ء«داستۇر» ءفيلمى راسىمەن كورەرمەندى ءدۇر سىلكىندىردى. بۇل تۋىندى توڭىرەگىندە ءتۇرلى پىكىر ايتىلىپ جاتىر. ماقتاۋشىلار مەن داتتاۋشىلاردىڭ قاراسى كوپ. كاسىبي كوزقاراسپەن قاراعاندا فيلمگە قانداي باعا بەرۋگە بولادى؟ وسى رەتتە كينوتانۋشى دانا امىربەكوۆا فيلمگە قاتىستى ءوز پىكىرىن قوستى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ء«فيلمنىڭ اتىن ء«داستۇر» دەپ قويۋ – وتە پروۆوكاتسيالىق قادام, ياعني كورەرمەن نازارىن اۋدارتىپ, جارناما جاساۋدا وتە ۇتىمدى پايدالانىلعان ايلا. ءفيلمنىڭ ماعىناسىنا ۇڭىلسەك, كەلەسى سۇراقتار تۋىندايدى: زورلانعان قىزدى تۇرمىسقا بەرۋ دەگەن قايدان شىققان, قاشان پايدا بولعان ءداستۇر؟ ءداستۇر – ۇلتتىڭ ەجەلدەن قالىپتاسقان ءومىر ءسۇرۋ قاعيدالارى مەن قوعام زاڭى بولىپ نەگىزدەلگەن, سانا, تاعىلىم, تاربيە, تىرشىلىك ەرەجەسىن قۇرايدى. ال قىزدى زورلىقپەن تۇرمىسقا بەرۋ – مىڭنان ءبىر كەزدەسەتىن قاسىرەتتى جاعداي. قوعام زاڭدىلىقتارىنا قايشى كەلەتىن ونداي جاعدايلاردى قالايشا ءداستۇر رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى؟ جوق نارسەنى بار دەپ كورسەتۋ ارقىلى فيلم اۆتورلارىنىڭ كوزدەگەنى نە؟
وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىق تاقىرىبىن جالاۋلاتقان فيلم رەاليستىك الەۋمەتتىك دراما رەتىندە باستالىپ, ەكىنشى جارتىسى ءدىني ميستيكالىق ەلەمەنتتەرى بار تاپتاۋرىنعا تولى حوررور دەڭگەيىنە تۇسەدى. وقيعا جەلىسىنىڭ جىندارمەن شايقاسقا تۇسەتىن جەرىنەن باستاپ زورلىق-زومبىلىق ماسەلەسى ۇمىتىلىپ, ءفيلمنىڭ جەلىسى باسقا ارناعا بۇرىلادى. «ناعىز قازاق – قازاق ەمەس, ناعىز قازاق – دومبىرا» دەيمىز. الايدا فيلمدەگى جان تۇرشىگەرلىك ساحنالار دومبىرانىڭ ۇنىمەن سۇيەمەلدەنىپ, قاستەرلى اسپابىمىزدىڭ كۇمبىرى فيلمدە جاۋىزدىق پەن قاسىرەتتىڭ سيمۆولىنا اينالعان. ال اياتۋل-كۇرسى سۇرەسى سول جاماندىقتان قۇتقاراتىن جالعىز جول رەتىندە كورسەتىلسە, ز ۇلىمدىقتىڭ كۇرەسكەرى رەتىندە مولدا بەينەسى الدىڭعى پلانعا شىعارىلعان. مۇنداي پايىم يسلام دىنىنەن ءبىلىمى تاياز ادامداردىڭ ساناسىن استارلى اياتتار مەن حاديستەردى تىكەلەي قابىلدايتىن سالافيزم يدەولوگياسىنا ەلىكتىرىپ, تەرىس اعىمنىڭ توزاقتان ساقتايتىن جالعىز جول ەكەنىنە يلاندىرادى. وسىلايشا, سانا-سەزىمى ءالى قالىپتاسىپ ۇلگەرمەگەن, اق پەن قارانىڭ اراجىگىن اجىراتا المايتىن جاس بۋىننىڭ, دەمەك ءفيلمنىڭ تىكەلەي اۋديتورياسىنىڭ ميىن ۋلاپ, ۇلتتىق بولمىسىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزدان بارىنشا الشاقتاتا تۇسەرى ءسوزسىز», دەيدى دانا امىربەكوۆا.
