«ەكى كەنەن تۋمايدى, الاتاۋعا ەكسەڭ دە» دەگەن ءسوز قاي كەزدە دە جادىمىزدا ساقتالاتىنى انىق. قازاقتىڭ سارتاپ دالا, جۋساندى قىرى قاي عاسىردا دا «ديپلومسىز» تالانتتارعا تولى بولعان. ءتاڭىر تارتۋ ەتكەن تالانتىمەن ەلىنىڭ قوشەمەتىنە بولەنگەن قايتالانباس قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى كەنەن ازىرباەۆ ەكەنى داۋسىز. بوز دالانىڭ بوزتورعايى, شامامەن 9-10 جاسىندا العاش رەت «بوزتورعاي» ءانىن دۇنيەگە اكەلسە, كەيىننەن ايگىلى «كوكشولاقتى» شىعاردى.
كەنەن ازىرباەۆتىڭ بويىنا ۇلتتىق ونەردىڭ ۇشقىنى گەنەتيكالىق كود ارقىلى كەلگەن دەمەسكە شاراڭ جوق. قىرعىز ەلىمەن اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس جاتقان قورداي اۋدانىنداعى ماتىبۇلاقتا دۇنيە ەسىگىن اشقان ۇلت ماقتانىشىنىڭ اكەسى ءازىرباي كۇيشى بولسا, اناسى ۇلدان ءان شىرقاعاندا جينالعان جۇرت تاڭداي قاققان ەكەن. وسىدان-اق كەنەننىڭ بويىنا دارىعان ونەردىڭ قايدان كەلگەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
راسىندا كەنەننىڭ «كوكشولاق» ءانى ەشقاشان ولمەيتىن تۋىندى ەكەنىنە تالاس جوق. جۇرت بەرتىندە سايات مەدەۋوۆتىڭ ورىنداۋىندا جىلى قابىلداعان شىعارما اۋەلدە بايىرعى «الاتاۋ», قازىرگى «تاراز» تريوسىنىڭ رەپەرتۋارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن العان. ال اتالعان تۋىندىنى دومبىراشىلار ۇشتىگىنىڭ رەپەرتۋارىنا التىنبەك قورازباەۆ ەنگىزگەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى.
ء«بىزدىڭ بۋىن كەنەن اتانىڭ انىمەن ەسەيدى. بالا كەزىمدە اكەم پاتەفون اكەلدى. ونىڭ ىشىندە كەنەن اتانىڭ بىرنەشە ءانى بار. «بوزتورعاي», «قايران, جاستىق», «كوكشولاق» سىندى اندەرى باۋراپ الدى. اسىرەسە «كوكشولاق» شىعارماسى جۇرەككە جىلى تيگەن ەدى», دەيدى ا.قورازباەۆ ەستەلىكتەرىنىڭ بىرىندە.
ءسال شەگىنىس جاساساق, دومبىراشىلار ۇشتىگى رەتىندە جۇرتتىڭ جادىندا مىقتاپ ساقتالعان ايگىلى «الاتاۋ» تريوسى (بۇگىنگى «تاراز» ۇشتىگى) «الاتاۋ» ءان-بي ءانسامبلىنىڭ جانىنان قۇرىلعان بولاتىن.
«الماتىداعى كونسەرۆاتوريانى ءتامامداپ, جامبىلعا بارعان كەزدە, 1975 جىلى وبلىستىق فيلارمونيادا ءجۇرىپ, جامبىلدىق دومبىراشىلار ۇشتىگىن قۇردىم. ونىڭ قۇرامىندا مەنەن باسقا بەلگىلى مۋزىكانتتار مۇحتار راحمانقۇلوۆ پەن التىنبەك بەكمۇراتوۆ بولدى. ارادا 1-2 جىل وتكەندە ۇشتىككە ارناپ, كەنەن اتانىڭ «كوكشولاق» ءانىن جاسادىم. مەن فيلارمونياعا ديرەكتور بولىپ كەتكەننەن كەيىن تريو ءاندى ارمەن قاراي الىپ كەتتى», دەيدى التىنبەك قورازباەۆ بايىرعى «الاتاۋ», قازىرگى «تاراز» تريوسىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى تۋرالى تولعانىپ.
اۋەلدە جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق «دومبىراشىلار ۇشتىگى» دەپ اتاعان «تاراز» تريوسى حالىق اندەرى «جەلبىر جەكەن», ء«الاۋلىم-اي», التىنبەك قورازباەۆتىڭ «اگۋگاي دومبىراسىن» ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداعانىمەن, انسۇيەر قاۋىم ولاردى «كوكشولاقتىڭ» ورىنداۋشىسى رەتىندە جىلى قابىلدادى. ءتىپتى, تريونى بىلايعى ۋاقىتتا كورگەندەر «كوكشولاق كەلە جاتىر» دەيتىن جاعدايعا جەتتى. وسىعان قاراپ-اق, كەنەننىڭ ءانى جامبىلدىق جەزتاڭداي انشىلەردىڭ بويتۇمارىنا اينالعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
«كوكشولاق – ەل اراسىنا كەڭ تاراعان ءان. اتام ونىڭ قايىرماسىندا يۋمور بار ەكەنىن ايتاتىن.
