 كوماندانىڭ اراسىنان وزا شاۋىپ, باس بايگەنى جەڭىپ العان بقو اقىندار كومانداسىنا «اسىل دومبىرانى» سالتاناتتى تۇردە تابىستاۋمەن اياقتالدى. ءدال وسى ماقساتپەن ورال قالاسىنا «وتان» وردەنىنىڭ لاۋرەاتى, قازاق ايتىسىنىڭ قارا نارى ءجۇرسىن ەرمان, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, اقىن عالىم جايلىباي, «حابار اگەنتتىگى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى كەمەلبەك ويشىباەۆ, «اسىلتاس» قوعامدىق قورىنىڭ قۇرىلتايشىسى, كاسىپكەر دۋلات تاستەكەي اق جايىق وڭىرىنە ارنايى كەلدى.
بىلتىر جىل بويى «حابار» ارناسىنىڭ ەفيرىندە وتكەن ايتىس جوباسىنا قازاقستاننىڭ ءار تۇكپىرىنەن 60 اقىن قاتىسقان ەكەن. اۋزىمەن قۇس تىستەگەن نەبىر جۇيرىك سىنالعان سايىستا باس جۇلدە جانسايا مۋسينا, مۇرادىم ميرلانوۆ جانە باۋىرجان شيرمەدين ۇلى سىندى اقىنداردان قۇرالعان باتىس قازاقستان وبلىسى كومانداسىنا بۇيىرعان. سايىستىڭ باس جۇلدەسى – ارنايى جاسالعان اسىل دومبىرانى عالىم جايلىباي ءوڭىر باسشىسى ناريمان تورەعالي ۇلىنا تابىستادى. اكىم ءوز كەزەگىندە سىيلىقتى جانسايانىڭ قولىنا ۇستاتىپ, ءۇش اقىنعا العىسحات ۇسىندى.
اسىل دومبىرا بەلگىلى مەتسەنات, ونەر جاناشىرى دۋلات تاستەكەيدىڭ دەمەۋشىلىگىمەن ايگىلى دومبىرا شەبەرى ءارى ءانشى قۋانىشبەك راحمان ۇلىنىڭ قولىنان شىعىپتى. شاناعى قارا اعاشتان بىتەۋ ويىلعان, مويىنى – قىزىل اعاش, ورتاسىندا – گراب اعاشى, الاقانى – ەبەن (افريكا قارا اعاشى), بەت اعاشى – ءجۇز جىل كەپكەن تيان-شان شىرشاسى. كونە باتىس ستيلىندەگى ويۋ-ورنەگى 950 جانە 999 سىنامالى تازا كۇمىستەن جاسالعان. قىزىل اقىقپەن جانە وبسيديان قارا تاسىمەن كومكەرىلگەن, تازا سۇيەكپەن جانە سۇيەك ۇنتاعىمەن ادىپتەلگەن دومبىرانىڭ باستاپقى قۇنى 2 ملن تەڭگەدەن اسىپ كەتەدى ەكەن. قىمبات سىيلىق ازىرگە «اتامەكەن» ونەر ورداسىنداعى ارنايى كورمەدە, شىنى قورشاۋدىڭ ىشىندە ساقتالماق.
كەشتى جۇرگىزۋشى باۋىرجان شيرمەدين ۇلى ءبىر ءسوزىن: «اقجايىق ءوڭىرى قازاق ونەرىنە قۇرمانعازى مەن دينانى, داۋلەتكەرەي مەن سەيتەكتى, مۇحيت پەن عاريفوللانى سىيلاعان ەكەن. ەندەشە, «اسىل دومبىرا» ءوز وتانىنا ورالدى!» دەپ تۇيىندەگەن. شىنىندا دا, قازاق ايتىسىنىڭ ەڭ جوعارعى سىيلىعى – «التىن دومبىرا» مەن «اسىل دومبىرا» – جانسايا مۋسيناعا عانا بۇيىرعان ەكەن. ايتىستىڭ ابىز تۇلعاسى ءجۇرسىن ەرمان جەڭىمپاز اقىندارعا: «باستارىڭنان باق تايماسىن», دەپ باتاسىن بەردى. اق باتا قابىل بولعاي!
باتىس قازاقستان وبلىسى