يگى باستاما ىزگىلىككە جەتەلەيدى

اعارتۋشىلىق جولدى ۇستانعان جوبا­نىڭ اۆتورلارى – دياس پەن ايگەرىم كا­مە­­ري­دانوۆتار. العاش باستامانى بلوگ رە­تىندە جۇرگىزگەن ولار قازىر الاشتىڭ تا­ريحى مەن مادەنيەتىنە, قوعامداعى وزەكتى ما­س­ە­­لە­لەرگە قاتىستى جان-جاقتى وي ورام­دا­­­رىن تىڭداۋعا ۇمتىلعان جاستاردىڭ باسىن قوسىپ, وفلاين كەزدەسۋلەر وتكىزىپ ءجۇر.

«دياس ەكەۋىمىز ويلانا كەلە, جاڭا فورماتقا كوشۋدىڭ جولىن قاراستىردىق. بەتپە-بەت جۇزدەسىپ قابىلدانعان اقپا­رات­تىڭ الەۋەتى باسىم ەكەنى ايقىن. سوندىقتان العا­شىندا وقىرماندار اراسىندا ءبىر كىتاپتى تاڭداپ, ونى وقىپ, تۇيگەنىمىزدى تالداۋ, تالقىلاۋ ماقساتىندا كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىپ جۇردىك. بۇگىندە ونىڭ اياسى ۇلعايىپ, talks دەڭگەيىنە جەتتى. ونى «Unknown Kazak talks» زاماناۋي قازاق ينتەلليگەنتسياسى دەپ اتادىق. قازىر ءتورت قالادا وتكىزىلىپ تۇرادى. جۇمىس­تىڭ­ ورتاسىن, تانىمالدىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ازىرگە سپيكەر رەتىندە كوپ­تىڭ الدىندا ءسوز باستاي بىلگەن مەديا وكىل­دەرىن, بەلسەندىلەردى شاقىرىپ ءجۇرمىز. جوس­پار بويىنشا كەيىن الاڭعا ايتارى بار تۇلعالاردى تارتامىز. بىزدەگى تاعى ءبىر ەرەك­شەلىك – كەزدەسۋدىڭ ءبارى تەگىن», دەدى ا.كامەريدانوۆا.

كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىققان talks-تىڭ بىرىنە ءبىز دە قاتىسىپ كوردىك. شاقىرىلعان سپيكەرلەردىڭ بەدەل-بەلسەندىلىگىنەن بولار ساعات 12.00-دە باستالاتىن جيىنعا, كوپشىلىك 11.00-دە كەلىپ, ەكسپو-نىڭ كونفەرەنتس الاڭىن بىردەن تولتىردى. بۇدان ەلوردالىق جاستاردىڭ تولىق انا تىلىندەگى جيىندارعا سۋساپ جۇرگەنىن اڭعاردىق. كەزدەسۋ انۇرانمەن باستالدى.

«مۇنداي باسقوسۋلاردان قالمايمىن. ءار سپيكەرگە 20 مينۋت بولسە دە, جاڭا ادامدارمەن تانىسۋعا, اقپارات الماسۋعا جول اشادى. ءبىز ۇنەمى الەۋمەتتىك جەلىدەن باقىلايتىن, ويىمىز ۇشتاساتىن بەلسەن­دى­لەردى تاڭداپ, شاقىراتىنى ەرەكشە ۇنايدى. ماسەلەن, ءبىر talks-تا پەداگوگ, اتا-انا مەن بالانىڭ قارىم-قاتىناسىن زەرتتەۋشى ەسكەندىر بەستاي بايانداما جاسادى. بۇعان دەيىن YouTube پلاتفورماسىندا پودكاستتارىن تىڭداپ, سۇحباتتارىن قاراپ ءجۇردىم. سەبەبى ماعان ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بەلگىلى ءبىر ادىستەمەلەر قىزىقتى. سوندىقتان جاستاردىڭ باسىن قوساتىن, زاماناۋي ءارى قازاقى تانىمدى كەڭىتەتىن الاڭداردىڭ كوپ بولۋى وتە كەرەك دۇنيە», دەدى قالا تۇرعىنى سىمبات ءابىل.

