شارۋا شىعىنى تولىق وتەلەدى

وڭىردەگى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسكەن ۇكىمەت باسشىسى سۋبسيديالاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن مينەرالدى تىڭايتقىش ساتىپ الۋ, ەگىستىك القاپتى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە وزگە وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى ويىمەن ءبولىستى. ءوز كەزەگىندە شارۋالار قۇرعاقشىلىق سالدارىنان بولعان شىعىندى وتەۋ ماسەلەسىن كوتەردى.

كوپشىلىكتى الاڭداتقان ماسەلە ۇكىمەت نازارىنان تىس قالماعان. قۇرعاقشىلىق سال­دارىنان شىعىنعا باتقان شارۋالاردىڭ ماسەلەسىن تىڭ­داعان پرەمەر-مينيستر وڭىرلىك دەڭگەيدە توتەنشە جاعداي جاريالاۋ جانە ۇكىمەت رەزەرۆىنەن قاراجات ءبولۋ ەسەبىنەن فەر­مەرلەردىڭ شىعىنىن وتەۋ ما­سەلەسى پىسىقتالىپ جاتقانىن ءسوز ەتتى.

«جوسپارعا سايكەس قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق شىعىن ەسەپتەلىپ, ءتيىستى قار­جى بولىنەدى. سونداي-اق رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن سۋب­سيديالارعا قارجى ءبولۋ جا­نە ونى كەشىكتىرمەي تولەۋ ما­سەلەسىن جەدەلدەتىپ جاتىرمىز. بۇل جۇمىستى مەملەكەت باسشىسى ءوز باقىلاۋىنا العان», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

جەرگىلىكتى جۇرتتى الاڭ­داتقان وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – «جاسوركەن» گيدروبەكەتىن قالپىنا كەلتىرۋ. سول ارقىلى سۋدى ءادىل بولۋگە مۇمكىندىك تۋماق. جامبىلدىقتاردىڭ كوكەيكەستى پروبلەماسى دا پرەمەر-ءمينيستردىڭ نازارىنان تىس قالعان جوق. ءا.سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 450 ملن تەڭگە قارجى ءبولۋ تۋرالى جاۋاپتى مينيسترلىككە جانە اكىمدىككە ءتيىستى تاپسىرما بەرىلگەن.

«جامبىلدىقتاردى الاڭدات­قان ماسەلەنى شەشۋدىڭ بارلىق تەتىگى قاراستىرىلعان. ەندى بۇل جۇمىستى كەشىكتىرمەي, بيىل باستاپ كەتۋ كەرەك», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

ديقاندارمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ءا.سمايىلوۆ بۇگىندە ۇڭعىمالاردى قازۋعا كەتكەن شى­عىنداردى وتەۋ ۇلەسىن 50-دەن 80 پايىزعا دەيىن جەت­­كىزۋ مۇمكىندىكتەرى قاراستى­رى­­لىپ جاتقانىن جەتكىزدى.

دەرەكتەرگە سەنسەك, وڭىردەگى سۋارمالى جەر كولەمى 181,8 مىڭ گەكتاردى قۇراپ وتىر. 2025 جىل­عا قاراي ينفراقۇرىلىم نىساندارىن جوندەۋ جانە جاڭا 14 سۋ قويماسىن سالۋ ارقىلى تاعى دا 54,9 مىڭ گەكتاردى اينالىمعا ەنگىزۋگە مۇمكىندىك تۋماق.

اعىن سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا بۇگىنگە دەيىن 54,3 مىڭ گەكتار جەرگە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى ەنگىزىلگەن. بۇل كورسەتكىشتى جىل سوڭىنا دەيىن 57 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ءوڭىر باسشىسى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ جەراستى سۋلارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ۇڭ­عىمالاردى بۇرعىلاۋ جانە باسقا دا سۋ ۇنەمدەۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ باستى نازارىندا بولاتىنىنا سەندىرىپ وتىر.

ديقانداردى ىلعال ۇنەم­دەيتىن تەحنولوگيالاردى قول­دانۋعا ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسە­تىلەدى. ول زاماناۋي سۋارۋ جۇيەلەرىن ساتىپ الۋعا جۇم­سالعان شىعىنداردىڭ 50 پايى­زىن وتەۋدى, سونداي-اق بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى جۇر­گىزۋدى كوزدەيدى. بىرنەشە جىل ىشىندە 385 شارۋا قوجالىعىنا 5 ملرد تەڭگە كولەمىندە قولداۋ كورسەتىلدى.

