ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيوتەحنولوگتارى وسىمدىكتەردى ۆيرۋستاردان قورعاۋ ءۇشىن قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت CRISPR/Cas13 گەنومدىق وڭدەۋ تەحنولوگياسىن قولداندى. جوو عالىمدارىنىڭ يننوۆاتسيالىق شەشىمى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلداردىڭ يممۋنيتەتىن كۇشەيتۋگە, اۋرۋلار مەن كۇيزەلىسكە توزىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ەۇۋ بيوتەحنولوگتارى گەنومدى وڭدەۋ تەحنولوگياسى ارقىلى وسىمدىكتەردىڭ ۆيرۋستارعا قارسى تۇرۋ قابىلەتىن دامىتادى. ولار CRISPR/Cas13 جۇيەسىن قولدانىپ, ونىڭ بەلسەندىلىگىن اقۋىز كومەگىمەن ارتتىرادى. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ يننوۆاتسيالىق شەشىمى ءتىرى اعزاعا ەكزوگەندىك نۋكلەين قىشقىلدارىن جەتكىزۋ ماسەلەسىن شەشەدى.
«CRISPR/Cas – بۇل الەمدە وسىمدىكتەرگە دە قولدانىلاتىن گەندى وڭدەۋ تەحنولوگياسى. ءبىز قازاقستاندا CRISPR/Cas13 جۇيەسىن العاش رەت قولدانىپ وتىرمىز. ول دنق-عا ەمەس, تومبۋسۆيرۋستار توبى ءۇشىن رنق تىزبەگىنە باعىتتالعان. ءتىرى اعزالاردى زاقىمدايتىن بارلىق ۆيرۋستار نەگىزىنەن 95% رنق گەنومىنان تۇرادى. ءبىز دنق باعىتتالعان CRISPR/Cas 9 نەمەسە 12 قولدانبايمىز. سەبەبى ۆيرۋستار تەز دامىپ, بۇل جۇيەلەرگە قارسى تۇرۋدى ۇيرەندى», دەپ ءتۇسىندىردى ەۇۋ پوستدوكتورانتى نۇرگۇل يكسات.
عالىمدار ۆيرۋستاردىڭ باسقا توبى بويىنشا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, ولارعا ۇزاق مەرزىمدى توزىمدىلىگى بار وسىمدىكتەردى الۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بۇل ءادىستى وسىمدىك ۆيرۋسولوگياسى, بيولوگيا جانە وسىمدىك بيوتەحنولوگياسى سالاسىندا قولدانۋعا بولادى. سونىمەن بىرگە قىزاناق, باكلاجان ءتارىزدى القاتۇقىمداس وسىمدىكتەر ءۇشىن دە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بار.
عالىمنىڭ سوزىنشە, ءار اعزانىڭ قورعانىس مەحانيزمى بار جانە بوگدە نۋكلەين قىشقىلدارى تۇسسە, جاسۋشالىق يممۋنيتەت ولاردىڭ تارالۋىن تەجەۋگە تىرىسادى. بۇل ماسەلە P19 اقۋىزى ارقىلى شەشىلەدى. ونىڭ ارقاسىندا CRISPR جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى ارتىپ, ۆيرۋسقا ءتوزىمدى تۇقىم دا الۋعا جول اشىلادى.
ء«بىز ۆيرۋستىق اۋرۋلارعا ءتوزىمدى تۇقىم الۋعا مۇمكىندىك الامىز. سونداي-اق وسى ادىستەمە نەگىزىندە دالا جاعدايىندا جارتى ساعاتتا وسىمدىك اۋرۋلارىن انىقتاۋعا سىناما جاساۋعا بولادى. ەلىمىزگە ءارتۇرلى تۇقىمدار اكەلىنگەن كەزدە ولار NGS سياقتى قىمبات ادىستەرمەن تەكسەرىلەدى. ەكسپرەسس-تەستتەر مۇنى تەزىرەك تەكسەرۋگە جانە ەلگە تۇقىم اكەلۋدى نەمەسە اكەلمەۋدى شەشۋگە كومەكتەسەدى. ەلىمىزدە ۆيرۋستىق اۋرۋلارعا ءتوزىمدى جاڭا تۇقىمدار الىنسا, بۇل ماتەريالدىڭ سىرتتان جەتكىزىلۋىن ازايتۋعا بولادى», دەيدى نۇرگۇل يكسات.
عالىمدار بۇل باعىتتاعى عىلىمي جوبالارمەن 2021 جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلەدى. عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رۇستەم وماروۆ اتىنداعى بيوتەحنولوگيا زەرتحاناسىنىڭ بازاسىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر.