قازاق جازۋشىسى جۇماگۇل سولتيەۆانىڭ «ايەل ماحابباتى» پەساسى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلدى وڭتۇستىك كورەيا كورەرمەنى حوش كوڭىلمەن قابىلدادى
كورەيا ساپارىنان كەلگەن كۇنى-اق جۇماگۇل اپكەمىز تەلەفون سوعىپ, سۇيىنشىلەگەن بولاتىن. «ەگەمەندە» ءبىراز جىلدار بويى باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە بولعان ارىپتەسىمىزدىڭ ابىرويلى شىعارماشىلىق تابىسىنا ءبىز دە قۋانىپ قالدىق. الماتىداعى مەملەكەتتىك رەسپۋبليكالىق كورەي تەاترىنىڭ ارتىستەرى كورەيا رەسپۋبليكاسىندا ونىڭ ارىس اقىن ماعجان جۇماباەۆ پەن ايەلى زىليحانىڭ ءومىرى تۋرالى ميستيكالىق دراماسىن كورسەتىپ كەلىپتى. «ايەل ماحابباتى» سپەكتاكلى كۇنسان قالاسىندا ءوتىپ جاتقان 32-ءشى حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالى اياسىندا قويىلىپتى. وسى ورايدا, فەستيۆالدى ۇيىمداستىرۋشىلار – كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى مەن تەاتر قايراتكەرلەرى وداعى قازاقستاننىڭ كورەي تەاترىنىڭ سپەكتاكلىن ارناۋلى گراموتامەن, ال تەاتر ۇجىمىن – ەكىجاقتى مادەني بايلانىستاردى دامىتقانى ءۇشىن بەرىلەتىن مەدالمەن اتاپ وتكەن ەكەن.
ءبىز دە دەرەۋ كورەي تەاترىنىڭ باسپاسوز قىزمەتىنە حابارلاستىق. ەندى سولاردان العان مالىمەتتەرگە ءجۇگىنەيىك. كورەيا رەسپۋبليكاسى تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ ءتوراعاسى يۋن بون گۋدىڭ ايتۋىنشا, ولاردى قازاقستاندىق كورەي تەاترىمەن كوپتەن بەرگى ارىپتەستىك قاتىناستار بايلانىستىرىپ كەلەدى. اتامەكەندەگى كورەرمەندەر ۇجىمنىڭ جاڭا ىلكىمدى جۇمىسىنا قاتتى ءسۇيسىنىپتى.
سونداي-اق, كورەيانىڭ تەاتر قايراتكەرلەرى وداعى پەسا اۆتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, جازۋشى دراماتۋرگ جۇماگۇل سولتيەۆاعا العىستارىن ءبىلدىرىپتى. بۇل تۋرالى جازۋشىنىڭ ءوزى بىلاي اڭگىمەلەيدى:
– وتىزىنشى جىلدارى ماعجان قازاق قوعامىنىڭ بارلىق ارداگەر ارىستارى سياقتى قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى. ايەلى زىليحا لاگەردە جاتقان وعان ون ءبىر رەت بارادى. كەيىن ول ماسكەۋدە ماكسيم گوركيگە جولىعىپ مۇڭىن شاققان. ۇلى جازۋشىسى اقىندى بوساتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. بىراق 1936 جىلى ماعجاندى قايتادان تۇتقىنداپ, ونىڭ تاعدىرى ۇزاق جىلدار بويى بەيمالىم بولىپ قالدى. زىليحا سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن جارىنا دەگەن ادال ماحابباتىن ساقتاپ, ونىڭ ادەبي مۇراسىن حالقىنا جەتكىزدى. العاشىندا مەن الاشوردانىڭ بارلىق كوسەمدەرىنىڭ تاعدىرىن كورسەتۋدى ويلاعانمىن. اقىرىندا, تەك ماعجان مەن زىليحا تاعدىرىنا, ولاردىڭ تاۋقىمەتكە تولى اياۋلى ماحابباتىن كورسەتۋگە بەكىندىم.
ءيا, دراماتۋرگ تاقىرىپتىڭ التىن ارقاۋىن تابا بىلگەن. ول – قازاق ايەلىنىڭ ەرلىگى مەن قايسارلىعى, ادالدىعى. ءوزىنىڭ كۇيەۋىنە عانا ەمەس, تۋعان حالقىنا دەگەن ادالدىعى. وسى ءبىر شەرلى دراما ارقىلى بارلىق الاش ارىستارىنىڭ اسىل جارلارىنا, ولاردىڭ ازاپ ارقالاعان اياۋلى ماحابباتتارىنا ەسكەرتكىش قويىلعانداي اسەر قالادى. قازاق ايەلىنىڭ وسى ءبىر قىرىن, تەرەڭدىگىن, ابزال قاسيەتتەرىن شەتەلدىك كورەرمەندەر تانىپ ءبىلىپ, تاڭداي قاققان. ءبىر قىزىعى, «ايەل ماحابباتى» ءالى قازاق تىلىندە قويىلعان جوق. ونىڭ ەسەسىنە ول كورەي تەاترىندا سوڭعى جىلداردا وتە تابىستى ءوتىپ جاتىر. ءوز تاريحىندا كورەيلەر دە قۋعىن-سۇرگىندى قازاقتان از كورگەن جوق. درامانىڭ سونشالىقتى جارقىن شىعىپ, ونى وڭتۇستىك كورەيا كورەرمەندەرىنىڭ اسا جىلى قابىلداۋى, ءسىرا, سوندىقتان بولار.