سونىمەن قاتار جالپى كو­لەمى 53,9 مىڭ گەكتار اۋماقتا ماڭىزى بار سۋارۋ كانالدارىن, درەناجدىق جۇيەلەردى جانە باسقا دا قۇرىلىستاردى قايتا جاڭعىرتۋ جانە سالۋ بويىن­شا جوبالاردى پىسىقتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, ۇزىندىعى 21,8 شاقىرىم بولاتىن سەڭكىباي كانالى 4 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى.

پرەمەر-مينيستر وڭىردەگى جۇمىس ساپارى كەزىندە تاراز قالاسىنىڭ سارقىندى سۋلاردى ءسۇزۋ الاڭدارىنىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستى. سونداي-اق كارىز-تازارتۋ قۇرىلىستارىن سالۋعا دايىندىق بارىسىن زەردەلەپ, جاڭادان بوي كوتەرگەن وبلىستىق كوپسالالى ونكولوگيا جانە حيرۋرگيا ورتالىعىنا ات باسىن بۇردى.

تارازدا سارقىندى سۋلاردى ءسۇزۋ الاڭدارى 1962 جىلى سا­لىنعان, بۇگىندە ابدەن توزىعى جەتكەن. ولاردىڭ جوبالىق قۋاتى – تاۋلىگىنە 43 مىڭ تەكشە مەتر, ءىس جۇزىندە وندا كۇن سايىن شامامەن 70-80 مىڭ تەكشە مەتر سارقىندى سۋ جينالادى. ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن اكىمدىك جاڭا كارىز-تازارتۋ قۇرىلىستارىن ىسكە قوسۋ جوباسىن ازىرلەگەن. قازىرگى ۋاقىتتا قاجەتتى تەحنيكالىق قۇجاتتاما دايىندالىپ جاتىر. قۇرىلىس جۇمىستارىن 2025 جىلى باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر.

وڭىردەگى جاعدايمەن تا­نىسقان پرەمەر-مينيستر تارازدا ونەركاسىپ نىسان­دارىنىڭ كوبەيىپ, حالىق سانى ارتىپ كەلە جاتقانىن, الايدا قالادا ءالى كۇنگە شەشىمىن تاپپاعان كوممۋنالدىق ماسە­لەلەر بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«قالادا تازارتۋ قوندىر­عىلارى جوق. بۇل وزەندەر مەن جەراستى سۋلارىنىڭ لاستانۋى­نا اكەلىپ سوقتىراتىن ۇلكەن پروبلەماعا اينالادى. اكىمدىك جوسپارلى قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 100 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن جاڭا تازارتۋ قوندىرعىلارى بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا تەزدەتىپ كىرىسۋ كەرەك», دەدى ءا.سمايىلوۆ. سونداي-اق ول «قازفوسفات» جشس پوليگونى مەن قالدىقتاردىڭ جينالۋىنا قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

جۇمىس ساپارى بارىسىندا ءا.سمايىلوۆ وڭىردەگى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ دامۋ بارىسىمەن تانىسىپ, ءىرى كاسىپورىندارعا باردى.

2023 جىلدىڭ 7 ايىندا وڭىر­دە ونەركاسىپ ءونىمىن ءوندىرۋ كولەمى 510,1 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, ءوسىم 7,8 پايزعا جەتكەن. قازىرگى ۋاقىتتا 838 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى, جۇمىسپەن قام­تىلعاندار سانى 43,2 مىڭ ادامدى قۇرايدى.

ۇكىمەت باسشىسى وڭىردەگى ىرگەلى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى – «ەۆروحيم قاراتاۋ» جشس-نە بارىپ, وڭىردەگى حيميا سا­لاسىنىڭ دامۋ قارقىنىن باعام­دادى.

جالپى العاندا «ەۆروحيم» كومپانياسى اۋقىمدى ينۆەستي­تسيالىق جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرعان. تاۋ-كەن كەشەنى نەگىزىندە جىلىنا 660 مىڭ تونناعا دەيىن فوسفوريت ءوندىرۋ جولعا قويىلدى جانە قۋاتتىلىعى جىلىنا 640 مىڭ توننا ورتاشا ۇساقتاۋ جانە ۇساق ۇنتاقتاۋ تورابى سالىندى. ينۆەستيتسيا سوماسى 126 ملن دوللاردى قۇرادى.

