ۇكىمەت
ونىمەن كۇرەس جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسەدى
«كولەڭكەلى» ەكونوميكانىڭ كولەمىن تومەندەتۋ – ەل الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. ياعني, بيۋدجەت ەسەبىنەن سىتىلىپ, الدەكىمنىڭ قالتاسىنا ءتۇسىپ جاتقان جاسىرىن تابىستاردى انىقتاپ, مەملەكەت قورجىنىنا ءتۇسىرۋ ماڭىزدى ماسەلە. ونىڭ نەگىزىندە جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋ, اشىق قوعامعا قادام باسۋ جولدارى جاتقانى انىق. ال بۇل باعىتتاعى جۇمىستار لەگىندە سالىق ورگاندارىنىڭ دا الار ورنى ايرىقشا. وسىعان وراي «كولەڭكەلى» ەكونوميكامەن قالاي كۇرەسىپ جاتىرمىز دەگەن سۇراق توڭىرەگىندە قارجى مينيسترلىگى سالىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءانۋار جۇمادىلداەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ءانۋار سەرقۇل ۇلى, ەلىمىزدە قازىرگى كۇنى «كولەڭكەلى» ەكونوميكانىڭ كولەمى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 20 پايىزعا جۋىعىن قۇرايدى دەگەن مالىمەت بار. ال بۇل كورسەتكىش ەۋروپا ەلدەرىندە 2 ترلن. ەۋرو توڭىرەگىندە باعالانۋدا. ءتىپتى, الەمدە «كولەڭكەلى» ەكونوميكادان مۇلدە تازا مەملەكەت جوقتىڭ قاسى دەسەدى. جالپى, «كولەڭكەلى» ەكونوميكا مەملەكەت ءۇشىن قانشالىقتى قاۋىپتى؟
– سوڭعى كەزدە تىلدىك قولدانىستا «كولەڭكەلى» ەكونوميكا دەپ اتالىپ كەتكەن بۇل ەكونوميكالىق ۇعىم بيۋدجەتتەن اينالىپ, سالىقتان سىتىلىپ شىعاتىن سەكتوردىڭ ۇلەسىندەگى قارجىنى قامتيدى. جالعان كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى, ەكونوميكالىق قىلمىستاردىڭ نەگىزى دە وسى «كولەڭكەلى» تۇستا جاتىر. «كولەڭكەلى» ەكونوميكانىڭ باسىم بولىگىن بەيرەسمي جولمەن وندىرىلەتىن تاۋارلار مەن زاڭسىز كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر قۇرايدى, ال قالعان بولىگى «جاسىرىن» قىزمەتتەرگە تيەسىلى. «كولەڭكە» جايلاعان ەكونوميكانىڭ ءبىر سالاسى – جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعى. «جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن وپەراتسيا سالاسىنداعى «كولەڭكەلى» تۇستىڭ باسىم بولىگى سالىقتان جالتارۋدان بولىپ وتىر. ونداعى قىزمەتتەردە باقىلاۋ جوق, ءويتكەنى, باسىم كوپشىلىگىنىڭ تابىسى ەسەپكە الىنباي, جاسىرىن تۇردە بەرىلەدى. ال نەگىزىنەن ولار جەكە تابىس سالىعىن تولەپ, سالىق ورگاندارىنىڭ ەسەبىندە تىركەۋگە تۇرۋلارى ءتيىس.
«كولەڭكەلى» ەكونوميكا دەڭگەيىنىڭ ارتۋى الدىمەن ەكونوميكانى قۇلدىراتادى. سەبەبى, بۇل ىشتەي بىلدىرمەي جەگى قۇرتتاي ءمۇجي بەرەتىن قاۋىپ. توقتالا كەتەتىن جايت, الەمدىك تاجىريبەدە مۇنداي قۇبىلىس ەكونوميكانىڭ 10 پايىزىنان اسپاۋى كەرەكتىگى قۇپتالادى. ياعني, «كولەڭكەلى» ەكونوميكا دەڭگەيى 10 پايىزعا دەيىن بولسا, مۇنى قاتارداعى قىلمىستار رەتىندە قاراۋعا دا بولادى. بىراق بىزدە بۇل ماسەلە ءبىراز كۇردەلەنىپ وتىرعانى بايقالادى. سول سەبەپتى دە ەلباسى وتكەن جىلى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بۇل باعىتتاعى جۇمىستارعا سىن ايتىپ, ماسەلەنى مىقتاپ قولعا الۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ارنايى كەشەندى جوسپار ازىرلەۋدى تاپسىردى. مىنە, بۇگىندە سول باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىسۋدامىز.
