رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين بەسىنشى رەت سايلاۋعا قاتىسپاق. بۇل تۋرالى كرەمل باسشىسى رەسەيلىك اسكەريلەرمەن كەزدەسۋ كەزىندە مالىمدەدى. ساراپشىلار قازىردىڭ وزىندە ەلدە وپپوزيتسيا وكىلدەرى قالماعانىن العا تارتىپ, ۆ.ءپۋتيننىڭ الداعى ساياسي دودادا جەڭىسكە جەتەتىنىن بولجاپ وتىر.
وتكەن جۇمادا كرەمل باسشىسى قاھارماندار كۇنىنە وراي اسكەري سالا وكىلدەرىمەن كەزدەسكەن-تۇعىن. رەسمي جيىننان كەيىن ۆ.پۋتين قاتىسۋشىلارمەن اڭگىمەلەستى. وسىنداي ساتتەردىڭ بىرىندە ۋكراينا اۋماعىندا قۇرىلعان دحر پارلامەنتىنىڭ توراعاسى ارتەم جوگا رەسەي پرەزيدەنتىنەن الداعى سايلاۋعا قاتىستى جوسپارىن سۇرادى. سونىمەن قاتار تاعى بىرنەشە قاتىسۋشى ۆ.پۋتينگە وسى تەكتەس ءوتىنىش جاسادى.
ء«ار كەزەڭدە ءتۇرلى وي بولعانىن جاسىرمايمىن, بىراق قازىرگى ۋاقىتتا قاتىسامىن», دەدى ۆ.پۋتين. وسىلايشا, ول بەسىنشى رەت سايلاۋعا تۇسپەك. كرەملدىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دميتري پەسكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل الدىن الا دايىندالعان ستسەناري ەمەس.
دەگەنمەن بۇعان دەيىن رەسمي بيلىك وكىلدەرى ۆ.ءپۋتيننىڭ الداعى جەڭىسىنە قاتىستى بىرنەشە رەت پىكىر بىلدىرگەن-تۇعىن. ماسەلەن, د.پەسكوۆ قاراشاداعى سۇحباتتارىنىڭ بىرىندە ۆ.ءپۋتيننىڭ الداعى سايلاۋدا جەڭىسكە جەتەتىنىنە كۇمانسىز سەنەتىنىن مالىمدەدى.
«مەنىڭ جەكە پىكىرىم, بىراق ونى ايتۋعا قۇقىعىم جوق. بىراق ەرەجەلەردى بۇزا وتىرىپ, رەسەي فەدەراتسياسىندا ءپۋتيننىڭ قازىرگى ۋاقىتتا باسەكەلەستەرى جوق, بولۋى دا مۇمكىن ەمەس دەپ ايتا الامىن», دەدى د.پەسكوۆ.
فەدەراتسيا كەڭەسى سايلاۋ كۇنىن 17 ناۋرىزعا بەلگىلەدى. پارلامەنتتىڭ جوعارعى پالاتاسىنىڭ وتىرىسىنا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ باسشىسى ەللا پامفيلوۆا قاتىستى. جۇما كۇنى كوميسسيا وتىرىسى ءوتىپ, سايلاۋ ناۋقانى كۇنتىزبەسى بەكىتىلدى. العاش رەت پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا رەسەيلىكتەر 15-17 ناۋرىز ارالىعىندا ءۇش كۇن بويى داۋىس بەرە الادى. كونستيتۋتسياعا 2020 جىلى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا سايكەس, كوپكۇندىك داۋىس بەرۋ فورماتى سىناقتان وتەدى.
ۇيدەن داۋىس بەرۋ ءتاسىلى الداعى ساياسي دودادا قولدانىلماق. پرەزيدەنت سايلاۋىنا ۋكرايناداعى وككۋپاتسيالانعان اۋماقتاردا, قىرىمدا سونداي-اق شەكارالاس بريانسك, كۋرسك, بەلگورود وبلىستارىندا داۋىس بەرۋ وسىنداي تاسىلمەن وتپەك.
