ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزى, تىرەگى سانالاتىن عىلىم سالاسىندا بىلتىر دا ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدانىپ, قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. سونىڭ نەگىزگىلەرىنە شولۋ جاساپ كورەلىك.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى وتاندىق عىلىمنىڭ قارجىلاندىرىلۋى 3,5 ەسە ارتقان. الداعى 3 جىلعا 643 ملرد تەڭگە ءبولىندى.
– عىلىمنىڭ باسقارۋ مودەلى وزگەردى. بىلتىر 1 جەلتوقساننان باستاپ «وتباسى بانكىمەن» بىرلەسىپ جاس عالىمدارعا ارنالعان جەڭىلدەتىلگەن تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. كوممەرتسيالاندىرۋ جانە قولدانبالى عىلىمنىڭ قارجىلاندىرىلۋى 2,5 ەسە ءوستى. اسىرەسە عىلىم قورىنان بەرىلىپ وتىرعان جىل سايىنعى كوممەرتسيالاندىرۋ گرانتتارى 4 ەسە, ياعني 17 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتى. عالىمداردىڭ جالاقىسى 2,5 ەسە, سونىڭ ىشىندە 1700 جەتەكشى عالىمنىڭ ەڭبەكاقىسى 70 پايىزعا كوبەيدى. ال جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامنىڭ جالاقىسى وتكەن جىلدان باستاپ جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 25 پايىزعا ءوسىپ وتىرادى, – دەدى س.نۇربەك.
وسىعان دەيىن جاي عانا قوعامدىق ۇيىم رەتىندە جۇمىس ىستەپ كەلگەن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلدى. وسىلايشا, اكادەميا جارعىلىق كاپيتالىنا مەملەكەت ءجۇز پايىز قاتىساتىن كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامعا اينالدى. سونىڭ نەگىزىندە 2023 جىلدان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىن تولىق ترانسفورماتسيالاۋ باستالدى. بۇل ءۇشىن ۇكىمەت اكادەميكتەردىڭ ۇسىنىسى بويىنشا اكادەميانى ترانسفورماتسيالاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇردى. كوميسسيانىڭ مىندەتى اكادەميا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى بويىنشا بىرىڭعاي ۇستانىمدى قالىپتاستىرۋ بولدى. وسىعان وراي ۇكىمەت ءتيىستى قاۋلىنى قابىلدادى. قابىلدانعان قاۋلىعا سايكەس, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعام قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالدى.
سونىمەن قاتار بىرقاتار وتاندىق جوعارى وقۋ ورنى «زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى» مارتەبەسىن الدى. زەرتتەۋ ەكوجۇيەسىن قۇرۋ جانە سەرپىندى تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ماقساتىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە اينالدى. «زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى» مارتەبەسى ۋنيۆەرسيتەتتىك عىلىمدى دامىتۋ مىندەتىن جۇكتەيدى. ال جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى عىلىم ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدا دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا, ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا جاڭا ونىمدەر مەن تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى قۇرۋعا, عىلىمي قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدان تۇسەتىن تابىستى ۇلعايتۋعا, جاڭا كاسىپتەر مەن تەحنولوگيالاردى ەسكەرە وتىرىپ, يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جەتەكشى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن اشۋ جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتىر. س.نۇربەكتىڭ پىكىرىنشە, بۇل قادام اشۋ وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان. بۇگىندە شوتلانديا, پولشا, يتاليا, گەرمانيا, قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, رەسەي سەكىلدى مەملەكەتتەردىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ فيليالى اشىلدى.
بىلتىر ءتۇرلى زەرتحانالاردىڭ دا ىسكە قوسىلعانىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. اكادەميك ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىندە ەكى زاماناۋي زەرتحانا پايدالانۋعا بەرىلدى. شەت تىلدەر فاكۋلتەتى جانىنان اشىلعان SMART-lab تسيفرلىق قۇزىرەتتىلىكتى دامىتۋ جانە باعالاۋ ورتالىعى ءوز جۇمىسىن باستادى. ورتالىق عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ گرانتى نەگىزىندە قۇرىلدى. باستى مىندەتى – بارلىق بەيىندەگى پەداگوگتەردىڭ تسيفرلىق قۇزىرەتتىلىكتەرىن دامىتۋ, قالىپتاستىرۋ ءارى باعالاۋ. ورتالىق زاماناۋي جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. باعدارلامالىق جاساقتاما وقىتۋشىلارعا ديزاينەرلەر مەن باعدارلاماشىلاردى تارتپاي-اق, بەينە دارىستەر جازۋعا, تەستىلەۋدى ۇيىمداستىرۋعا جانە تسيفرلىق ونىمدەردى شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ال فيزيكا-تەحنيكالىق فاكۋلتەتتە ەلەكترونيكا, اسپاپ جاساۋ جانە روبوتتەحنيكا وقۋ-زەرتتەۋ زەرتحاناسى اشىلدى. وندا ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتارعا ەلەكتروندى اسپاپتاردى, ميكروكونتروللەر قۇرىلعىلارىن, روبوتتەحنيكالىق جۇيەلەردى جوبالاۋدىڭ, قۇراستىرۋدىڭ جانە دايىنداۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىن ۇيرەتۋ ءۇشىن قاجەتتىنىڭ ءبارى بار.