– ءيا, بۇل «كولەڭكەلى» ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى عوي. وسى جوسپارعا ساي سالىق سالاسىنا دا ءبىراز مىندەت جۇكتەلگەن بولار؟
– جوسپار بويىنشا «كولەڭكەلى» ەكونوميكامەن كۇرەستە جالپى جۇيەلىك سيپاتتاعى شارالار مەن ەكونوميكا سالالارىنداعى «كولەڭكەلى» ءوندىرىستى قىسقارتۋ شارالارى قاراستىرىلدى. بۇل رەتتە جالپى جۇيەلىك شارالارعا سالىقتان, كەدەندىك تولەمدەردەن جالتارۋدى بولدىرماۋ, مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ سالاسىن ءتيىمدى باسقارۋ, بيزنەس ورتانى جاقسارتۋ جۇمىستارى قامتىلدى. ال ەكونوميكاداعى «كولەڭكەلى» ءوندىرىستى قىسقارتۋ باعىتىندا ساۋدا-ساتتىق, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك جانە جىلجىمايتىن م ۇلىك پەن ونەركاسىپ سالالارىنداعى وپەراتسيالارعا ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە باسا نازار اۋدارۋدى قۇپتاپ وتىر. ال ەندى سالىق جايىنا ورالساق, سالىق ورگاندارىنىڭ تالدامالى مۇمكىندىگى سالىقتان جالتارىپ, ءوز مىندەتىنەن قاشىپ جۇرگەندەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, الايدا سالىق ورگاندارىندا جەدەل ىزدەستىرۋ قىزمەتى (جىق) فۋنكتسياسىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى, قىلمىس بەلگىلەرى بار بۇزۋشىلىقتار بويىنشا ماتەريالدار ءىس جۇرگىزۋ شەشىمىن قابىلداۋ ءۇشىن قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنا جىبەرىلەدى. جەدەل ءىس-شارالار بارىسىندا قارجى پوليتسياسى ورگاندارى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ, اتاپ ايتقاندا, سالىق ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالىقتان جالتارعانداردىڭ قىلمىستىق قىزمەتىنە قاتىسى بار-جوعىن انىقتايدى. ءسويتىپ, ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ كەڭەيتىلگەن پىشىنىندە كولەڭكەلى ەكونوميكامەن جانە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىس جالعاساتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, بىرلەسكەن ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە سالىق كوميتەتى قارجى پوليتسياسى اگەنتتىگىنە جالعان كاسىپكەرلىك بەلگىلەرى بار بىرقاتار دەرەكتى انىقتادى. ماسەلەن, 2012 جىلى 352 زاڭدى تۇلعالار تۋرالى جانە بيۋدجەتكە ەلەۋلى زيان كەلتىرىلگەن 639 تەكسەرىس قۇجاتتارى; 2013 جىلى 11 550 زاڭدى تۇلعالار تۋرالى جانە 316 تەكسەرىس قۇجاتتارى پروتسەسسۋالدىق شەشىم قابىلداۋعا جولداندى. بۇدان باسقا, سالىق ورگاندارىنىڭ جەمقورلىققا قارسى كۇرەس بويىنشا پارمەندى شارالارى جۇرگىزىلۋدە. مىسالى, سالىق ورگاندارى قىزمەتكەرلەرى جول بەرگەن جەمقورلىق قىلمىستار جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ بويىنشا 2012-2013 جىلدارى سالىق ورگاندارى ءوز بەتتەرىمەن 13 جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتادى جانە ولاردىڭ بەرگەن اقپاراتتارى بويىنشا 13 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. سالىقتىق قاتىناستارداعى جەمقورلىق دەڭگەيىندەگى سالالاردى وڭدەۋ بويىنشا 2012-2014 جىلدارى اقپاراتتىق جۇيەلەر دەرەكتەرى نەگىزىندە سالىقتىق قاتىناستارداعى جەمقورلىق دەڭگەيىندەگى سالىقتىق اكىمشىلدەندىرۋ جانە باقىلاۋ سالالارىنىڭ 8 باعىتى بويىنشا وڭدەۋ جۇرگىزىلدى, ولاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇزۋشىلىققا جول بەرگەن لاۋازىمدى تۇلعالار تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, ال كەيبىر فاكتىلەر بويىنشا اقپاراتتار قارجى پوليتسياسىنا ءىس جۇرگىزۋ شەشىمىن قابىلداۋ ءۇشىن جولداندى. سالىق ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنە جاۋاپسىز سالىق تولەۋشىلەر تاراپىنان پارا بەرۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋ 2012-2014 جىلدارى قارجى پوليتسياسى ورگاندارى سالىق ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كومەگىمەن ولارعا پارا ۇسىنعان سالىق تولەۋشىلەرگە قاتىستى قر قك 312 بابى (پارا بەرۋ) بويىنشا 7 قىلمىستىق ءىس قوزعادى.