سونىمەن قاتار 2020 جىلى ەنگىزىلگەن تاعى ءبىر جاڭالىق – قاشىقتان ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ جۇيەسى (دەگ) دە قولدانىلادى. ە.پامفيلوۆا قىركۇيەكتە پلاتفورما كەم دەگەندە ءبىر رەت سىناقتان وتكەن ايماقتاردا قولدانىلاتىنىن جەتكىزگەن. قازىرگى تاڭدا ماسكەۋدى قوسا ەسەپتەگەندە, بۇل جۇيەنى 30 ءوڭىر سىناقتان وتكىزىپ ۇلگەردى. ساراپشىلار ەلەكتروندى سايلاۋ جۇيەسى مەن ساياسي باسەكەنى ءۇش كۇنگە سوزۋعا كۇمانمەن قارايدى. ولاردىڭ پايىمداۋىنشا, مۇنداي ءتاسىل داۋىس بەرۋ قورىتىندىسىن وزگەرتۋگە قولايلى. بۇعان دالەل رەتىندە 2021 جىلعى دۋما سايلاۋىن العا تارتادى. سول كەزدە وپپوزيتسيا وكىلدەرى الدەقايدا الدا كەلە جاتقان ۋچاسكەلەردە اقىر سوڭىندا بيلىك وكىلدەرى جەڭىسكە جەتكەن ەدى.
قازىرگى تاڭدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا الداعى ساياسي باسەكەگە كىم قاتىسادى دەگەن پىكىر قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. بىرنەشە ۇمىتكەردىڭ اتى قاتار اتالادى. ازىرگە ولاردىڭ كەيبىرى رەسمي تۇردە سايلاۋعا قاتىساتىنىن مالىمدەسە, قالعانى ءالى ءۇنسىز. وسى ورايدا, سولاردىڭ بىرقاتارىنا شولۋ جاساپ كورگەن ەدىك.
تامىز ايىندا «مەدۋزا» سايتى كرەمل ۆ.پۋتينگە سايلاۋدا «سپاررينگ سەرىكتەستەرى» تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن جازعان. ۇمىتكەرلەردى تاڭداۋ كەزىندە ولاردىڭ جاسىنا ءمان بەرىلگەن. ياعني باسەكەلەستەردىڭ اراسىندا 50 جاستان اسپاعان ۇمىتكەر بولماۋعا ءتيىس. ويتكەنى مۇنداي قادام 70 جاستاعى ءپۋتيندى كارى كورسەتپەس ءۇشىن كەرەك.
پارلامەنتتەگى قول جيناماي-اق كانديداتتار ۇسىنۋعا قۇقىعى بار پارتيالار سايلاۋدا كىمدى قولدايتىنىن ازىرگە اشىق ايتپادى. ساراپشىلار توسىنسىي كۇتپەۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتادى. ماسەلەن, «ەدينايا روسسيا» پارتياسى سەزىندە قاتىسۋشىلار ۆلاديمير ءپۋتيندى قانداي جاعداي بولسىن قولداۋعا كەلىستى. ايتا كەتەرلىگى, ۆ.پۋتين 2012 جىلعى سايلاۋعا اتالعان پارتيا اتىنان قاتىستى.
رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ كوممۋنيستىك پارتياسى ۇمىتكەرىن سايلاۋ كۇنى رەسمي جاريالانعاننان كەيىن جاريالاماق. «ۆەدوموستي» گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, پارتيا جەتەكشىسى گەننادي زيۋگانوۆ ۇسىنىلۋى مۇمكىن. ول بۇعان دەيىن ءتورت مارتە پرەزيدەنت سايلاۋىنا ۇمىتكەر اتاندى. بۇدان بولەك, پارتيا باسقا دا كانديداتتىڭ اتىن اتاۋى ىقتيمال. سولاردىڭ قاتارىندا حاكاسيا باسشىسى ۆالەنتين كونوۆالوۆ, نوۆوسيبيرسك مەرى اناتولي لوكوت, ورلوۆ وبلىسى گۋبەرناتورى اندرەي كلىچكوۆ, ءتىپتى 2018 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ەكىنشى ورىن العان لەنين اتىنداعى كەڭشاردىڭ ديرەكتورى پاۆەل گرۋدينين دە بار.
