ۇلت نامىسىن قايراعان قالامگەر

كورنەكتى قالامگەر, «جۇمىر جەردە تەڭبىل دوپ», «مۇڭايىپ ويانعان قالا», «نارتاۋەكەل», «اسپاننان شۇعا جاۋعان كۇن» سەكىلدى بەلگىلى شىعارمالارى ەل ەسىندە قالعان, «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىن باسقارىپ جۇرگەندە بۇگىندە ەلىمىزدىڭ باسپاسوزىنە ەڭبەگى سىڭگەن كوپتەگەن رەداكتوردى باۋلىعان سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان سالتاناتتى ءىس-شارانىڭ شىمىلدىعى قالامگەردىڭ ءومىر وتكەلدەرىن سۋرەتتەگەن تەاترلاندىرىلعان قويىلىممەن اشىلدى. وندا ازان شاقىرىپ ات قويعانىنان باستاپ, اكەسىنىڭ «حالىق جاۋى» رەتىندە قۋ­عىن­دالعانى, سوعىس جىلدارىنداعى الا­پات اۋىرتپالىقتار كورىنىس بەرەدى. سو­ڭىندا جۇرت كوڭىلىن جادىراتقان ماسكەۋ وليمپياداسىنداعى شات-شادىمان كەزدەر, تورتكۇل دۇنيەنى شارلاعان قازاق بالا­سىنىڭ جاھاندىق كەيىپكەرلەرى مەن جازۋشى ءومىرىنىڭ كەيبىر كەزەڭدەرى كوركەم كومپوزيتسياعا ارقاۋ بولعان.

جيىنعا ارنايى كەلگەن پرە­زيدەن­ت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جىلى لەبىزىن جەتكىزدى.

«سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ كورنەكتى قا­لام­گەر, ونىڭ ارتىندا شوقتىعى بيىك شى­عارمالارى قالدى. جۋرناليستيكا سا­لا­سىنا زور ەڭبەك ءسىڭىردى. ۇلكەن مەكتەپ قا­لىپتاستىرعان قابىرعالى قايراتكەر. ۇلت ماق­تانىشى. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكالىق باسى­لىمداردىڭ, ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە سەپتىگىن تي­گىزدى. بۇگىندە ۇلت­تىق رۋحانياتىمىزدىڭ تۋىن كوتەرىپ وتىر­عان ءىزباسارلارى باردا بەر­­دىقۇلوۆتىڭ ەسىمى ەش­ۋاقىتتا ۇمى­تىل­مايدى», دەدى م.وتار­باەۆ.

اقىندار مەن باتىرلار ەلى – جامبىل اۋدانىندا كىندىك قانى تامعان قالامگەردىڭ مەرەيتوي سالتاناتىنا جيىلعان قاۋىمدى الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان ءابدىراحىم قۇتتىقتادى.

بۇدان كەيىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن قايراتكەرى ناعاشىبەك قاپالبەك­ ۇلى­نىڭ قۇراستىرۋىمەن جارىققا شىققان سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ تۋرالى «تۇيعىن تالانت» اتتى جيناقتىڭ تۇساۋى كەسىلدى.

كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قاتىسقان قالام­گەردىڭ زامانداستارى مەن شاكىرتتەرى اتىنان ءسوز العان نۇرلان ورازالين, جان­بولات اۋپباەۆ, وتە­گەن ورالباي ۇلى, قىدىربەك رىسبەك, قانسەيىت ابدەز ۇلى, جۇ­ماباي شاشتاي ۇلى, باسقا دا تانىمال تۇلعالار ءسوز سويلەپ, اياۋلى اعا تۋرالى ەستە­لىكتەرىن ورتاعا سالدى.

«سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ بۇكىل ءومىرى قازاقتىڭ تۇتاستىعىنا, ۇلتىمىزدىڭ ونەگەلى, ءورىستى بولۋىنا ارنالدى. قولىنا قالام ۇستاپ جۇرگەن جازۋشى دەيتىن قا­ۋىمنىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىعىپ, ەل باسىنا قيىن-قىستاۋ كۇن تۋعاندا ويىن جاسقانباي ايتقان جانە ەشكىمنىڭ الدىندا بۇگەجەكتەۋدى بىلمەگەن, بابالاردان بىتكەن ۇلى قاسيەتىمەن عۇمىر كەشكەن سەي­داعاڭنىڭ ارۋاعى ءبىر اۋناپ تۇسكەن بولار. مەن – سەيداعاڭنىڭ شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرىمىن. مەنىڭ العاشقى ەڭبەك كىتاپشاما رەداكتور رەتىندە قول قويىپ, قىزمەتكە العان العاشقى ۇستازىم», دەگەن كورنەكتى اقىن, مەملەكەت قايراتكەرى نۇرلان ورازالين وي تۇبىندە جاتقان ەستەلىكتىڭ تيەگىن اعىتتى.

«مەنىڭ ەسىمدە قالعانى, سۋىقتوبەدە سەيداعانىڭ 50 جىلدىق جيىنى ءوتتى. مىن­­بەگە شىقتى. قازاق سپورتى جونىندە رەپور­تاجدارى گازەتتەن تۇسپەيتىن كەز. «لە­نينشىل جاستىڭ» داۋىرلەپ تۇرعان زا­مانى. سول جيىندا سەيداعاڭنىڭ ءبىر ءساتى جانىمدا جاڭعىرىپ وتىر. ول كەزدە قىزىل يمپەريانىڭ قىلىشى جار­قىل­داپ, ارۋاقتاردى ايتقىزبايتىن. سوعان قاراماستان مىنبەرگە شىققان سەيداعاڭ ەشكىمنەن قايمىقپاي: ء«بىز ارۋاقتاردى وكپەلەتپەۋىمىز كەرەك. ءتىرىنىڭ تىرشىلىگىن تۇزەيتىن – ۇلى ارۋاققا اينالعان تۇل­عا­لارىمىز. قازاقتى ساقتاپ كەلگەن سولار. قاراكەرەي قابانباي, رايىمبەك, قاراساي سىندى بابالارىمىز بولماسا, باسىنا قيلى-قيلى كۇن تۋعان كەزدە قازاقتىڭ جاعدايى قالاي بولار ەدى؟ شىعىستان كەلگەن, بىزبەن عاسىرلار بويى الىسىپ كەلە جاتقان ۇلى يمپەريانىڭ تابانىندا قالار ما ەدىك, الدە سولتۇستىكتەن كەلىپ ءبىزدى تاپتاپ وتىرعان ەل­دىڭ قاناتىنىڭ استىندا قالىپ, جوق بوپ كەتەر مە ەدىك؟ رۋحىمىزدى ساقتاعان سول ۇلى با­بالارىمىز», دەگەن ءسوزى بۇكىل زالدى رۋحتان­دىرعان بولاتىن. مىنە, بار-جوعى 50 جاسىندا جالىنداي سويلەگەن سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ وسى ىرىلىگى ۇلتتىڭ ساناسىن سىلكىنتتى. حا­لىق ۇزاق قول سوقتى. بۇل سەي­داعاڭنىڭ باتىرلىعىنا قول سوعۋى ەدى»,  دەپ ەسكە العان نۇرلان ورازالين قالام­گەر­دىڭ ءومىرى كۇرەسپەن وتكەنىن ءسوز ەتتى. قاي­­سارلىعىمەن ءوز بيىگىندە قالعانىن اتاپ ايت­تى.

قازاق جۋر­ناليستيكاسىنىڭ قالا­مى قا­رىمدى, ويى ۇشقىر بۋىنىن قالىپ­تاستىرعان ۇستازدىڭ مەرەيتويىنا الىس-جاقىننان ات ارىتىپ جەتكەن شاكىرتتەرى بىرىنەن سوڭ ءبىرى ءسوز الىپ, تەبىرەنىستەرىن ءبىلدىردى.

