الماتىدا حوستەلدە بولعان ءورت قوعامدا ورىن الىپ وتىرعان بىرقاتار ماسەلەنىڭ بەتىن اشىپ بەردى. وسى ورايدا ساراپشىلار, اسىرەسە ستۋدەنت جاستاردى باسپانامەن قامتۋدىڭ باقىلاۋدان شىعىپ كەتكەنىن العا تارتىپ وتىر. جاڭا وقۋ جىلى باستالعان كەزدەگى ناۋقانشىلدىقتىڭ قارقىنى باسىلدى. بىراق جوعارى وقۋ ورىندارى, كوللەدجدەر ءوز ستۋدەنتتەرىنىڭ مەكەنجايى, الەۋمەتتىك جاعدايىنان مۇلدەم بەيحابار. جاتاقحاناعا قولى جەتپەگەندەردىڭ كوپشىلىگى حوستەلدەر مەن باعاسى قىمبات جالدامالى پاتەرلەردە تۇرىپ جاتىر.
جۋىردا عانا توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى الماتىداعى تەكسەرىس بارىسىندا ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىنىڭ 300-دەن استام نىساندا بۇزىلعانىن انىقتاعان. سونىمەن قاتار 200-دەن استام جاتاقحاناعا تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. دەپارتامەنت دەرەگىنە سۇيەنسەك, 2GIS.kz كارتاسىندا 253 حوستەل تۋرالى اقپارات تىركەلگەن. بۇل ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ زاڭسىز جۇمىس ىستەيتىنىنەن حابار بەرەدى. بيىل قالاداعى حوستەلدەر سانى 35-كە ارتىپ وتىر. «جاتاقحانا» جەدەل-پروفيلاكتيكالىق اكتسياسى اياسىندا ءورت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ جانە الدىن الۋ بويىنشا تۇرعىندار اراسىندا اقپارات جۇرگىزگەن توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىل تۇرعىن-جايلارداعى ءورت سانى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە وسكەن. ال ورىمدەي 13 جاستىڭ ءومىرىن قيعان ءادي ءشارىپوۆ كوشەسىندەگى مەكەن-جايدىڭ يەلەرى ءتيىستى ورىندارمەن شارت جاساسپاعان.
توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى سىرىم ءشارىپحانوۆ اتالعان جاعدايعا بايلانىستى «جاتاقحانادا ورنالاسقان ستۋدەنتتەر باسپاناعا مۇقتاج ەكەندىگىن مالىمدەمەگەنىن جانە وقۋ ورنى مەن اكىمدىككە وسى مەكەنجايعا ورنالاساتىنىن حابارلاماعان. ياعني بۇل جاتاقحانانىڭ بار ەكەنى تۋرالى اكىمدىك تە, باسقا ورگاندار دا, سونىڭ ىشىندە توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى دە اقپارات العان جوق. سونداي-اق دەپارتامەنت پەن باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋگە قۇقىعى جوق», دەپ مالىمدەگەنى بەلگىلى.
ەلىمىزدى ءدۇر سىلكىندىرگەن قايعىلى جاعدايعا وراي پىكىر بىلدىرگەن حالىق قالاۋلىلارى دا جاتاقحانا ماسەلەسىنىڭ كەيىنگى بەس جىلدا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي, كوپتەگەن ۇسىنىس ايتىلعانىن العا تارتىپ وتىر. وسى ورايدا ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ماسەلە ەكەنىن ايتتى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ستۋدەنتتىك جاتاقحانالاردا 30 مىڭنان استام ورىن پايدالانۋعا بەرىلدى. «بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت. ءبىر كەزدەرى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بارلىعى مىندەتتى تۇردە باسقا قالالاردان كەلەتىن ستۋدەنتتەردى تۇراتىن جەرمەن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك دەگەن نورمانى بەلگىلەدىك. ەگەر ولار بۇل نورمانى ورىنداماسا, مينيسترلىك باسقا شارالار قابىلداۋى, جازالاۋى, ليتسەنزيالارىن قايتارىپ الۋى مۇمكىن. مۇندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى مىندەتتى تۇردە ءبىرىنشى ورىندا, ياعني جاتاقحانالاردىڭ بارلىعى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ساي بولۋى كەرەك», دەيدى حالىق قالاۋلىسى.
قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى راحمان الشانوۆ بۇگىندە 40 مىڭنان استام بالانىڭ جاتاقحاناعا قولى جەتپەي جۇرگەنىن ايتتى. «ولار امالسىزدان حوستەلدەرگە بارۋعا ءماجبۇر. باسپانا تاپشىلىعىنان بيزنەس نىساندارىنا سانيتارلىق نورما, تالاپتار تومەندەدى. سونىڭ سالدارىنان وسىنداي جاعداي ورىن الدى. ەندىگى كەزەكتە ءتيىستى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, جاتاقحانالاردا تۇرىپ جاتقان بالالاردىڭ جاعدايىن قاداعالاۋ كەرەك. ال جاتاقحانا تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قۇرىلىس كومپانيالارىمەن, ينۆەستور تارتۋ ماقساتىنداعى جۇمىستارعا كوڭىل ءبولۋ ۇستىندە. ال حوستەلدەگى ءورت ول قوعامدا بىرقاتار ماسەلەنىڭ قوردالانىپ قالعانىن كورسەتەدى», دەدى ول.
– كەيىنگى جىلدارى گرانت سانىنىڭ ارتۋى وقۋ ورىندارىنىڭ جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ساياساتىنا قايشى كەلىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. ال گرانت ەرەجەسىنە سايكەس گرانتقا تۇسكەن تۇلەك مىندەتتى تۇردە جاتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ەندىگى كەزەكتە گرانت ەرەجەلەرىنە دە وزگەرىستەر كەرەك. جاستاردىڭ الماتى, استانا, شىمكەنت سياقتى وقۋ ورىندارى كوپ شوعىرلانعان مادەني ورتالىقتارعا ۇمتىلىسى ورىندى. الايدا ارمان-ماقساتىن ىسكە اسىرۋعا كەلگەن جاستاردىڭ كوپشىلىگى الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ قولايسىزدىعىنا, جۇمىسسىزدىققا تاپ بولادى. سالدارىنان قىلمىس, دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىنە ەرىپ كەتۋ سياقتى جاعدايلارعا دۋشار بولاتىنى جاسىرىن ەمەس. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا ەلىمىزدە جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرىنىڭ 40 پايىزى ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تابا الماي ءجۇر. ەندىگى كەزەكتە اتالعان مينيسترلىك كاسىپكەرلەرمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى كەرەك. قاي سالاعا قانداي مامان قاجەت ەكەنى تۋرالى ساراپتاما جاساۋ, ۋاقىتشا بولسا دا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ – ۋاقىت تالابى, – دەدى ر.الشانوۆ.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, كوپ ەلدىڭ تاجىريبەسىندە جاستاردى جوعارى ءبىلىم الۋعا مىندەتتەمەيدى. بەلگىلى ءبىر كاسىپتى مەڭگەرىپ, جۇمىسشى ماماندىعىمەن قوماقتى تابىس تاپقان الدەقايدا ءتيىمدى. ال ەلدەردىڭ كوبىندە جاتاقحانادا تۇرىپ جاتقان ستۋدەنتتەر ءبىلىم الۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ 25 پايىزىن عانا قۇرايدى. «بىزدە كەرىسىنشە, كاسىپتەن گورى ستيپەندياسى ءتاۋىر وقۋ ورنىندا ءبىلىم الىپ شىعۋ بوس ماقتانعا اينالىپ كەتكەن. سوندىقتان قوعام بولىپ جاستاردىڭ تاربيە جۇمىسىنا اسا ءمان بەرگەن ءجون. بۇگىندە وڭىرلەردە دە بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەر بار. ءىرى قالالاردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن ايماقتاردا اشۋ دا ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. گارۆاردتان 6 ەسە جوعارى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيۋدجەتى رەسپۋبليكاداعى بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاراجاتىنان ارتىق. اتالعان وقۋ ورنىنىڭ بيۋدجەتى ءبىر ستۋدەنتكە شاققاندا 240 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. ال ءبىر جاتاقحانا سالۋعا 2 ملرد تەڭگە جۇمسالادى. قاجەت بولعان جاعدايدا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جىلدىق بيۋدجەتىنىڭ جارتىسىن ۇنەمدەيتىن بولساق, 100 جاتاقحانا سالۋعا بولادى. 100 جاتاقحانا 5 مىڭ ستۋدەنتتىڭ پاناسى», دەيدى عالىم.
جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باسىندا ەل بويىنشا جاتاقحاناعا مۇقتاجدار سانى 70 مىڭدى قۇراعانى بەلگىلى. رەسپۋبليكا بويىنشا 20 مىڭنان استام ستۋدەنت, ال الماتى قالاسىندا 10 مىڭ ستۋدەنت حوستەلدەرگە ورنالاستىرىلدى. سول كەزدە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى وكىلدەرى قالاداعى حوستەلدەر ءتىزىمىنىڭ تسيفرلانىپ جاتقانىن مالىمدەگەن بولاتىن. وسى ماقساتتا الماتى قالاسىنىڭ وزىندە 60-قا جۋىق حوستەلمەن كەلىسىمشارتقا قول قويىلعان-دى. ستۋدەنتتەردى ورنالاستىرۋدا حوستەلدەر مەن وقۋ ورنى اراسىنداعى اراقاشىقتىق, قوعامدىق كولىكتەردىڭ تۇراقتى قاتىناۋى ەسكەرىلىپ, جاتاقحانالاردىڭ سانيتارلىق جانە تەحنيكالىق تالاپتارعا سايكەستىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋى قاجەتتىگى دە ايتىلعان بولاتىن.
الماتىداعى ءورت شىققان حوستەلدە تۇرعان 72 ادامنىڭ تورتەۋى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى, سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسى, ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنيكاتسيالار ۋنيۆەرسيتەتى, كاسپي ۋنيۆەرسيتەتى, قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريا سياقتى قالاداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى بولعان. الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ جاستار ساياساتى باسقارماسىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ستۋدەنتتەر بۇل جاتاقحاناعا ءوز بەتىنشە ورنالاسىپ, باسپاناعا مۇقتاج ەكەنىن وقۋ ورنىنا حابارلاماعان.
ساراپشى اقنۇر بۇبەقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, جوعارى وقۋ ورىندارىندا, كوللەدجدەردە, تىپتەن اكىمدىكتەر جانىندا جاستار ساياساتى بولىمدەرى جۇمىس ىستەيدى. بۇعان قوسا جاستار ماسەلەسىمەن اينالىساتىن قوعامدىق ۇيىمدار بار. كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە ورىن الىپ جاتقان توتەنشە جاعدايلاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ايماقتىق, قالاداعى اكىمدىكتەر جانىنداعى, سونداي-اق وقۋ ورىندارىنداعى جاستار ىسىمەن اينالىساتىن ۇيىمدار جاستاردىڭ ناقتى سانى, الەۋمەتتىك جاعدايى, تۇرعىلىقتى جەرى, تىپتەن قاجەت بولعان جاعدايدا ستۋدەنتتەر تۇرىپ جاتقان مەكەنجايعا قاتىستى مالىمەتتەر بازاسىن قۇرۋدى قولعا الۋى قاجەت.
الماتى بۇگىندە قاۋىپسىزدىك رەيتينگىندە جوعارى ساتىدا تۇرعان ءارى وقۋ ورىندارى, ءبىلىم الۋعا, جۇمىس ىستەۋگە وزگە دە قولايلى جاعدايلار جاسالعان ورتالىق. ساراپشى ماقسات سەرالى بۇعان دەيىنگى پىكىرىندە «جاتاقحانا ماسەلەسىن حوستەلدەر, تىپتەن قوناقۇيلەرگە ورنالاستىرۋ ارقىلى شەشۋ ءبىلىم ىزدەنۋشىگە جاسالعان قيانات» دەگەن بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, عيماراتتار ستۋدەنتتەرگە لايىقتالماعاندىقتان, مۇندا ساباققا تىڭعىلىقتى دايىندالۋ مۇمكىن ەمەس. حوستەلدەر قوجايىنىنا تابىس تابۋ ماڭىزدى بولعاندىقتان, مۇندا ستۋدەنتتەرمەن قاتار باسقا دا كەلۋشىلەر ورنالاسادى. ال ونىڭ سالدارى ستۋدەنتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن. ستۋدەنت تە مۇنداي ورتادا ءوزىن قولايسىز سەزىنەتىنى انىق.
Eurasian center for people management ورتالىعىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلىندە 16-18 جانە 16-24 جاس ارالىعىنداعى جاستارعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. سەبەبى ءدال وسى جاستا مەكتەپ ءبىتىرىپ, ءبىلىم الىپ, وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن جاستار جۇمىسقا ورنالاسا باستايدى, ال بۇل مەملەكەت ءۇشىن ماڭىزدى ءۇردىس. رەسپۋبليكادا بيىل جۇمىسسىز, ءبىلىمسىز جۇرگەن جاستاردىڭ سانى 400 مىڭنان اسقان. وكىنىشتىسى ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ قايدا بارىپ, قايدا تۇرىپ جاتقانىنان بەلگىلى ءبىر ورگاندار تۇگىلى كوپ جاعدايدا اتا-اناسى دا بەيحابار بولۋى مۇمكىن. ال جاستاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسى وزىق ەلدەردەگىدەي الەۋمەتتىك قىزمەت ورتالىقتارى تاراپىنان باقىلاۋعا الىنعانى ابزال.
الماتى