بۇدان سوڭ كينوتانۋشى «بولاشاق» اۋىلىن مەملەكەتىمىزدىڭ مودەلى رەتىندە بەينەلەگەن اۆتورلار فيلم بارىسىندا وبەكتيۆتىلىكتەن الىستاپ, تىم بىرجاقتى كوزقاراس ۇسىنعانىن ايتادى.
ء«ومىر تەك اق پەن قارادان تۇرمايدى. ادامدار دا جاۋىز نەمەسە پەرىشتەدەي پاك بولمايدى. شەبەر دراماتۋرگ كەيىپكەر تابيعاتىن اشۋدا ونىڭ بولمىسىنا ءۇڭىلىپ, ىشكى الەمىنىڭ قاتپار-قاتپار قالتارىسىنا سۇڭگيدى. ال بۇل فيلمدەگى كەيىپكەرلەردىڭ ءبارى بىربەتكەي, وقيعاسى جۇرەكپەن ەمەس, ەسەپپەن باياندالعانى بايقالادى. فيلمدەگى بايلار بەينەسى ادامي قۇندىلىقتاردان ادا, رۋحانيلىقتان الشاق, جابىرلەۋشى قوعام وكىلدەرى رەتىندە سۋرەتتەلسە, بيلىك ەل مۇددەسىن ەمەس, ءوزىنىڭ جەكە باسىنىڭ جاي-كۇيىن ويلايتىن پاراقور, ال پوليتسيا باي-قۋاتتىلاردىڭ قولشوقپارى رەتىندە كورسەتىلگەن. بۇنداي كوزقاراس قوعامدى ەكىگە ءبولىپ, ىرىتكى سالارى ءسوزسىز.
ءفيلمنىڭ سوڭى بولاتتىڭ جىندىحانادا وتىرعان ساحناسىمەن اياقتالادى. سوندا الدىمەن قىزدى زورلاپ, وعان ماجبۇرلىك جاساپ ۇيلەنىپ, ولىمگە يتەرمەلەپ, ولىكپەن توسەك قاتىناسىنا ءتۇسىپ, ول از بولعانداي, اناسىنىڭ ولىمىنە سەبەپكەر بولىپ, اكەسىن پىشاقتاپ ولتىرگەن ادامعا لايىقتى جازاسىن بەرۋدىڭ ورنىنا جىندىحاناعا جاتقىزىلىپ, ونىڭ پسيحولوگيالىق داعدارىسقا ۇشىراۋىمەن اياقتالادى. دەمەك كەز كەلگەن قىلمىسكەر ىستەگەن ءىسىن موينىمەن كوتەرۋدىڭ ورنىنا, قارعىسقا ۇشىراعانىن ايتىپ اقتالۋىنا بولادى دەگەن وي قالىپتاسادى. مۇنداي ديسكۋرس قوعام ءۇشىن اسا قاۋىپتى. ەستەرىڭىزدە بولسا, قىزدى زورلاپ, ونى ولىمگە جەتكىزگەن ساتىندە وعان ءالى جىن كىرمەگەن بولاتىن», دەدى مامان.
بۇدان سوڭ ول قازاقتىڭ ءداستۇرلى ەتيكاسى فيلمدە تاسپالانعانداي بوداندىق پەن كونفورميزمگە نەگىزدەلمەگەنىن ءسوز ەتتى.