كۇنى بۇگىنگە دەيىن كەزدەسۋلەردە كوپ الدىندا ستسەناريست, جازۋشى پەريزات مىرزاح­مەت «قازاقتىڭ قۇپيا قارۋى – ءسوز», دۋبلياج رەجيسسەرى شاح-مۇرات ورداباەۆ «تەاتر جانە گولليۆۋد فيلمدەرىنىڭ دۋب­لياجى», مادەنيەتتانۋشى, اۋدارماشى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى زيرا ناۋرىزباي «قازاق تىلگە قايتار جولىم», IT سالاسىنىڭ مامانى, ورتالىق ازيا بويىنشا Google باعدارلاماشىلار ۇجىمىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى, جەتى جىل اقش جانە كانادادا ءومىر سۇرگەن ماقسات قادىروۆ «ەسىڭ باردا ەلىڭدى تاپ», ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى كاسىپكەر دايانا پورتنياگينا «قازاقتار ساحالاردى تانىپ, قولدا بار التىنىن قادىرلەسە ەكەن دەيمىن», كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى, «Astana Garden School» نەگىزىن قالاۋشى نۇرمۇحاممەد دوسىباەۆ «قازاق ءبىلىمىن نە ءۇشىن برەندكە اينالدىرۋىمىز كەرەك؟», مەديا, انيماتسيا, ادەبيەت جانە مۋزىكا سالالارىنىڭ مامانى ماقپال جۇماباي «قوعامدى ونەر ارقىلى وزگەرتۋگە بولا ما: ÖzgeEpic جولى», الاشتانۋشى ەلدوس توقتارباي «الاش ەليتاسى: تۇلعالىق دامۋ, كوشباسشىلىق, زياتكەرلىك» تاقىرىبىندا جانە تاعى باسقا قوعام بەلسەندىلەرى بايانداما جاسادى.

«الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ارقاي­سى­سى ەڭ سوڭعى ساعاتىن, ەڭ سوڭعى كۇنىن «ەرتەڭ بولماي قالامىن» دەگەن ماقساتتا وتكىزدى. ۋاقىت قۇندىلىعىنىڭ جارقىن كورىنىسىن بيىل تۋعانىنا 130 جىل بول­عان سۇلتانماحمۇت تورايعىر­ ۇلىنان كورەمىز. اقىن, اعارتۋشى 27 جىل عانا عۇمىرىندا 1 رومان, 5 پوەما, 170 ولەڭ, 28 ماقالا جازىپ كەتكەن. قايراتكەردىڭ جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنا جازعان حاتىندا: «جۇماسىنا ەكى رەت «وبەد» ەتەم قۇر شاي مەن نان. كيىم العانىم جوق. «كينەماتوگراف», ۆەچەرلەرگە ءبىر مارتە بولسىن بارعانىم جوق. كۇنى-ءتۇنى اينالدىرعانىم الا قاعازدىڭ بەتى. اكەم مەنەن مالىن نە اياسىن؟ بىراق ەل بولىپ قورقىپ, اتتى الادى, مالدى تالايدى دەپ قالاعا قاتىناسپاي جاتىر عوي دەپ ءويلايمىن…حالىم وسى. سوندا دا قايعىرمايمىن. ءبىر تيىنىم قالعانشا وقيمىن. سونان سوڭ تۇرمىس قانداي جۇك سال­سا دا كوتەرەم, بىراق كوڭىلىم وقۋدا بول­ماق…» دەپ جازادى. سونداي-اق ول تاعى ءبىر سوزىندە «قۇداي ماعان ءبىر جىل عۇمىر بەرەتىن بولسا, مەن شەت تىلدەرىنەن ءھام حاتىمەنەن تولىق ۇيرەنىپ العىم كەلەتىن تىلدەر بار. ولار: اعىلشىن, نەمىس جانە فرانتسۋز ءتىلى» دەپ كورسەتەدى. اعارتۋشى تەك ترويتسك مەدرەسەسىن وقىعان, مۇعالىمدەر سەمينارياسىنا قابىلدانعان. بىراق دەنساۋلىعىنا بايلانىستى وقي الماعان. كەيىن توم قالاسىنا بارىپ, كەيىن الاشوردا ۇكىمەت مۇشەسى بولعان ءالىمحان ەرمەك ۇلىنىڭ جاتاقحاناسىندا جاتىپ, ورىس ءتىلىن ۇيرەنىپ العان. ءبىرتۋار تۇلعانىڭ قالدىرعان ءبىر كەرەمەت ءسوزى: «جاساسىن, الاش, جاساسىن!» دەگەن ۇراندى 21 جاسىندا جازىپ كەتتى», دەدى ەلدوس توقتارباي.