«تۇيعىن تالانتتىڭ» اتىن مەن قويعان ەدىم. سەيداعاڭنىڭ اسىل قاسيەتى – قازاق بالاسىن الالامادى. جاقسىلىققا جانى قۇمار, شىن تالانتتاردى ءوزىنىڭ جانىنا جينادى. مەن ماڭعىستاۋ دەگەن ەلدەن كەلدىم, گازەتكە ەلدىڭ ءتورت بۇرىشىنان تىلشىلەر تۇگەل جيىلدى. سونىڭ ارقاسىندا «لەنينشىل جاس» گازەتى ەلىمىز بويىنشا رەسپۋبليكالىق باسىلىمدار ىشىندە 300 مىڭ داناعا جەتتى. 50-جىلعى تول­قىن باسى-قاسىندا بولدىق. جەلتوقسان كوتەرىلىسى قالاي بولدى؟ ول وزدىگىنەن بولا سالمادى. سەيداعاڭ باسشىلىق جاساعان «لەنينشىل جاس» گازەتى جىلدار بويى قا­زاق­تىڭ رۋحىن, نامىسىن, جىگەرىن وياتتى. ءسويتىپ, حا­لىق ءوزىن-ءوزى تانىپ, الاڭعا شىقتى. مىنە, سەيداعانىڭ ۇستازدىق داستانى, ەرلىگى وسىندا جاتىر.

جەلتوقسان دۇربەلەڭىندە ماسكەۋدەن, ساياسي بيۋرودان كەلگەن م.سولومەنتسەۆ پەن جاندايشاپ ۆ.رازۋموۆسكي, گ.كولبين قا­تىسىپ وتىرعان, الماتى قالالىق پار­تيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى گ.شۋليكو جۇرگىزگەن جينالىستا سەيداعاڭ ورتاعا شىعىپ, جاستارعا ارا تۇسەدى. سوندا شۋ­ليكو: «بەردىقۇلوۆ, ءسوزىڭدى قىسقارت, نە دەپ تۇرسىڭ؟» دەپ سۇق ساۋساعىن بەزەگەندە, ەشتەڭەدەن سەسكەنبەگەن سەيداعاڭ: «ەي شۋليكو, تارت انا سۇق ساۋساعىڭدى. وسى ساۋساقتار ءبىزدى وسى كۇيگە جەتكىزگەن» دەگەن ەدى. بۇل 1986 جىلدىڭ 20 جەلتوقسانى بولاتىن. مۇنداي ەرلىكتى ەشكىم كۇتپەگەن. جەلتوقسان كوتەرىلىسىندە ءبىرىنشى سويلەگەن دە بەردىقۇلوۆ بولاتىن. ءبىز جەلتوقسان كوتەرىلىسىن قالاي ۇمىتپاساق, بەردىقۇلوۆتى دا سولاي ۇمىتپاۋىمىز كەرەك», دەدى مەم­لەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن وتەگەن ورالباي ۇلى.

بۇدان كەيىن ءسوز العان جامپوز جۋرناليست جانبولات اۋپ­باەۆ وداقتاس 15 ەلدىڭ ىشىندە اتى كەڭىنەن تانىلعان سەي­داحمەت بەردىقۇلوۆتى قازاق سپورت جۋر­ناليستيكاسىنىڭ ۇزدىگى دەۋ از, كورنەكتى وكىلى ەكەنىن اتاپ ايتتى. ەكىنشىدەن, الەمدە التى قۇرلىق بار بولسا, ءانۋار ءالىم­جانوۆتان كەيىنگى ءتورت قۇرلىققا تابانى تيگەن سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ ەكەنىنە ايرىقشا توقتالدى.

«سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ – قازاق سپورت جۋرناليستيكاسىنىڭ ۇزدىگى. ول – جۋر­ناليستيكانىڭ كورنەكتى وكىلى. ارىپتەسىم ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ «ول كىسىنى بۇ­كىل سوۆەت ەلى ءبىلۋشى ەدى عوي» دەگەن ءسوزى راس. كسرو-نىڭ سپورت تاقىرىبىنا جازاتىن جۋرناليستەرىنىڭ تىزىمىنە ساناۋلى عانا ادامدار كىرگەن. سونىڭ ءبىرى – سەيداحمەت بەر­دىقۇلوۆ. نەگىزى, اتالعان تىزىمگە گرۋزيا, ارمەنيا, بەلارۋستىڭ بەل­گىلى سپورت جۋرناليستەرى دە ەنبەگەن. كە­ڭەس وداعىنداعى 15 رەسپۋبليكانىڭ ىشى­نەن قازاق سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ دەگەن فاميليانى ايقىن كورۋگە بولادى. گەوگرافياداعى التى قۇرلىقتىڭ تورتەۋىنە تابانى تيگەن ءجۋرناليستىڭ ءبىرى – ءانۋار ءالىمجانوۆ, ەكىن­شىسى – سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ. ول امە­ريكا, ازيا, افريكا, ەۋروپا قۇرلىعىن تۇگەل كورگەن. مۇنىڭ – ءوزى ۇلكەن باقىت.