ء«بىزدىڭ حالىق – ەركىندىكتى سۇيەتىن, ويىن بۇقپاي ايتاتىن دەموكراتياشىل ەل. جەتىمىن جىلاتپاعان, جەسىرىن قاڭعىتپاعان ءبىزدىڭ قوعام ادىلەت جولىندا ويىن قايمىقپاي ايتىپ, قورعانسىزدارعا قولۇشىن بەرۋگە قاشاندا دايىن. وكىنىشتىسى, ديانا سياقتى ءجابىر كورگەن قىزدار دا جوق ەمەس. الايدا ونى داستۇرگە اينالعان ءۇردىس رەتىندە كورسەتىپ, سوڭىندا ادىلدىكتى العا تارتپاۋ – اۆتورلار تۇرعىسىنان ادام ومىرىنە دەگەن قۇرمەتسىزدىك. اربىردەن سوڭ ادام ءومىرىن قۇنسىزداندىرۋ, ناقتىراق ايتساق, ايەل ءومىرىن اياقاستى ەتۋ دەسەك تە قالت ايتپايمىز. ايەل دەمەكشى, فيلمدەگى جاۋىزدىقتىڭ ورىن الۋىنا سەبەپشىلەر – ايەلدەر. ءبىرى ەشقاشان بەتىنەن قاقپاي ەركەلەتىپ, دۇرىس تاربيە بەرمەي وسىرگەن ۇلىن تۇرمەدەن الىپ قالۋ ماقساتىندا كۇيەۋىنە پارا بەرگىزسە, ەكىنشىسى جۇرت الدىندا ۇياتقا قالماس ءۇشىن 10 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە قالىڭ سۇراتىپ, تۋعان قىزىن جابىرلەۋشىسىنە تۇرمىسقا شىعۋعا ماجبۇرلەيدى. ەستەرىڭىزدە بولسا, ايەلدى شايتاننىڭ تورىمەن تەڭەيتىن حاديس بار. سوعان ساي اۆتورلاردىڭ پايىمداۋىنشا, ز ۇلىمدىق – ايەلدەن. ەگەر فيلم اۆتورلارى زورلىق-زومبىلىق ماسەلەسىن وتىمدىلىگى ءۇشىن ەمەس, ايەل تاعدىرىنا دەگەن شىنايى جاناشىرلىق تانىتقاندىقتارىنان كوتەرسە, ەكراننان جىننىڭ ويناعىن الدىڭعى پلانعا شىعارماي, ادىلدىكتىڭ جەڭىسىن كورسەتەر ەدى.
ء«داستۇر» ءفيلمى – مازمۇنى مەن ايتار ويى, ءمانى مەن ماعىناسى جاعىنان قوعامعا كەرى اسەر ەتەتىن, دراماتۋرگياسى قيسىنسىز, كينو ءتىلى تۇرعىسىنان ستيليستىك ەكلەكتيكاعا تولى فيلم. بۇل ەشقانداي دا قوعامدى سىنعا الاتىن نەمەسە وي تاستايتىن فيلم ەمەس. ءدىن اتىن جامىلعان تەرىس اعىمدى ۋاعىزدايتىن اتالعان دۇنيە – بۇگىنگى تاڭداعى ءوتىمدى تاقىرىپتاردى جالاۋلاتقان پروفاناتسيا. كەز كەلگەن تۋىندى, اسىرەسە كينو – ادامنىڭ سانا-سەزىمىنە اسەر ەتەتىن الپاۋىت كۇش. سول سەبەپتى دە اۆتورلار كورەرمەننىڭ نازارىنا نەنى جانە قانداي ماقساتتا ۇسىنىپ وتىرعاندارىنا مۇقيات قاراپ, ۇلت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنگەندەرى ابزال», دەدى ول.
ەسكە سالايىق, بۇگىن گازەتىمىزدە ءتىلشى نازەركە جۇمابايدىڭ ء«دۇر سىلكىنتكەن ء«داستۇر» اتتى ماقالاسى جارىق كوردى. كينوتانۋشى پىكىرى سول ماقالادان الىندى.