«جىلدام ءجۇرشى, كوكشولاق,
شاپشاڭ ءجۇرشى كوكشولاق,
ولاي ءجۇرشى كوكشولاق,
بىلاي ءجۇرشى كوكشولاق.
جامانداتقىر كوكشولاق,
ارامقاتقىر كوكشولاق,
مەنى قۇرتقان كوكشولاق»
دەگەن قايىرماسىن ايتقانىمدا, جۇرت كۇلكىگە كومىلىپ قالاتىن. سول قايىرما جۇرتتىڭ جۇرەگىنەن ورىن تاپتى» دەگەندى اتام ءجيى تىلگە تيەك ەتەتىن», دەيدى تورتكەن كەنەنقىزى ايگىلى ءان تۋرالى ويىمەن ءبولىسىپ.
وتكەن شاققا كوز جۇگىرتسەك, بوز دالانىڭ بوزتورعايى جازعان ءاننىڭ ءوز تاريحى بار ەكەنىن باعامدايمىز. كۇندەردىڭ كۇنىندە كوكشولاعىنا مىنگەن كەنەن ازىرباەۆ تويعا بەت العان كەزدە الدىنان قوردايدىڭ قىز-كەلىنشەكتەرى شىعىپتى. ولاردىڭ قاتارىندا جۇرت دانالىعىنا سۇيسىنگەن ءشاليپا دەگەن بايدىڭ قىزى دا بار ەكەن. كەنەن ازىرباەۆتىڭ كوكشولاعى سول كەزدە ءشاليپانىڭ بايتالىن جاناي جۇرسە كەرەك: «مىنگەنىم استىمداعى كوكشولاقتى, جالى جوق, قۇيرىعى جوق شوپ-شولاقتى» دەپ اۋەندەتىپ, ايگىلى ءاندى جول ۇستىندە دۇنيەگە اكەلىپتى.
ارينە, جىلدار كەرۋەنى جىلىستاسا دا, جۇرتتىڭ جۇرەگىنەن وشپەگەن بەلگىلى ءان «تاراز» تريوسىنىڭ تولقۇجاتى ەكەنى شىندىق. ۇشتىك «الاتاۋ» دەپ اتالسا دا, كەيىننەن «تاراز» بولىپ وزگەرسە دە, «كوكشولاق» رەپەرتۋاردان تۇسكەن ەمەس, تۇسپەيدى دە. وعان ەشكىمنىڭ ءشۇباسى جوق.
دومبىراشىلاردان قۇرالعان ۇشتىك قۇرامى ەلۋ جىلعا جەتەعابىل ۋاقىتتا بىرنەشە رەت وزگەردى. بۇگىندە تريو قۇرامىندا اسىلحان شۇڭىرەكوۆ, ەرجان ىدىرىسوۆ, نويان سەيدىلداەۆ سەكىلدى ەل تانىعان ازاماتتار ءتۇرلى كونتسەرتتەردە كەنەننىڭ اندەرىن شىرقاپ ءجۇر.
«ۋاقىتىندا «تاماشا» ويىن-ساۋىق وتاۋىندا تالاي رەت ونەر كورسەتتىك. سول ساحنادا «كوكشولاقتى» الدەنەشە رەت شىرقادىق. وسى ءان ارقىلى ابدەن تانىعان جۇرت ءبىزدى «انە, كوكشولاق كەتىپ بارا جاتىر» دەپ ايتاتىن جاعدايعا جەتتى.
زامان كوشىنەن ءبىز دە قالمايمىز. ءبىز دە باسقا انشىلەر سەكىلدى اندەردى ارلەۋ, وڭدەۋ ماسەلەسىنە بىرەر جىل بۇرىن كىرىسىپ كەتتىك. باعلان وماروۆ ارلەگەن «كوكشولاقتىڭ» جاڭا نۇسقاسى دا جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىققان بولاتىن», دەيدى تريونىڭ كوشباسشىسى اسىلحان شۇڭىرەكوۆ.
اۋليەاتا جەرىندە قۇرىلعان «تاراز» تريوسى الەمنىڭ بىرنەشە ەلدەرىندە ونەر كورسەتتى. ءۇندىستان, بانگلادەش, پولشا, بولگاريا سەكىلدى وزگە دە مەملەكەتتەردىڭ ونەرسۇيەر قاۋىمىنىڭ قۇلاعىنا «كوكشولاقتى» مىقتاپ ءسىڭىردى. ۋاقىتىندا ۇلت ونەرىنىڭ شوقتىعى بيىك جۇلدىزدارى ەرمەك سەركەباەۆ, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, الىبەك دىنىشەۆ سەكىلدى مايتالماندار دومبىراشىلار ۇشتىگىنىڭ ونەرىنە جوعارى باعا دا بەرگەن.
البەتتە, قۇرامى اۋىسسا دا, داۋسىنىڭ قۇنارى ساقتالعان «تاراز» تريوسىنىڭ رەپەرتۋارىندا ءان از ەمەس. الايدا «ۇشتىكتى» ۇشپاققا شىعارعان «كوكشولاقتىڭ» ءجونى بولەك.
جامبىل وبلىسى