«سپراۆەدليۆايا روسسيا» بۇعان دەيىنگى ارەكەتىن قايتالاپ, 2024 جىلعى ساياسي باسەكەگە كانديدات ۇسىنبايتىنىن, ۆ.ءپۋتيندى قولدايتىنىن مالىمدەدى. پارتيا توراعاسى سەرگەي ميرونوۆ «سپراۆەدليۆايا روسسيا» پرەزيدەنتتىك سايلاۋ باعدارلاماسىندا «رەسەيگە تاۋەلسىز, ەگەمەندى, بولاشاعى زور قۋاتتى ەل بولۋعا كومەكتەسەتىن باستامالاردى» ۇسىنۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
«جاڭا ادامدار» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى الەكسەي نەچاەۆ پارتيانىڭ سايلاۋعا ۇمىتكەر قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن, بىراق ءالى كانديدات تۋرالى شەشىم قابىلداماعانىن اتاپ ءوتتى. «ۆەدوموستي» گازەتىنىڭ جازۋىنشا, ا.نەچاەۆتىڭ ءوزى العاش رەت پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ءتۇسۋى مۇمكىن.
جوعارىدا اتى اتالعان ۇمىتكەرلەردىڭ كەز كەلگەنى, ءتىپتى تەوريالىق تۇرعىدان العاندا, ۆلاديمير پۋتينمەن باسەكەلەسە الۋى نەعايبىل. «ۆەدوموستي» قىركۇيەكتە پرەزيدەنت اكىمشىلىگى «ليبەرالدىق كۇشتەردەن» كانديدات ۇسىنۋدى تالقىلاپ جاتقانىن جازعان. بۇعان دەيىنگى سايلاۋدا وسىنداي ۇمىتكەردىڭ ءرولىن جۋرناليست كسەنيا سوبچاك اتقارعان كورىنەدى. BBC اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ونىڭ كانديداتۋراسىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى كەلىسىم بەرگەن جانە ك.سوبچاكتىڭ ءوزى مۇنى ۆ.پۋتينمەن جەكە تالقىلاعان.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ماسەلە, رجەۆتىك جۋرناليست ەكاتەرينا دۋنتسوۆا كۇتپەگەن جەردەن پرەزيدەنت سايلاۋىنا قاتىساتىنىن مالىمدەدى. ول ءوزىن-ءوزى ۇسىناتىنىن حابارلاعان. الايدا ونىڭ ەسىمى بيۋللەتەن پاراعىنا ەنە مە, جوق پا بەلگىسىز. ول سايلاۋعا تۇسۋگە نيەتىن ايتقاننان كەيىن بىردەن پروكۋراتۋراعا شاقىرتىلدى. سايلاۋالدى كامپانياسىنا قارجى جيناۋ ماقساتىندا اشىلعان بانكتەگى ەسەپشوتى بۇعاتتالدى.
جۋرناليست ە.دۋنتسوۆا رجەۆ قالاسىنداعى ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ جاساعى ۆولونتەرلەرىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرەدى. بۇعان دەيىن رجەۆ قالالىق دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى اتانعان-دى. سايلاۋ كەزىندە جەرگىلىكتى «ەدينايا روسسيا» مۇشەسىنەن باسىم ءتۇستى. ە.دۋنتسوۆا رەسەيدەگى دەموكراتيالىق رەفورمالاردى جانە ۋكرايناداعى سوعىستى توقتاتۋدى جاقتايدى.
ساراپشىلار الداعى سايلاۋعا ناعىز وپپوزيتسيا وكىلدەرى قاتىسپايتىنىن العا تارتادى. بۇعان دەيىنگى ساياسي قۋدالاۋ, ۋكرايناعا باسىپ كىرگەننەن كەيىنگى تىيىم سالۋ ارەكەتى وپپوزيتسيانى تۇنشىقتىرىپ تاستاعانىنا نازار اۋدارادى. قازىرگى تاڭدا رەسەيلىك وپپوزيتسيونەرلەردىڭ كوپشىلىگى نە تۇرمەدە (مىسالى, الەكسەي ناۆالنىي, يليا ياشين, ۆلاديمير كارا-مۋرزا, اندرەي پيۆوۆاروۆ) نەمەسە قۋعىندالعان. رەسەيدەن كەتكەن ساياساتكەرلەر مەن بەلسەندىلەر الداعى سايلاۋدا قانداي ستراتەگيا ۇستانۋ كەرەكتىگىن قىزۋ تالقىلاپ جاتىر.