سالىق ورگاندارىنىڭ قارجى پوليتسياسى ورگاندارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ءپىشىنىن كەڭەيتۋ – بۇل ۋاقىت تالابى, ويتكەنى, بىرلەسكەن كۇش-جىگەرمەن عانا پارمەندى شارالاردى ىسكە اسىرۋعا بولادى. بىرلەسكەن ءىس-شارالار جۇيەسىن قابىلداۋ, ەڭ الدىمەن سالىقتىق تۇسىمدەردى جانە جاسىرىن بيزنەستىڭ جارىققا شىعۋىن ايقىندايدى. باستىسى, جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسەدى. سول سەبەپتى دە, «كولەڭكەلى» ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل مەن سالىقتاردىڭ تولىق تولەنۋىن قامتاماسىز ەتۋ سالىق ورگاندارى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى بولىپ تابىلادى.
ناقتى شارالارعا توقتالساق, بىرىنشىدەن, ەلىمىزدە سالىقتاردى تولەۋدەن جالتارۋدىڭ, «قولما-قول اقشا وپەراتسيالارىنىڭ» جانە جالعان كاسىپكەرلىكتىڭ جولىن كەسۋ جانە ەسكەرتۋ ماقساتىندا بىرلەسكەن جۇمىس ءناتيجەسىندە قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. اعىمداعى جىلى زاڭنامالىق جۇمىس جالعاسۋدا, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ, جوعارعى سوتتىڭ, باس پروكۋراتۋرا مەن ءادىلەت مينيسترلىگىنىڭ قاتىسۋىمەن جالعان كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى بويىنشا ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبى قۇرىلدى. سونىمەن قاتار, جالعان شوت-فاكتۋرالار جازىپ بەرۋگە, ولاردى اۋىستىرۋعا جانە وسىنداي فاكتىلەرگە كەش ارەكەت ەتۋگە بايلانىستى ماسەلەنى شەشۋ جولى رەتىندە ەلەكتروندى شوت-فاكتۋراعا كوشۋ جانە «ققس بويىنشا دەپوزيتتىك شوت» ءادىسى بويىنشا بيۋدجەتكە قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. ال 1 شىلدەدەن باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار ەنگىزىلسە, 1 قازاننان باستاپ ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالاردىڭ كوشىرمەسىن بەرۋدىڭ قاناتقاقتى رەجىمىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا, وعان «سامۇرىق-قازىنا» اق, سونداي-اق, ءوز ەرىكتەرىمەن قاتىسقىسى كەلەتىن باسقا دا سالىق تولەۋشىلەر قاتىساتىن بولادى. الداعى كەزەڭدە بولاتىن ءىس-شارانىڭ بىردەن-ءبىر وزەكتىسى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تابىستارى مەن م ۇلىكتەرىن جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋ بولىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل «كولەڭكەلى» ەكونوميكاعا قارسى تۇراتىن جانە سالىقتىق بازانى كەڭەيتەتىن قۇرال. قازىرگى ۋاقىتتا وسى زاڭ جوباسىنا سايكەس الدىڭعى حالىقارالىق تاجىريبەلەردىڭ نەگىزىندە جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ەرەكشە ايتا كەتۋ كەرەك, بىرلەسكەن ءىس-شارالار جۇيەسىن قابىلداۋ, ەڭ الدىمەن سالىقتىق تۇسىمدەردى جانە جاسىرىن بيزنەستەردىڭ جارىققا شىعۋىن ايقىندايدى.