ەكىنشى كەزەڭدە مينەرالدى تىڭايتقىشتار وندىرەتىن حيميالىق كەشەننىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ءوندىرىس قۋاتتىلىعى جىلىنا كەمىندە ءبىر ملن توننا ونىمگە جەتپەك. ەكىنشى كەزەڭدى ىسكە اسىرۋ ملرد دوللاردان اسا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا, 1 200 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

پرەمەر-مينيستر ۇكىمەتتىڭ حيميا ونەركاسىبىندەگى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن, سوندىقتان جاڭا زاۋىتتىڭ جۇمىسى ءوڭىر­دىڭ عانا ەمەس, جالپى رەس­پۋبليكانىڭ دامۋى ءۇشىن دە ماڭىزدى ەكەنىن باسا ايتتى.

«بۇل جوبا ىسكە اسىرىلسا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىنىڭ قاجەتتى مينەرال­دى تىڭايتقىشتارعا دەگەن سۇرا­نىسى ءتيىستى دەڭگەيدە قامتا­ماسىز ەتىلەدى جانە قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. سوندىقتان ىشكى جانە سىرتقى نارىقتا سۇرانىسقا يە ءونىمدى تەزىرەك شىعارۋ ءۇشىن زاۋىتتى ۋاقىتىلى ىسكە قوسۋدىڭ ماڭىزى زور», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ حيميا ونەر­كاسىبىندە ءونىم ءوندىرۋ كولەمىنىڭ تۇراقتى ءوسۋ ءۇردىسى بايقالىپ وتىرعانىن, بۇل ءوڭىردىڭ قازاقستاندا حيميالىق ءونىم ءوندىرۋ بويىنشا جەتەكشى ءرولىن قامتاماسىز ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ۇكىمەت باسشىسىنا «ەۆرو­حيم» جانە «شۋ» اۆتومات­تاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانسالارى قۇرىلىسىنىڭ بارىسى جايلى اقپارات بەرىلدى. بۇل سارىسۋ جانە شۋ اۋداندارىنىڭ 32 ەلدى مەكەنىن (61,7 مىڭ ادام), «ەۆروحيم-قاراتاۋ» جشس-ءنىڭ جاڭا حيميالىق كەشەنىن جانە مويىنقۇم اۋدانىنىڭ 24 ەلدى مەكەنىن (28,7 مىڭ ادام) گازبەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

شۋ اۋدانىندا ءا.سمايىلوۆ «تاراز حيميالىق پاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ قىزمەتىمەن تانىستى. پرەمەر-مينيسترگە «TAS Market» جشس-ءنىڭ كرەمني كلاستەرىن قۇرۋ بويىنشا ينۆەستيتسيالىق جوباسى تانىستىرىلدى.

ەلىمىزدەگى العاشقى سودا شىعاراتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى دا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى. جوبانى «Yildirim Holding» تۇرىك كوم­پانياسىنىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى «QazaqSoda» جشس جۇزەگە اسىرۋدا. نىسان 2025 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. وندىرىس­تىك قۋاتتىلىعى – جىلىنا 500 مىڭ توننا. كەلەشەكتە جىلىنا 1,2 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپاردا بار. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2025» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ەلەكتر جەلىلەرى تارتىلدى, سۋ قۇبىرىن سالۋ, تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىن جابدىقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.

ء«بىز بۇل جوبالاردى قول­داي­مىز جانە جەتىسپەيتىن ين­فراقۇرىلىمدى تارتۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرامىز. مۇنى ءبىر جىل ىشىندە ىسكە اسىرۋعا بولادى. يندۋستريا مينيسترلىگى مەن قتج-عا ءتيىستى تاپسىرما بەرەمىن», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ءا.سمايىلوۆ.

ن.نۇرجىگىتوۆ مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ينۆەستيتسيا تارتۋ, جۇمىس ىس­تەپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ جۇكتەمەسىن ۇلعايتۋ, جاڭا زاۋىت­تاردىڭ قاجەتتىلىگى سىندى ماسەلەلەردىڭ تۇراقتى باقى­لاۋدا ەكەنىن ايتتى.

سوڭىندا پرەمەر-مينيستر­گە وڭىردە «اۋىل اماناتى» جو­­باسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى اقپارات بەرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قول­داۋى­م­ەن ازىرلەنگەن جوبا 2019 جىلى جامبىل وبلىسىندا ىسكە قوسىلىپ, ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تيىمدىلىگىن دالەلدەدى. جالپى, 2019-2023 جىلدار ارالىعىندا وبلىس بويىنشا ونى جۇزەگە اسىرۋعا 42,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە 50 اۋىلدىق وكرۋگتەن 11 مىڭعا جۋىق ادام ءوز كاسىبىن اشتى.

جامبىل وبلىسى