«ايەل ماحابباتى» ميستيكالىق دراماسىنىڭ تۇساۋكەسەرى وسىدان ءبىر جىل بۇرىن بولعان ەدى. سپەكتاكلدى رەجيسسەرلەر ەلەنا كيم مەن اننا تسوي قويدى. وسى ەكى قىز سونىمەن بىرگە زىليحانىڭ ءرولىن دە ورىندايدى. ال اقىن بەينەسىن الىشەر ماقپىروۆ تاماشا سومداپ شىققان. سپەكتاكلدە سونداي-اق گالينا حان, ەدۋارد پاك, ناتاليا لي, ۆيتالي نام, يگور شين, بوريس يۋگاي, بالەت توبى: سون سۋدەن, لاۋرا ەرجىگىتوۆا, ماريا كيم جانە يۋليا تسوي ونەر كورسەتەدى.
دراماداعى ساحنا بەزەندىرىلۋى وتە قاراپايىم. بىراق شىنايى دا نانىمدى. ادام تاعدىرى, قاسىرەتى بي قيمىلدارى ارقىلى دا كورىنىس تاپقان. ال سازگەر گەورگي يۋن مۋزىكاسى اياۋلى ماحابباتتى دا, زامانا شەرىن دە, قيىن جىلداردىڭ قياناتىن دا شەبەر ورنەكتەي بىلگەن. حالىق ءانى «ياپىراي» نۇسقالارى سپەكتاكلدىڭ ونە بويىندا قالىقتاپ, ءبىر مۇڭدى سىرعا باتىرعانداي.
– مەنىڭ كەيىپكەرىمنىڭ بويىندا قاسىرەت تە, وكىنىش تە, ايانىش تا بار. ونىڭ ءوزى دە تاعدىر تالكەگىنە ۇشىراعان جان, – دەيدى رەجيسسەر اننا تسوي. – ءبىز سۇيىكتى كۇيەۋى ءۇشىن قيامەت مەحنات كەشكەن قازاق ايەلىنىڭ ءومىرىن كورسەتۋ ارقىلى وزگەنىڭ ويلانۋىن قالادىق ءارى سول ماقساتقا جەتتىك دەپ ويلايمىن.
قازاقستاندىق كورەي تەاترى اتالمىش فەستيۆالعا 12-ءشى رەت قاتىسىپ وتىر. 2012 جىلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قاراگوز» دراماسىن اپارىپ, تالعامپاز قاۋىمنىڭ جوعارى باعاسىن العان. ءسويتىپ, تەاتر ۇجىمى كورەيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ءوزىندىك ءبىر مادەني كوپىر قىزمەتىن ابىرويلى اتقارىپ كەلەدى. زىليحا ءرولىنىڭ تاعى ءبىر ورىنداۋشىسى, رەجيسسەر قويۋشى ەلەنا كيم وزدەرىنىڭ شەتەلدە قازاقساندىق تەاتر ونەرىن پاش ەتكەندەرىن ماقتات تۇتاتىنىن جاسىرمادى. «البەتتە, – دەيدى ول, تاڭداۋدىڭ ناق وسى «ايەل ماحابباتى» دراماسىنا ءتۇسۋى تەگىن ەمەس. سەبەبى, ماعجان مەن زىليحا تاريحى ارقىلى كورەرمەندەر الدىندا بۇكىل قازاق ەلى تاريحىنىڭ ءبىر تاراۋى ءتىزىلىپ وتەدى».
قازاقستاندىق كورەي تەاترىنىڭ تابىستى ونەرىن كورەرمەندەر عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, رەجيسسەرلەر مەن تەاتر سىنشىلارى دا اتاپ ءوتىپتى. كورەيالىق رەجيسسەر كان تە ششيكتىڭ ايتۋىنشا, بۇل وتە جوعارى دەڭگەيدەگى تۋىندى بولعان. رەجيسسەرلىك جۇمىستان, درامالىق ارتىستەردىڭ ويىنى مەن بيشىلەردىڭ قيمىل ورنەگىنەن جاڭا ۋاقىتتىڭ لەبى سەزىلەدى. اسىرەسە, پەسا اۆتورىنا العىس مولىراق ايتىلعان. زالداعى ءاربىر كورەرمەن اڭگىمەنىڭ نە جايىندا بولىپ وتىرعانىن تەرەڭ ۇعىنعان. بۇل – كورەيلەردىڭ جان-جۇرەگىنە وتە جاقىن تاريح. كان تە ششيكتىڭ پايىمداۋىنشا, «ايەل ماحابباتى» دراماسى بيىلعى فەستيۆالدىڭ ۇزدىك سپەكتاكلى بولىپ شىققان ەكەن.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.