شىمكەنت قالالىق ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى مۋزەيى 1937-1938 جىلدارى رەپرەسسيادان وپات بولعان نەمەسە قۋعىندالعان ازاماتتاردىڭ ەسىمىن ماڭگى ساقتاۋ, سول زۇلمات وقيعالاردى تاريحتا, ۇرپاقتار جادىندا قالدىرۋ ماقساتىندا اشىلعان. قۇندى جادىگەرلەرگە تولى مۋزەيدە جىل سايىن وسى تاقىرىپقا وراي ءتۇرلى باسقوسۋ مەن جيىن ۇيىمداستىرىلادى.
ال 31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشتىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى اۋقىمدى كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلادى. سونىمەن بىرگە رەپرەسسيا قۇربانى بولعان, ستاليندىك جۇيەنىڭ ەزگىسىن كورگەن جانداردىڭ ۇرپاقتارى مۋزەيگە ءجيى باس سۇعادى. شىمكەنتتى كورۋگە كەلگەن تۋريستەر دە مۋزەيدى تاماشالايدى. ولاردى كوبىنە جەرگىلىكتى جەردىڭ تۇرمىسى, تاريحى قىزىقتىرادى. بۇدان بولەك, مۋزەيگە ەلىمىزدىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى, مادەنيەت قايراتكەرلەرى كەلىپ, تاريحي قۇجاتتار, دەرەكتەرمەن تانىسقاندى ءجون كورەدى.
جۋىردا مۋزەيگە ءبىر توپ زيالى قاۋىم وكىلى كەلدى. ولاردىڭ اراسىندا جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ تۋعان ءىنىسى جاقىپبەكتىڭ نەمەرەسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى باۋىرجان ىسقاقوۆ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جامبىل ارتىقباەۆ, جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرجان قۋانتاي ۇلى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى كەنجەحان ماتىجان ۇلى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايمان زەينۋللينا, قالامگەر سايلاۋ بايبوسىنوۆ بار.
قوناقتار مۋزەيدىڭ جاڭعىرتىلعان جاڭا ەكسپوزيتسيا زالدارىمەن تانىسىپ, قازاق حالقىنىڭ زۇلمات جىلدارى جايىندا تاريحي-تانىمدىق باياندامالارىن تىڭدادى. بۇدان بولەك, ەل زيالىلارى «تاعزىم» زالىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ازاماتتاردىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتاپ, تاعزىم ەتتى. كەيىن مۋزەي ەكسپوزيتسياسىنا قاتىستى ۇسىنىستارىن ءبىلدىرىپ, ءوزارا پىكىر الماستى. ءوز كەزەگىندە مۋزەي اتىنان قوناقتارعا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىلىپ, 10 تومدىق «اق جول» كىتابى سىيعا تارتىلدى. ەكسكۋرسيا سوڭىندا قوناقتار مۋزەيدىڭ قىزمەتىن جوعارى باعالاپ, پىكىر كىتابىنا جىلى لەبىزى مەن ەستەلىك جازبا قالدىردى.
«شىمكەنتتەگى ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتە جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنا اتىندا ەسكەرتكىش اشىلىپ, تاقتايشا قويىلدى. الاش قايراتكەرىنىڭ ۇرپاعى وسى ءىس-شاراعا قوناق بولىپ قاتىسىپ, ءبىر جاعىنان ءبىزدىڭ مۋزەيگە تاريحي قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەسىن تاپسىردى. الاش كوسەمدەرىنىڭ ۇرپاقتارى مۋزەيمەن تىعىز بايلانىستا. ماسەلەن, سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ ءىنىسىنىڭ بالاسى كونە فوتوالبومدى سىيعا تارتىپ كەتتى. ول كەنتاۋ قالاسىنان س.قوجانوۆ اتىنداعى كوشەنىڭ اشىلۋىنا كۇش سالعان. الاش زيالىسىنىڭ اتىنان تۋعان جەرىنەن مۋزەي دە اشقان. الداعى ۋاقىتتا سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ 130 جىلدىعىن تويلاۋعا ازىرلىكتە ءجۇر. جالپى, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ ۇرپاقتارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستامىز. ءتىپتى Whatsapp جەلىسىندە ورتاق چاتىمىز دا بار. بيىلدان باستاپ ۆيدەوتەكانى قولعا الدىق. بۇل جەردە رەپرەسسيا قۇرباندارى ۇرپاقتارىنىڭ ەستەلىگىن جازىپ الامىز. كەيىن رەداكتسيالاپ, جيناققا ەنگىزەمىز. اسىرەسە مۋزەيدىڭ جۇمىسىنا شەتەلدىكتەر قاتتى قىزىعادى. جاقىندا عانا اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى دەنيەل روزەنبليۋم مىرزا مەن جۇبايى شارون ۆاكسمان حانىم, اقش-تىڭ باس كونسۋلى ميشەل ەركين جانە ەلشىلىكتىڭ قىزمەتكەرلەرى بىزدە قوناقتا بولدى. باس كونسۋلدىڭ قىزى اشتىق تاقىرىبىندا تاريحي ىزدەنىستەر جۇرگىزەدى ەكەن. ءبىزدىڭ قورداعى قۇجاتتارمەن, فوتوالبومدارمەن تانىسىپ, قۇندى جادىگەرلەرگە جولىققانىن قۋانىشپەن جەتكىزدى. جالپى, مۋزەيگە شەتەلدىكتەر تاراپىنان قىزىعۋشىلىق جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2021 جىلى 21 شەتەلدىك ازامات مۋزەي قوناعى بولسا, بيىل 8 ايدىڭ وزىندە ولاردىڭ سانى 300-گە جۋىقتادى», دەدى مۋزەي ديرەكتورى ماريا اسقاروۆا.
ەلىمىزدەگى ساياسي باعىتتاعى قۋعىن-سۇرگىن تاقىرىبىنا ارناپ العاش اشىلعان مۋزەيدىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى سىرتقى ساۋلەتى مەن ىشكى ديزاينى اتاۋىنا ساي ۇيلەسىم تاپقان. مۋزەي «ەكسپوزيتسيالىق», «تاعزىم» جانە «كينو» زالدارىنان تۇرادى.
شىمكەنت