«ول «لە­نينشىل جاستى» كادرلار تاربيەلەيتىن جۋرناليستيكا مەكتەبىنە اينالدىردى. سەيداحمەت اعامەن 14 جىل بىرگە جۇمىس ىستەدىم. مەنى دە ەكى-ءۇش جەرگە جۇمىسقا شا­­قىردى. سەيداحمەت «جوق, وسىندا ىستەي بەر, ءالى تالاي شاقىرتۋلار بولادى. رەس­پۋبليكا ۇلكەن, سەن ەركىن شار­لامايسىڭ با, قىزىق نارسەنى تاۋىپ جازبايسىڭ با؟» دەپ توقتاتاتىن. مەن ونىڭ قامقورلىعىن كوپ كوردىم», دەدى جانبولات اۋپباەۆ.

ال قىدىربەك رىسبەك سەيداعاڭا بالا كەزدەن رۋحاني تۇرعىدا جاقىن بولعانىن ەسكە الىپ, تەبىرەنە سويلەدى.

«سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ شاكىرتى بولۋ ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا بۇيىردى. مەن سەيداحمەت اعامەن العاش رەت 1973 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ بەتتەرى ارقىلى تانىستىم. ول كەزدە مەن 10-11 جاستاعى بالا ەدىم. اۋىلدا سا­باق­تان كەلە جاتىپ «لەنينشىل جاس» دەگەن گازەتىن الدىم. ۇيگە اكەلىپ, ەڭ سوڭعى سپورت بەتىن اشىپ «س.بەردىقۇلوۆ» دەگەن فاميليانى وقىدىم. اۋىلدا جۇرگەن بالا سەيداحمەتتىڭ شاكىرتى بولادى دەپ ويلاپ پا ەدى؟ گازەت ءبىر كۇن كەشىكسە, تىنىم تاپپاي ىزدەيتىن جاعدايدا بولدىم. 1973 جىلدان باستاپ سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ جازعاندارىن وقىپ, الىستاعى اعانى جاقىن تارتتىم. گازەتتەن سول كىسىنىڭ اتىن وقىپ قال­سام, ەرەكشە قۋانار ەدىم. الىستا ءجۇرىپ سەيداعاڭ اعامەن بالاڭ كوڭىلمەن سىرلاساتىن بولدىم. بۇل مەن سەكىلدى سەيداعاڭ شى­عارماشىلىعىمەن سۋسىنداعان مىڭ­داعان جاستىڭ دا ارمان-ماقساتى, شىنايى كوڭىلى شىعار. ول كەزدە ەلگە تانىمال اعانىڭ شاكىرتى بولۋ قاپەرىمدە دە بولعان ەمەس. وسىلايشا, ول تالاي ءجۋرناليستىڭ شامىن جاقتى, باعىن اش­تى», دەدى سپورت ءجۋرناليسى قىدىربەك رىس­بەك.

سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ تۇلا بويى نامىستان جارالعان قازاقتىڭ ناعىز قاي­رات­كەر ازاماتى ەكەنى ءسوزسىز. ول – قازاق سپورت جۋر­ناليستيكاسىنىڭ نەگىزىن قا­لاعان, سىر­لى ءسوزدىڭ تارلانى. ەلى باردا ول ەشقاشان ۇمىتىلمايدى.

قازاق سپورت جۋرناليستيكاسىنىڭ جا­رىق جۇلدىزىنا اينالعان اردا قالام­گەر سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ شىعارما­شى­لىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسيا سو­ڭىندا ء«سۇيىنباي سازى» مەن «قۇلان ساز» انسامبل­دەرىنىڭ ونەرپازدارى كونتسەرتتىك باع­­دارلامالارىن ۇسىندى.

الماتى وبلىسى