– «كولەڭكەلى» ەكونوميكا دەگەندە, كوبىنە بازارلار اۋىزعا ءبىرىنشى ىلىگەدى. الايدا, ونىڭ بەلەڭ العان وشاقتارى كوپ قوي. ءبىرازىن جاڭا ءوزىڭىز دە تىزبەكتەپ شىقتىڭىز. دەگەنمەن, «كولەڭكەلى» ەكونوميكانى بازارداعى ساۋدامەن ءجيى بايلانىستىرامىز, مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟
– «كولەڭكەلى» ەكونوميكاعا كوبىرەك ۇلەس قوساتىن سالا, بۇل – ساۋدا. ال ساۋدانىڭ جۇيەسى – بازار. ماسەلەن, 2012 جىلى ەل ەكونوميكاسىنداعى «كولەڭكەنىڭ» ۇلەسى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 19,2 پايىزىن قۇرادى دەسەك, مۇنىڭ ىشىندە 4,4 پايىزى ساۋدا-ساتتىقتىڭ ەنشىسىندە جاتىر ەكەن. البەتتە, بازاردىڭ اتى – بازار. ونداعى ەركىن ساۋدانى قاداعالاۋ قيىن. ياعني, ساۋدا سالاسىنداعى «كولەڭكەلى» ەكونوميكانى نەگىزىنەن جاسىرىن ءوندىرىس پەن بەيرەسمي سەكتور, ياعني «جابايى» ساۋدا مەن بازارلار جۇمىسىنىڭ دۇرىس ۇيىمداستىرىلماۋى قۇراپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى قازاقستانداعى ساۋدا سالاسىنىڭ 50 پايىزى بازارلاردا دەسەك, وسى بازارلاردىڭ تەك 17 پايىزى عانا زاماناۋي فورماتتاعى ساۋدا الاڭدارى ەكەن. ال دۇرىس ۇيىمداستىرىلماعان نەمەسە زاماناۋي فورماتقا كوشىرىلمەگەن بازارلاردىڭ بارلىعى سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىنە كەدەرگى كەلتىرەدى. وسىنداي ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ساۋدا بازارلارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن زاماناۋي فورماتقا كوشىرۋدى مىندەتتەۋ جونىندەگى زاڭنامالىق شارالار قولعا الىنباق.
– زاماناۋي فورماتتاعى ساۋدا دەسەك, كوز الدىمىزعا بىردەن كارتوچكامەن ەسەپ ايىرىسۋ ەلەستەيدى. الايدا, بىزدە بۇل ازىرگە تولىقتاي جۇزەگە اسا قويعان جوق. جالپى, قولما-قول اقشانى ازايتۋ جايى قالاي؟ بارلىق ساۋدا ورىندارىنا ارنايى تەرمينالدار مىندەتتەۋ تۋرالى زاڭناما دا قولعا الىنعان ەدى, كەشەۋىلدەپ كەتكەن سياقتى. بۇل جونىندە نە دەيسىز؟
– جاڭا زاڭناماعا سايكەس, وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەلىمىزدىڭ بارلىق ءىرى دۇكەندەرىندە پوس-تەرمينالدار جۇمىس ىستەۋى ءتيىس بولاتىن, ياعني زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ بارلىعىنا بىردەي مىندەتتەلگەن. بىراق, كەيبىر جۇيەلەردىڭ ءالى دە تولىق دايىن بولماعاندىعىنان, سونىمەن بىرگە كاسىپكەرلەردىڭ ۇسىنىس-تىلەكتەرىنە بايلانىستى ونىڭ جۇمىس اتقارۋى تاعى كەيىنگە شەگەرىلدى. ياعني 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بۇل زاڭناما ناقتى كۇشىنە ەنەدى دەپ وتىرمىز. «تولەمدەر مەن اقشا اۋدارىمى تۋرالى» زاڭنىڭ 11-بابىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. ول بويىنشا جەكە كاسىپكەرلەر مەن زاڭدى تۇلعالار قىزمەتىن جۇرگىزەتىن ورىنداردا بانكتىك كارتالاردى پايدالانۋ ارقىلى تولەم قابىلدايتىن قۇرىلعى ورناتۋعا مىندەتتى.
جاڭادان بەكىتىلگەن زاڭ حالىقتى قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋعا مىندەتتەمەيدى, بىراق كاسىپكەرلەر ءۇشىن بۇل – بۇلجىماس تالاپ. قازىرگى كەزدە, سالىق ورگاندارىمەن پوس-تەرمينالدار ورناتىلماعان ساۋدا نۇكتەلەرىنىڭ يەلەرىنە ەسكەرتۋلەر جاسالىپ جاتىر. زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر ساۋدا نۇكتەلەرىن پوس-تەرمينالدارمەن قامتۋعا مىندەتتى. بۇل زاڭناما, ارنايى سالىقتىق ءتارتىپتى قولداناتىن كاسىپكەرلەرگە دە قاتىستى. سوندىقتان, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەرگە ايتارىمىز, 2016 جىلدى توسپاي, قازىردەن ويلانىپ, تەرمينالدار ورناتۋ كەرەك. تالاپتى ورىنداماعاندارعا ايىپپۇل سالىنادى. پوس-تەرمينال قويماعان كاسىپكەرگە 40 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە, ال شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە – 60, ءىرى بيزنەستەگى زاڭدى تۇلعالارعا 80 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى.
