بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت تاراپىنان جاستاردى قولداۋعا باعىتتالعان شارالار اۋقىمدى دەسەك بولادى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ كەلەشەگى تىكەلەي ەلدىڭ بولاشاق تاعدىرىن شەشەتىن فاكتور ەكەنىن ۇمىتپاعان ابزال. جاستاردىڭ جاعدايىن جاساۋ ولارعا ساپالى ءبىلىم مەن سانالى تاربيە بەرۋ جانە جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ, جەكە كاسىپپەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك قاراستىرۋ دەپ تۇسىنەمىز. وسى تۇرعىدان العاندا بۇگىنگى تاڭدا ەل جاستارىنىڭ ءوز يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋىنا مۇمكىندىك كوپ. اسىرەسە بيزنەس يدەياسى بار جاس ازاماتتاردى قارجىلاي قولداۋعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلكەن باستاما كوتەرىپ, جاستار ساياساتىنىڭ قوعامداعى ماڭىزدىلىعىن ەسەلەندىرە ءتۇستى.
بۇل تۋرالى پرەزيدەنت وتكەن جىلعى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا اتاپ ءوتتى. «جاستارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ – مەملەكەتىمىزدىڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى. ەڭبەكپەن قامتيتىن ءتۇرلى شارالار ارقىلى كەلەسى جىلى 100 مىڭ جاستى جۇمىسقا ورنالاستىرۋىمىز كەرەك. جاستاردىڭ كاسىپكەرلىك باستامالارىنا قولداۋ كورسەتۋ جالعاسادى. ولارعا جەڭىلدەتىلگەن تارتىپپەن جىلدىق ءوسىمى 2,5 پايىز بولاتىن شاعىن نەسيە بەرىلەدى. بۇل شارالار قوعامنىڭ بارىنشا ۇيلەسىمدى ءارى ادىلەتتى بولۋىنا ىقپال ەتەدى», دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا شىمكەنتتە جاس ىسكەر ازاماتتارعا 2,5 پايىزدىق جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ۇلەستىرۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. وسى كۇندە ءبىراز ادامنىڭ بيزنەس جوبالارى ماقۇلدانىپ ۇلگەردى. جاستارى كوپ مەگاپوليستە ارزانداتىلعان نەسيە الىپ, ءوز كاسىبىن باستاۋعا نيەت بىلدىرگەن جانداردىڭ قاتارى ارتىپ كەلەدى.
قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسى جۇمىسپەن قامتۋ جانە ەڭبەك نارىعىن ۇيلەستىرۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى ءىلياس جانجىگىتوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, جولداۋدا ايتىلعان پرەزيدەنت تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاڭتار ايىنان باستاپ ءتيىستى جۇمىستار قولعا الىندى.
«جالپى, پرەزيدەنت مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ اياسىندا جاستاردىڭ بيزنەس جوبالارىن قولداۋعا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى تاراپىنان قابىلدانعان شارالار بار. بۇل باعىتتا 2022 جىلدىڭ 7 اقپانىندا اتالعان ۆەدومستۆونىڭ كاسىپكەرلىك باستاماشىلىققا جاردەمدەسۋ جونىندەگى شارالاردى ۇيىمداستىرۋ جانە قارجىلاندىرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى ارنايى بۇيرىعى شىقتى. بيىل 1 شىلدەدە ەل تاريحىندا العاش رەت الەۋمەتتىك كودەكستىڭ قابىلدانۋىنا وراي جوعارىداعى بۇيرىق وزگەرتىلدى. دەگەنمەن ىشىندەگى ەرەجەلەر نەگىزگى مازمۇنىن ساقتاپ قالدى. بۇگىنگى تاڭدا ارنايى كوميسسيا تاراپىنان جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن 209 جاستىڭ بيزنەس جوسپارلارى قارالىپ, ولاردىڭ اراسىنان جارامدى دەپ تاپقان 129 ءوتىنىشتى كوميسسيا مۇشەلەرى ماقۇلدادى. بۇل جەردە قايتارىمسىز گرانت بايقاۋى سەكىلدى بيزنەس جوبانىڭ يننوۆاتسيالىق ارتىقشىلىعى بولۋ كەرەك دەگەن شارتقا قارامايمىز. الەۋمەتتىك قايتارىمى بولۋ قاجەت دەگەن دە تالاپ قويمايمىز. ءتىپتى جاس كاسىپكەر بيزنەستى ەندى قولعا الىپ جاتىر ما, جوق الدە اياققا تۇرىپ قويعان ىسكەر ازامات پا, وعان دا قارامايمىز. جەڭىلدەتىلگەن نەسيە جاڭا بيزنەس يدەياعا دا, سونىمەن بىرگە بۇرىننان بار كاسىپتى كەڭەيتۋ ماقساتىنا دا بىردەي بەرىلە بەرەدى. ەڭ باستى شارتتاردىڭ ءبىرى – ءوتىنىش بىلدىرگەن ازامات 21-35 جاس ارالىعىندا بولۋ كەرەك جانە جەكە كاسىپكەرلىك قۇجاتى مەن بيزنەس سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىنە كەمى 5 جىلدان اسپاۋى قاجەت. نەسيە الۋعا ءتيىستى ءوتىنىشتى جۇمىسپەن قامتۋ مەكەمەسى ەمەس, اگروكرەديتتىك كورپوراتسياسى قابىلدايدى. سول جەردە وتىنىشپەن كەلگەن جاستارعا قاجەتتى كەڭەستەر دە بەرىلەدى. سودان سوڭ اتالعان قارجى ۇيىمى قۇجاتتاردى كوميسسيا قاراۋىنا جولدايدى. بيىلدىققا 2,5 پايىزدىق جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن قالاداعى 261 جاستى قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك. ال جاستار تاراپىنان ۇسىنىلعان بيزنەس جوبالار ىشىندە شاشتاراز, اسەمدىك سالونىن اشۋ جانە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋ دەگەن سەكىلدى كاسىپكەرلىك باستاما كوپ», دەدى ءى.جانجىگىتوۆ.
شىمكەنت قالالىق ءباسپاسوز قىزمەتى مەن اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيالىق ورتالىعىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, مەگاپوليستە جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان جاستار قاتارى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, ارزان نەسيە الىپ ايىنا 2 ملن تەڭگەدەن اسا تابىس تاپقان ىسكەر جاندار دا بارشىلىق. ول ازاماتتىڭ ەسىمى – جاسۇلان نۇرشىمىر. جاسى – 29-دا. قالا تۇرعىنى. بۇگىنگى تاڭدا جيھاز جيناۋدى كاسىبىنە اينالدىرعان. جاستايىنان وسى ونەرگە ارالاسىپ, جيھاز جاسايتىن تسەحتاردا جۇمىس ىستەپتى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن جەكە شەبەرحاناسىن اشقان. تىنىمسىز ەڭبەك تۇبىندە ناتيجە بەرەتىنى انىق. ءوز ءونىمىن وتكىزۋمەن قاتار, ءوندىرىس قۋاتىن ەسەلەۋ ءۇشىن قوسىمشا قاراجات ىزدەدى. پرەزيدەنتتىڭ جاستاردى قولداۋ ماقساتىندا جەكە كاسىپتەرىن دامىتۋعا 2,5 پايىزدىق نەسيە بەرۋ باستاماسىن ەستىگەندە ەرەكشە قۋانىپ, تولقىعانى بار. ۇكىمەت ۋادە ەتكەن دەمەۋقارجىنى قاشان الامىن دەپ تاعاتسىزدانا كۇتكەن جاسۇلان بيىل مامىر ايىندا 5 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي قولداۋ تاپتى. وسى قوماقتى قارجىعا شەبەرحاناعا نە كەرەك, سونىڭ ءبارىن ساتىپ الدى. ناتيجەسىندە, ءىسى ءونىپ, جۇمىسى ودان سايىن ءجۇرىپ كەتتى. نەسيە قاراجاتىنا ساتىپ العان كوزگە كورىنەتىن نارسەسى – ۇستەلدەرگە ويۋ-ورنەك جاسايتىن قۇرال-جابدىق.
«بۇعان دەيىن ويۋ-ورنەكتى باسقا تسەحتاردا اقىسىن تولەپ جاساتاتىن ەدىم. ەندى جاقسى بولدى, بارلىعىن ءوزىمىز ىستەيمىز. شەبەرحاناما قوسىمشا تاعى 5 ادامدى جۇمىسقا قابىلدادىم. ولارعا ورتاشا ەسەپپەن ايىنا 200 مىڭ تەڭگە كولەمىندە جالاقى تولەيمىن. قۇدايعا شۇكىر, وسىنىڭ ءبارى – مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىنىڭ ناتيجەسى. كاسىبىن باستاۋعا قۇلشىنىسى بار ازاماتتارعا وسىلاي دەمەۋ بەرىپ جاتىر. ەرتەڭگى كۇنى ولار دا اياققا تۇرىپ العان سوڭ مىندەتتى تۇردە مەملەكەت جاقسىلىعىن جاقسىلىقپەن قايتارادى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك ەلىمىز ءۇشىن اۋاداي قاجەت. ۇلكەن كاسىپورىنداردان گورى ادامدار نەگىزىنەن وسىنداي شاعىن ءوندىرىس ورىندارىندا كوپ جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان جاستاردىڭ بيزنەسپەن اينالىسۋىنا جاردەم بولسا, جاستار دا قوسىمشا جۇمىس كوزدەرىن اشىپ, حالىقتى ەڭبەككە تارتادى. بۇدان, بىرىنشىدەن, ەلدەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ازايار ەدى, ەكىنشىدەن, سالىقپەن بيۋدجەتتىك ءتۇسىم دە كوبەيەدى. ال بيۋدجەت قارجىسى الەۋمەتتىك سۇرانىستاردى قاناعاتتاندىرۋعا جۇمسالاتىنى انىق. سوندىقتان جەكە بيزنەستىڭ گۇلدەنۋىمەن ەلدە تۇرمىستىق ماسەلە دە ءوز شەشىمىن تابا بەرەدى. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ جولداۋدا ايتقان جاستاردى قارجىلاي قولداۋعا قاتىستى ۇسىنىسى مەن يدەياسىن ناعىز دەر كەزىندە قابىلدانعان ۇتىمدى شەشىم مەن ستراتەگيالىق ماڭىزدى قادام دەپ تۇسىنەمىن. ال ەلىمىزدە بۇگىنگى تاڭدا جۇمىس ىستەيمىن دەيتىن ادامعا بارلىق مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. ءتىپتى كوپتەگەن كاسىپورىن الايىن دەسە جۇمىسشى تاپپاي ءجۇر. ەندىگى ماسەلە بىزگە ءبىر كاسىپتى مەڭگەرگەن ماماندار قاجەت. بۇرىنعىداي بازاردا اربا سۇيرەيتىن كەزەڭ كەلمەسكە كەتتى. ونى بۇگىنگى وسكەلەڭ ۇرپاق تىپتەن ۇمىتۋى كەرەك. ويتكەنى بىلىكتى كادر, ءوز ءىسىنىڭ ناعىز شەبەرى ەلدى العا سۇيرەپ شىعادى. ءبىزدىڭ دامىعان باتىس ەلدەردەن قاي جەرىمىز كەم؟ كەرىسىنشە, ولاردا جوق جەراستى قازبا بايلىقتارى بىزدە جەتەدى. ەندىگى جەردە سولاردى شيكىزات كۇيىندە ساتپاي, دايىن ماتەريال كۇيىندە شەتەلگە ەكسپورتتاساق, كەلەتىن تابىس جۇزدەگەن ەسە ارتار ەدى. بۇگىنگى قازاق جاستارىنا ەڭ باستى كەرەگى – ءىلىم, ىزدەنىس پەن ەڭبەكقورلىق. ءبىز ءوز ەلىمىزدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. قازاقستان – ءار قازاقتىڭ قاسيەتتى قاراشاڭىراعى. سوندىقتان مەملەكەتتىڭ دامۋ بولاشاعىنا بىركىسىدەي اتسالىسۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ پارىزى ءارى بۇلجىماس مىندەتى دەپ بىلەمىن», دەدى جاسۇلان.
جاس كاسىپكەر جيھازدارىن الەۋمەتتىك پاراقشالارىندا جارنامالاپ, كوتەرمە باعامەن ساتادى. تاۋارلاردى كوبىنەسە دۇكەندەر جەلىسى ساتىپ الادى ەكەن. قازىرگى تاڭدا شىمكەنتتەن بولەك الماتى, قىزىلوردا جانە ورال قالالارىنان تاپسىرىس كوپ ءتۇسىپ جاتقان سىڭايلى.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, جالپى, شىمكەنتتە بيىل 261 جاسقا شاعىن نەسيە بەرۋ كوزدەلسە, كوميسسيانىڭ وڭ قورىتىندىسىنا ىلىككەن 129 ازاماتتىڭ ىشىندە 52-سىنە نەسيە بەرىلىپ, باسىم كوپشىلىگى ءوز كاسىپتەرىن باستاپ ۇلگەرگەن.
بۇدان بولەك, جاس كاسىپكەرلەر 5 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيە الا الادى. بۇل قارجىلاي كومەكتىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى مال شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جوبالار ءۇشىن 7 جىلعا دەيىن, ال كاسىپتىڭ باسقا تۇرلەرىنە 5 جىلعا دەيىنگى مەرزىم قاراستىرىلعان. وسىعان قاراپ ايتارىمىز, پرەزيدەنت پارمەنىمەن بەرىلىپ جاتقان جەڭىلدەتىلگەن نەسيە, البەتتە, جاس كاسىپكەرلەردىڭ كاسىبىن دوڭگەلەتۋىنە زور مۇمكىندىك ەكەنى داۋسىز. ال ءوتىنىمدى جاستار قالاداعى ءال-فارابي اۋدانى, قوناەۆ داڭعىلىندا ورنالاسقان «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ فيليالىنا بارىپ تاپسىرا الادى.
سونىمەن بىرگە ماقالامىزدىڭ تاعى كەيىپكەرلەرى – قالا تۇرعىندارى شالقاربەك باقتىباي مەن گۇلجانات ورمانوۆا تۇران شاعىن اۋدانىنان «OSSA» ونەر مەكتەبىن اشتى. كاسىپكەرلەر جاستارعا ارنالعان 2,5 پايىزدىق نەسيە الىپ, مۋزىكالىق اسپاپتار مەن قۇرال-جابدىقتار ساتىپ العان. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ كومەگىمەن ورتالىق بۇگىندە 500-گە جۋىق بالانى ءتۇرلى ۇيىرمەمەن قامتىپ وتىر. ۇستازدار قۇرامى ش.قالداياقوۆ اتىنداعى فيلارمونيا مەن ساز كوللەدجىنىڭ بىلىكتى ماماندارىنان قۇرالعان.
«جاڭادان بوي كوتەرىپ جاتقان اۋدانعا كوشىپ كەلگەنىمىزدە بالالاردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى ۇيىمداستىراتىن ورتالىق بولماي, قاتتى قينالدىق. سودان جولداسىمىز ەكەۋمىز ونەر مەكتەبىن اشۋدى ويلاستىردىق. ارينە, باستاپقى كەزدە سەنىمسىزدىك باسىمداۋ بولدى. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي ءىستى باستاپ كورمەگەن ادامعا ءبىرتۇرلى قيىن ءارى مۇمكىن ەمەستەي كورىندى. ونىڭ ۇستىنە باستاعان ءىسىمىز بولماي قالىپ شىعىنعا ۇشىراپ قالساق نە ىستەيمىز دەگەن كۇدىك پەن كۇمان سانامىزدى تورلاپ, ويىمىزدى جاۋلاپ الدى. «تاۋەكەل ءتۇبى – جەلقايىق, وتەسىڭ دە كەتەسىڭ» دەمەكشى, قابىرعامىزبەن كەڭەسە كەلە, جولداسىمىز ەكەۋمىز اقىرى نەسيە الىپ, ويعا العان ءىسىمىزدى قورىقپاي باستاي بەرۋگە بەل بۋدىق. قۇدايعا شۇكىر, ءساتىن سالىپ قولعا العان جوبامىز وزىنەن-ءوزى ءجۇرىپ كەتتى. قازىر مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە باتىل شەشىم قابىلداعانىمىزعا قۋانامىز. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ دەپ ەرەكشە ايتقان سەبەبىم, ەگەر ۇكىمەت دەم بەرمەگەندە, مۇمكىن جەكە ءوزىمىز مۇنداي شەشىمگە كەلمەس پە ەدىك دەپ ويلايمىن», دەدى جاس كاسىپكەر گۇلجانات ورمانوۆا اعىنان جارىلىپ.
ءيا, جاستاردىڭ مەملەكەتتەن قولداۋ تاۋىپ, كاسىبىن باستاپ كەتىپ جاتقانىنا ىشتەي قۋاناسىڭ. ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمىنىڭ ناتيجەسىندە وسىنداي ىلكىمدى باستامالاردىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا ريزاشالىق بىلدىرەسىڭ. ال مەملەكەتتىڭ كەلەشەككە وسىنداي زور قادامدار جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن بىردەن-ءبىر سەبەبى – ول قوعامداعى تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىق, حالىقتىڭ بىرلىگى مەن تاتۋلىعى.
ال جاستارعا قامقورلىق كورسەتۋدە ۇلكەن پايدا بار. ويتكەنى ەل دامۋى ءۇشىن بىلىكتى كادر مەن ەڭبەك كۇشىن قاجەت ەتەدى. وسى سۇرانىستىڭ ورنىن تولتىراتىن –جاستار. جۇمىس بولماي شەتەلگە اعىلسا, ولارمەن بىرگە, بەينەلەپ جەتكىزگەندە, اقىل-سانا مەن قارا كۇش تە بىرگە كەتىپ قالادى. سوندىقتان جاستاردىڭ تۋعان جەرىندە قالىپ, ءوز ەلىن كوركەيتۋگە اتسالىسۋى وتە ماڭىزدى. جالپى, شىمكەنت قالاسىندا جاستارعا تەك قارجىلاي كومەك باعىتىندا ەمەس, قوسىمشا ماماندىق يگەرۋ, بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋ, رۋحاني ءتالىم الۋ جاعىنان جاردەم بەرەتىن قولداۋلار جەتكىلىكتى.
شىمكەنت