«زەرتحانادا جوسپارلاۋدان, ەلەكتروندى قۇرىلعى جاساۋدان باستاپ, جۇمىسقا دەگەن قابىلەتتىلىكتى تەكسەرۋگە دەيىنگى جۇمىستىڭ بارلىق كەزەڭى قولجەتىمدى. بىزدە فوتوپوليمەرلى 3D پرينتەر بار. وندا جارىقتىڭ اسەرىنەن فيگۋرا قالىپتاسادى. بۇل پرينتەر اناعۇرلىم دالىرەك, بىزگە بۇرىن قولجەتىمدى بولماعان نارسەلەردى جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بارلىق جابدىق زاماناۋي ءارى ءبىر جەردە جيناقتالعان, بۇل وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە وتە ىڭعايلى», دەيدى راديوفيزيكا جانە ەلەكترونيكا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى دميتري افاناسەۆ.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا وتاندىق ەلەكترموبيلدەر مەن باسقا دا ەلەكتر كولىك قۇرالدارىن جوبالاۋ جانە دايىنداۋ, سەرتيفيكاتتاۋ زەرتحاناسى اشىلدى. زەرتحانادا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاس عالىمدارى «جاسىل ەكونوميكا» تالاپتارىنا ساي قولدانىستا جۇرگەن اۆتوموبيلدەردىڭ قوزعالتقىشتارىن ەلەكترلى قوزعالتقىشتارمەن الماستىرىپ, ەلەكتروموبيلگە اينالدىرۋ جۇمىستارىن تەستىلەۋدەن وتكىزدى. بۇگىندە ەكى ەلەكتروموبيل جانە ءبىر ەلەكتر تريتسيكلى دايىن بولدى: «كەمەت» ەلەكتر ءدجيپى, ەلەكتر قوزعالتقىشى بار بمۆ اۆتوكولىگى جانە «تانا» ەلەكتر تريتسيكلى. اتالعان جۇمىستار شىمكەنت قالاسىنداعى ەلەكتروموبيل قۇراستىرۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن «OQ technologies Qazaqstan» ونەرتاپقىشتارىمەن بىرلەسە جۇرگىزىلدى. بMۆ اۆتوكولىگىندەگى 500 مىڭ كيلومەتر جۇرگەن جانارماي قوزعالتقىشى جاڭا ەلەكتر قوزعالتقىشىنا اۋىستىرىلدى. باتارەيالاردىڭ زاريادى 350 شاقىرىمعا جەتەدى, ەلەكتروموبيلدىڭ ساعاتىنا 100 كم-گە دەيىن ۇدەۋى 6 سەكۋندتى قۇرايدى. «تانا» ەلەكترلى تريتسيكلى 500-700 كيلوگرامم جۇك كوتەرگىشىمەن, الىنبالى اككۋمۋلياتورى بار ەلەكتر قوزعالتقىشىمەن جابدىقتالعان. قىتايلىق انالوگتاردان ايىرماشىلىعى, تريتسيكل سەنىمدى ەلەكتر قوزعالتقىشى بار ساپالى ماتەريالداردان جاسالعان. «تانا» تريتسيكلدىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمى قىتايلىق بالامادان 2 ەسە كوپ. باتارەيا زاريادى تاۋسىلعان جاعدايدا, جاي عانا باسقا زاريادتالعان باتارەيامەن اۋىستىرىلادى. سوندىقتان «تانا» تريتسيكلى باتارەيالاردى قۋاتتاۋعا توقتامايدى. شىمكەنت قالاسىنىڭ كاسىپورىندارىنان 20 «تاناعا» تاپسىرىس تۇسكەن.