– سالىقتان جالتارىپ, جالعاندىققا بارۋعا كوبىنە-كوپ نە سەبەپ؟ سالىقتان قاشاتىندار كىمدەر؟ وسى سالانىڭ باسشىسى رەتىندە جەكە پىكىرىڭىزدى بىلسەك.
– مۇنىڭ باستى سەبەبى, ازاماتتاردىڭ سالىق تۋرالى مادەنيەتىنىڭ تومەندىگى دەپ ويلايمىن. ولاي دەيتىنىم, ءبىزدىڭ ەلدەگى سالىقتىق جۇيەنىڭ دەڭگەيى, مولشەرى باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ءالى تومەندەۋ. مىسالى, ايلىعىمىزدان سالىققا 10 پايىز ۇستاپ تۇرادى. ارنايى سالىق رەجىمى ارقىلى جۇمىس اتقاراتىن زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ اينالىم سوماسىنان 2-3 پايىز عانا ۇستالادى. جالپىعا بىردەي رەجىمدە جۇمىس اتقاراتىن زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ تازا تابىسىنان 10 پايىز عانا تابىس سالىعى ۇستالادى.
ال ەندى كەيبىر ەلدەردە بۇل الدەقايدا كولەمدى. سوعان قاراماستان, ولار ونى تولەپ جاتىر. بىزدە ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىسكەرلەرىنە جالاقىنى قولما-قول بەرەتىندەر بار. جۇمىسشى دا سونى الا سالادى. ال شەتەلدە ونى المايدى. ەرتەڭ زەينەتاقىمدى قالاي الامىن دەگەندەي, ءوز قۇقىقتارىن قورعايدى. بىزدىكىلەر ۇندەمەيدى, الا سالادى. ەرتەڭ نە بولاتىنىن بولجامايدى جانە ءوزىنىڭ قۇقىعىن تالاپ ەتپەيدى. ءبارى كىشكەنتاي نارسەدەن باستالادى. ءوزىن ءوزى قورعاي الماۋدىڭ سالدارى جالعان كاسىپكەرلەردىڭ اراسىندا قىلمىسقا دەيىن اپارادى. ميللياردتاعان سومالاردى سالىق رەتىندە مەملەكەتكە تولەمەۋگە تىرىسادى. ونىڭ ارعى جاعىندا, الەۋمەتتىك ءماسەلە بار, ەلدىڭ زەينەتاقىسى دەگەن تاعى بار. مۇنى ويلامايدى. وسىنداي ءتۇسىنىك مادەنيەتتىڭ تومەندىگىن ءبىلدىرەدى. مەن كوپ ەلدى ارالاپ, كوپتەگەن سالىق جۇيەلەرىمەن تانىستىم. ولاردا, سالىق تولەمەۋ – ۇلكەن قىلمىس. حالىقتىڭ سانا-سەزىمىندە وسىلاي قالىپتاسقان. مىسالى, بىزدە كىسى ءولتىرگەن قىلمىسكەردى جۇرت قانىپەزەر, قاندىقول قاراقشى دەپ بىلەدى. ال ۇكىمەتتى الداپ, قارجىنى قىمقىرعان, قىمبات كولىك مىنگەن ايلاكەردى مىقتى ەكەن دەيدى. مىنە, بىزگە كەرەگى – وسىنداي ويدى سانادان جويۋ. ويتكەنى, بۇل – بۇرىس كوزقاراس. كەيبىر ەلدەردە سالىقتان جالتارۋ – كىسى ولتىرگەنمەن تەڭ, ادام توناعانمەن پارا-پار قىلمىس. شەتەلدەردە قورعاۋشىلار كەز كەلگەن قىلمىس بويىنشا سوت وتىرىستارىنا قاتىسىپ, ءوز جۇمىستارىن اتقارىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاعانىمەن, سالىقتان جالتارۋ فاكتىسى بويىنشا – قورعاۋشى بولۋعا كەلىسپەيدى. سالىقتان جالتارۋدىڭ قانداي اۋىر قىلمىس ەكەنىن وسىدان-اق بايقاۋعا بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».