الاشتانۋشى قازاقتىڭ وسىنداي ءبىر­تۋار نار تۇلعالارىنىڭ ومىرلەرىنەن ونە­گەلى فاكتىلەردى كەلتىرە وتىرىپ, جيىلعان جاس­تاردى ەڭبەك ەتۋگە, تالاپ­تا­نۋعا, ۇلتقا قىزمەت ەتۋگە ۇندەدى. تاعى ءبىر كەزدەسۋدە يرينا كايراتوۆنانىڭ مۇشەسى, ستسەناريست, مۋزىكانت الديار جاپارحانوۆ وتان­دىق ءونىمدى ىلگەرىلەتۋگە تۇساۋ بولاتىن دۇنيەلەردى تىزبەكتەيدى. وعان مىسال رەتىندە قازاق فۋتبولىنىڭ ماسەلەسىن العان.

«ەگەر ەلدەگى فۋتبولدى بارىپ كور­سە­ڭىزدەر, جالپى قازاق قوعامىنىڭ پروب­لە­ماسىن كورۋگە بولادى. بىرىنشىدەن, ينفرا­قۇرىلىم. رەسپۋبليكادا «جاقسى» دەگەن ەكى-اق ستاديون بار. ول «Astana Arena» جانە الماتى ورتالىق ستاديونى. باسقا وڭىردەگى الاڭداردىڭ كوپ­شى­لىگى كەڭەس وكىمەتى كەزىندە سالىنعان. سال­دارىنان ءىرى ماتچتار جەرگىلىكتى ايماق­تاردا وتكىزىلمەيدى. بۇل فاكتوردىڭ ار جاعىنداعى نەگىزگى ماسەلە – سىبايلاس جەمقورلىق. يتالياداعى ۋدينە قالاسىنان شىققان «ۋدينە́زە» فۋتبول كومانداسى بار. ولاردىڭ ستاديونىنا شامامەن 25 مىڭنان اسا ادام سىيا­دى. نەگىزى كەزىندەگى سىيىمدىلىق 40 مىڭ بولعان. جوندەۋ جۇمىستارىنان كەيىن ازايدى. سول ستاديوندى سالۋعا 15 ملن ەۋرو كەتكەن. تاعى ءبىر مىسال, تۇركىستانداعى ارەنا. باسىندا جاۋاپتىلار حالىق سىيىمدىلىعى 25 مىڭ بولادى دەگەن, جارتى جىلدان كەيىن 15 مىڭ, اراعا ۋاقىت سالىپ ول 8 مىڭعا دەيىن تۇسەدى. بىراق بولىنگەن قارجى ازايماعان. سول جەردە قازاقستان پرەمەر ليگاسىنىڭ ءبىرىنشى تۋرى ءوتتى. العاشقى ماتچتا-اق شاتىرى ۇشىپ كەتەدى. ەكىنشىدەن, فۋتبول كورۋگە كەلگەندەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ مادەنيەتى تومەن», دەدى ول.

سپيكەر ءسوزىن قاي سالادا بولسىن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سالدارى ءبۇتىن ءبىر ەلدىڭ دامۋىن تەجەيتىنىن ايتىپ­ تۇيىندەيدى. بۇل تەزيستەر ادامدى­ وي­لان­­­­دىرماي قويمايدى. وسىلايشا, وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرگەن «Unknown Kazak talks» جوباسى ايتارى بار, سىني كوزقاراستاعى جاستاردىڭ باسىن ءجيى قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر.