“قازاقستان-2030” ستراتەگياسىندا ەلباسىنىڭ ء“بىز زاڭعا ابسوليۋتتى ۇستەمدىك جانە زاڭدى سىيلاۋشى ازاماتتاردى قىلمىستان قورعاۋدى بەلگىلەۋگە مىندەتتىمىز” دەگەن تالابى قويىلعان. قارجى پوليتسياسىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋداعى 16 جىلدىق سەنىمدى قىزمەتى وسى ستراتەگيالىق مىندەتتى شەشۋگە باعىتتالعان.
بۇل جۇمىستىڭ شەجىرەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 1994 جىلعى 6 ماۋسىمداعى قاۋلىسىمەن قارجى مينيسترلىگى سالىق قىزمەتىنىڭ قۇرامىنداعى كىشىگىرىم سالىق ميليتسياسى باسقارماسىنان, ءبىر جىلدان كەيىن سالىق پوليتسياسى بولىپ قايتا اتالعان ورگاننان باستاۋ الادى.
قۇقىق قورعاۋ ورگانى وكىلەتتىكتەرىنە يە سالىق پوليتسياسى سياقتى ارنايى قۇرىلىمنىڭ قۇرىلۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كولەڭكەلى ەكونوميكا مەن قىلمىستىق بيزنەستىڭ پايدا بولۋىنا اكەلگەن نارىقتىق قاتىناستارعا كوشۋى, سونداي-اق بيۋدجەتكە تولەنەتىن سالىقتار تولەۋدەن جالتارۋى, سالىق قىزمەتى ورگاندارىمەن قارجىلىق جازالاۋ شارالارىن قولدانۋ ارقىلى سالىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارىنا قارسى كۇرەس ادىستەرى تيىمدىلىگىنىڭ تومەن بولۋىمەن بايلانىستى ەدى.
العاشقىدا سالىق پوليتسياسىنىڭ وكىلەتتىگى تەك سالىق تولەمەۋمەن بايلانىستى قىلمىستار تۋرالى ىستەر بويىنشا الدىن الا تەرگەۋ ءجۇرگىزۋ جانە انىقتاۋ بويىنشا جەدەل-ىزدەستىرۋ قىزمەتىن جۇرگىزۋ قۇقىعىمەن شەكتەلدى. دەگەنمەن, سالىق پوليتسياسىنىڭ قۇزىرەتى بىرتىندەپ كەڭەيە باستادى, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە اتالمىش ورگاننىڭ ءرولى ءوستى.
1998 جىلى قارجى مينيسترلىگى سالىق پوليتسياسى دەپارتامەنتى مەن ءىىم ەكونوميكالىق قىلمىستار دەپارتامەنتىنىڭ نەگىزىندە قارجى مينيسترلىگى سالىق پوليتسياسى كوميتەتى قۇرىلۋىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە.
ءۇش جىلدان كەيىن, 2001 جىلعى 22 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن سالىق پوليتسياسى كوميتەتىنىڭ نەگىزىندە ەكونوميكا جانە قارجى قىزمەتى سالاسىنداعى قىلمىستار مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ, انىقتاۋ جانە جولىن كەسۋ جونىندەگى مىندەتتەر جۇكتەلگەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قۇرامىنا كىرمەيتىن جەكە قارجى پوليتسياسى اگەنتتىگى قۇرىلدى. ەل باسشىسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتىندەگى قوسارلانۋشىلىقتى جويىپ, ەكونوميكالىق جانە سىبايلاس جەمقورلىق سالاسىنداعى قىلمىستىڭ ارالاسۋىنا قارسى كۇرەس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءوزارا تىعىز بايلانىستاعى ەكونوميكالىق جانە قارجى, سونىمەن قاتار سىبايلاس جەمقورلىق سالاسىنداعى قىلمىستارمەن كۇرەستى ارنايى وكىلەتتى ورگانعا ءبولۋى قارجى پوليتسياسى ورگاندارى ءۇشىن ورايلى وقيعا بولدى. وسىنىڭ نەگىزىندە ءالەمدىك تاجىريبەگە بايلانىستى 2003 جىلدىڭ 23 جەلتوقسانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى پوليتسياسى اگەنتتىگى ەكونوميكالىق جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردىڭ ايقىندالۋى جانە تەرگەلۋى بويىنشا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلەتتىگى مەن فۋنكتسيالارى بەرىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگى (قارجى پوليتسياسى) بولىپ قايتا قۇرىلدى.
بۇگىنگى تاڭدا سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردى تەرگەۋ بويىنشا وكىلەتتىلىك قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنا زاڭدى تۇردە بەكىتىلگەن.
ناتيجە وتە جاقسى دەي الامىز. ءدالەلدەر كەلتىرەيىك.
تەك العاشقى جىلدىڭ وزىندە اگەنتتىك 999 سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستىڭ جولىن كەستى. بۇل قارجى پوليتسياسى اگەنتتىگىنىڭ ءبولىمشەلەرى مەن ىشكى ىستەر ءمينيسترلىگىنىڭ 9 دەپارتامەنتىنىڭ بارلىعىن قوسقانداعى 2003 جىلعى جىلدىق كورسەتكىشىنەن (686) ءبىر جارىم ەسە كوپ. 2005 جىلى قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردى اشۋى 26 پايىزعا (999-دان 1260-قا دەيىن) ءوستى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ونىڭ ىشىندە اگەنتتىكتىڭ سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردى اشۋىنىڭ جالپى سانى 2003 جىلى 18,6 پايىزعا, 2005 جىلى 83,7 پايىزعا وسكەن.
2005 جىلى 25 اقپاندا پرەزيدەنت جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگان ەتىپ وزگەرتۋ جولىمەن قايتا ۇيىمداستىرىلۋى – قارجى پوليتسياسىنىڭ تاريحىنداعى ەلەۋلى كەزەڭ.
قارجى پوليتسياسى ءىس جۇزىندە ازاماتتاردىڭ بوستاندىعى مەن كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنىڭ قورعالۋى, ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ كۇشەيۋى, سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى مەن كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەستىڭ ناقتى قۇرالىنا اينالا ءبىلدى. وتكەن از عانا ۋاقىت ىشىندە بۇل قىزمەت ءتۇرىنىڭ الەۋەتى ەداۋىر دامىپ, وندا قۇرىلىمدىق جانە كادرلىق وزگەرتۋلەر بولدى, قويىلعان مىندەتتەر اياسى دا كەڭەيدى. بۇگىنگى تاڭدا قارجى پوليتسياسى – ءوز قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ناتيجەلىلىگىن دامىتۋعا قابىلەتتى جانە ەكونوميكالىق جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستار مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ بارلىق قىرلارىمەن كۇرەستى جۇرگىزەتىن ءارى 2006-2010 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرىپ, ۇيلەستىرۋشى بولىپ تابىلاتىن, ارنايى مامانداندىرىلعان, ۇشقىر جانە ساپالى كادرلىق قۇرامى بار, جاقسى جابدىقتالعان قۇقىق قورعاۋ ورگانى.
اگەنتتىك قۇرامىندا ايماقارالىق بولىمشەلەرى قۇرىلعان اۋماقتىق دەپارتامەنتتەر, سونىمەن قاتار قارجى پوليتسياسى ورگاندارى مەن كەدەن قىزمەتى ءۇشىن كادرلاردى دايىندايتىن, ەكونوميكالىق جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارمەن كۇرەستىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن قارجى پوليتسياسى اكادەمياسى بار. تىكەلەي ءبىزدىڭ وقۋ ورنىمىزعا بايلانىستى ايتار بولساق, بۇگىنگى كۇنى اكادەميا جوعارى, جوعارى وقۋ ورىندارىنان كەيىنگى جانە قوسىمشا كاسىبي ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى زاڭگەر مامانداردى دايىندايتىن جانە جەتكىلىكتى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى مەن پراكتيكالىق تاجىريبەسى مول قازاقستانداعى الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى.
قازاقستاندىق قوعامنىڭ قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنا دەگەن سەنىمىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقاندىعىن ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالار شاعىمدارىنىڭ ۇدايى وسۋىنەن بايقاۋعا بولادى. مىسالى, 2005 جىلى ولاردىڭ سانى 31 مىڭعا جۋىق بولسا, 2009 جىلى 50 مىڭنان استام شاعىم كەلىپ تۇسكەن.
ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ جەتىستىكتەرى ايقىن. اشىلعان قىلمىستاردىڭ سانى, ءىس جۇرگىزۋ اياقتالعان قىلمىستىق ىستەر مەن قايتارىلعان ماتەريالدار بويىنشا بيۋدجەتكە قايتارىلعان قارجى قاراجاتتارىنىڭ كولەمى ءوستى.
