قىرعىزستانعا ساپارى اياسىندا پارلامەنت سەناتى دەلەگاتسياسىنىڭ مۇشەلەرى قازاق-قىرعىز جاستارى فورۋمىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى. سەنات توراعاسى م.اشىمباەۆ باۋىرلاس ەكى حالىقتىڭ قارىم-قاتىناسىنىڭ تاريحى تەرەڭنەن تامىر تارتاتىنىن ايتتى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz جوعارعى پالاتانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.
«قازاق پەن قىرعىز – ەجەلدەن ىرگەسى بولىنبەگەن, تاريحى مەن تاعدىرى ەگىز ۇلتتار. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ قىرعىزستان – ەلىمىز ءۇشىن تەك وداقتاس قانا ەمەس, باۋىرلاس مەملەكەت ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. قىرعىز ەلىنىڭ باسشىسى سادىر نۇرعوجا ۇلى جاپاروۆ تا قىركۇيەك ايىندا «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ءبىزدىڭ تاريحىمىز ءبىر, مادەنيەتىمىز ءبىر, ۇرانىمىز ءبىر دەگەن ەدى. ەكى ەل باسشىلارىنىڭ باۋىرلاستىق پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناسى بارلىق سالا بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى بەكەمدەۋگە ۇلكەن سەرپىن بەرىپ وتىر. بۇل رەتتە جاس بۋىننىڭ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءوزارا دوستىعىن نىعايتۋ – ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز. ءبىزدىڭ ورتاق تاريحىمىزدا ونەگە رەتىندە كورسەتۋگە تۇراتىن تۇلعالىق, رۋحاني-مادەني بايلانىستار از بولماعانى بەلگىلى. شوقان ءۋاليحانوۆ قىرعىزدىڭ اتاقتى «ماناس» جىرىن العاش رەت قاعازعا ءتۇسىرىپ, ونىڭ كەڭىنەن تانىلۋىنا سەبەپشى بولدى. ءسۇيىنباي مەن ارىستانبەك, جامبىل مەن توقتاعۇل, كەنەن مەن وسمانقۇلدىڭ بايلانىسى دا كوپكە ءمالىم. ەگەمەن ەلدىك جولىندا كۇرەسكەن الاش قايراتكەرلەرى مەن قىرعىز حالقىنىڭ اتاقتى پەرزەنتتەرى يشانعالي اراباەۆ, قاسىم تىنىستانوۆتىڭ دوستىعى تۋرالى ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. وسى ورايدا قوس ەلدىڭ رۋحاني الىپتارى مۇحتار اۋەزوۆ پەن شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ اعا-ىنىلىك قارىم-قاتىناسى بارىمىزگە ۇلگى. سوندىقتان باۋىرلاس ەكى حالىقتىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىنىڭ تاريحى تەرەڭنەن باستاۋ الادى. بابالارىمىزدىڭ وسى جولىن ءارى قاراي جالعاستىرىپ, كەلەر ۇرپاققا امانات ەتۋ بۇگىنگى جاس بۋىننىڭ قاستەرلى بورىشى», دەدى م.اشىمباەۆ.
گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, سىن-قاتەرلەردى بىرلەسىپ ەڭسەرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن, سان عاسىردان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان ورتاق تاريحتى ءبىلىپ قانا قويماي, ونى زەردەلەپ, ودان تاعىلىم الۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
ء«بىزدىڭ ورتاق تاريحىمىزدا ونەگە رەتىندە كورسەتۋگە تۇراتىن تۇلعالىق, رۋحاني-مادەني بايلانىستار از بولماعانى بەلگىلى. شوقان ءۋاليحانوۆ قىرعىزدىڭ اتاقتى «ماناس» جىرىن العاش رەت قاعازعا ءتۇسىرىپ, ونىڭ كەڭىنەن تانىلۋىنا سەبەپشى بولدى. ءسۇيىنباي مەن ارىستانبەك, جامبىل مەن توقتاعۇل, كەنەن مەن وسمانقۇلدىڭ بايلانىسى دا كوپكە ءمالىم. ەگەمەن ەلدىك جولىندا كۇرەسكەن الاش قايراتكەرلەرى مەن قىرعىز حالقىنىڭ اتاقتى پەرزەنتتەرى يشانعالي اراباەۆ, قاسىم تىنىستانوۆتىڭ دوستىعى تۋرالى ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. وسى ورايدا قوس ەلدىڭ رۋحاني الىپتارى مۇحتار اۋەزوۆ پەن شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ اعا-ىنىلىك قارىم-قاتىناسى بارىمىزگە ۇلگى. سوندىقتان باۋىرلاس ەكى حالىقتىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىنىڭ تاريحى تەرەڭنەن باستاۋ الادى. بابالارىمىزدىڭ وسى جولىن ءارى قاراي جالعاستىرىپ, كەلەر ۇرپاققا امانات ەتۋ بۇگىنگى جاس بۋىننىڭ قاستەرلى بورىشى», ەكەنىن دە جەتكىزدى سەنات توراعاسى.