اگەنتتىكتىڭ جۇمىس ءستيلى مەن ادىستەرى ءاردايىم جەتىلدىرىلۋدە. سونىمەن بىرگە, ەلباسىمىزدىڭ سىبايلاس جەمقورلىقپەن كەڭ اۋقىمدى جانە ىمىراسىز كۇرەس جونىندە العا قويعان مىندەتتەرىن شەشۋ باعىتىندا 2008 جىلعى اقپان ايىندا ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى قول قويىلعان مەموراندۋم اياسىندا “نۇر وتان” پارتياسىمەن ماقساتتى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
ەلدە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ىمىراسىزدىق كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ, ءتيىستى ماتەريالدار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانادى. وسى ماقساتتاردا جۋرناليستەر ءۇشىن بريفينگتەر ءجيى وتكىزىلىپ تۇرادى.
اگەنتتىك مەملەكەتتىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جانە بۇكىل ەلدىڭ كۇشىن جۇمىلدىرۋ ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا “اتامەكەن” وداعى” قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسىمەن, “قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى” زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگى جانە قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ فورۋمى سياقتى ازاماتتىق قوعام قۇرىلىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويدى. اتالعان مەموراندۋمداردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا اگەنتتىك جانە ءار اۋماقتىق دەپارتامەنت جانىندا قۇرامىنا قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى ەنگەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ارەكەت ماسەلەلەرى بويىنشا قوعامدىق كەڭەستەر قۇرىلدى.
جەمقورلىقپەن كۇرەسكە باعىتتالعان حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق تا كەڭىنەن دامۋدا. قارجى پوليتسياسى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان جىلدارى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى, بالتىق جاعالاۋى, ەۋروپا جانە ازيانىڭ بىرنەشە ەلدەرىنىڭ قۇزىرلى ورگاندارىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتىلعان. ارينە, بۇل ىنتىماقتاستىقتاردىڭ قۇقىقتىق نەگىزى – حالىقارالىق كەلىسىمدەر. سونىڭ نەگىزىندە 2009 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا استانادا “جەمقورلىقپەن كۇرەس جانە شىعىس ەۆروپا مەن ورتالىق ازيانىڭ تۇراقتى دامۋى ءۇشىن جاعداي جاساي وتىرىپ, ءتيىستى دارەجەدە باسقارۋ” اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى, ءبىزدىڭ اگەنتتىكتىڭ باستاۋىمەن, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ, بۇۇ-نىڭ, ەقىۇ-نىڭ, ەۋروپا كەڭەسى مەن ترانسپارەنسي ينتەرنەشنلدىڭ جانە جەمقورلىققا قارسى مەملەكەتتەر توبىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن ول كونفەرەنتسياعا الەمنىڭ 47 ەلىنىڭ جەمقورلىققا قارسى ورگاندارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
اتالعان كونفەرەنتسيا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ العىسوزىمەن اشىلىپ, ونىڭ اياسىندا جەمقورلىقپەن كۇرەستىڭ قازاقستاندىق تاجىريبەسىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى, الەمدەگى تالاي مەملەكەتتى تولعاندىرىپ وتىرعان وسى پروبلەمانى شەشۋدىڭ جولدارى تالقىلاندى. بۇل ءىس-شارا اسىرەسە قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتەر قارساڭىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نىعايۋىنا, كەڭەيۋىنە ەرەكشە ءبىر ىقپال جاسادى. كونفەرەنتسيا جەمقورلىقپەن كۇرەستى جۇرگىزۋ جانە بۇل جۇمىستى ءتيىستى دارەجەدە باسقارۋ تۋرالى استانا مالىمدەمەسىن قابىلداۋمەن اياقتالدى.
ەگەمەن قازاقستاننىڭ قارجى پوليتسياسىنىڭ جۇيەلى جۇمىسى ەكونوميكالىق جانە جەمقورلىق قىلمىستار قاۋپىن باسەڭدەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. وسىنداي سەنىمدى ساقشى ورگان بارىندا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قام جەمەۋىنە بولادى.
سەرىك شوقاتاەۆ, قارجى پوليتسياسى اكادەمياسى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, قارجى پوليتسياسىنىڭ پولكوۆنيگى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.