قىرعىزستانعا ساپاردىڭ ەكىنشى كۇنىندە قازاقستان پارلامەنتىنىڭ دەلەگاتسياسى تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ 56-شى پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىستى. ءبىزدىڭ دەپۋتاتتار تمد ەلدەرىنەن كەلگەن ارىپتەستەرىمەن پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, دوستاستىق ەلدەرىنىڭ تىلدەرىن دامىتۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى. سونداي-اق تمد پاا-عا قاتىسۋشى ەلدەر پارلامەنتتەرى ىنتىماقتاستىعىنىڭ قۇقىقتىق بازاسىن ودان ءارى نىعايتۋعا ارنالعان بىرقاتار ماڭىزدى مودەلدىك زاڭداردى قارادى. ولار ساقتاندىرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ورگانيكالىق ءوندىرىس, ءتۇرلى سەكتورلاردا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالالارىن قامتيدى.
بۇدان سىرت زاڭعار جازۋشى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ 95 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىستى. جيىن بارىسىندا ماۋلەن اشىمباەۆ ۇلى جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعىن ەكى حالىقتىڭ «التىن كوپىرى» دەپ اتادى. سەنات توراعاسى الىپ تۇلعا الەمدىك ادەبيەت تاريحىندا گۋمانيزمنىڭ جانە ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردىڭ سيمۆولى رەتىندە ۇلكەن قۇرمەتكە يە ەكەنىنە نازار اۋداردى. ش.ايتماتوۆتىڭ شىعارمالارى ادامنىڭ ىزگى قاسيەتتەرىن جانە تۇلعانىڭ باقىتقا, بوستاندىق پەن ادىلەتتىلىككە دەگەن ۇمتىلىسىن دارىپتەيدى.
«شىڭعىس ايتماتوۆ – حالىقارالىق اۋقىمداعى جازۋشى جانە الەمدىك ادەبيەتتىڭ فەنومەنى. ونىڭ شىعارمالارى گۋمانيزمنىڭ, ادامي اسىل قاسيەتتەردىڭ جانە ادامگەرشىلىكتىڭ جارقىن كورىنىسى. شىڭعىس تورەقۇل ۇلى كوپشىلىكتى الاڭداتقان ىرگەلى ماسەلەلەردى قوزعاپ, ءاردايىم نازار اۋدارىپ وتىردى. ولار قازىر دە وزەكتىلىگىن جوعالتقان جوق. اسىرەسە بۇگىنگىدەي مورالدىق قۇندىلىقتار قۇنسىزدانعان, پوپۋليزم, فەيك, جالعان دۇنيەلەر بەلەڭ العان كەزەڭدە ولاردىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەتىنىن», اتاپ ءوتتى ول.
ماۋلەن اشىمباەۆ قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوگوركۋ كەنەشىنىڭ توراعاسى نۇرلانبەك شاكيەۆپەن جانە تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ولي ماجليسي ميللي ءماجليسينىڭ توراعاسى رۋستامي ەموماليمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. سۇحبات بارىسىندا پارلامەنتارالىق قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋ پەرسپەكتيۆالارى تالقىلاندى. سونداي-اق مادەني-گۋمانيتارلىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى قامتىلدى.