«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كولىكتىك الەۋەتىن ارتتىرۋمەن قاتار, ايرىقشا الەۋمەتتىك ماڭىزعا دا يە. سەبەبى, ايتۋلى قۇرىلىسقا حالىقارالىق ماماندارمەن قاتار, كوپتەگەن جەرگىلىكتى ازاماتتار جۇمىسقا تارتىلدى. وتاندىق كاسىپكەرلەر الەمدىك داعدارىستان كەيىن قايتا باعدار الىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىردى.
كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى اۆتوكولىك جولدارى كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءساتجان ابلاليەۆپەن وسى تاقىرىپ اڭگىمە وزەگىنە ارقاۋ بولدى.
– ءساتجان ايتەن ۇلى, بۇگىنگى كۇنى قازاقستان مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق ءىرى جوبانىڭ ءبىرى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوكولىك ءدالىزى ەكەنى بەلگىلى. جوبانىڭ باستالعانىنا ءبىراز ۋاقىت بولدى. قازىرگى ناتيجە قانداي؟
– راس ايتاسىز. ءبىز بۇل جوبانى 2009 جىلدان جۇزەگە اسىرا باستادىق. وعان دەيىن, ناقتىراق ايتساق, 2007-2008 جىلدارى قازاقستان حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن بىرلەسىپ اتالعان جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەرىن ءازىرلەدى. 8 مىڭعا جۋىق شاقىرىمعا سوزىلاتىن بۇل جول رەسەي فەدەراتسياسى, قازاقستان, قىتاي اۋماقتارىن باسىپ ءوتىپ, سانكت-پەتەربۋرگتى قازاقستان ارقىلى قىتايدىڭ ليان يۋين گان پورتىمەن قوسادى. 2787 شاقىرىمى تىكەلەي ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىمەن وتەدى. گەوساياسي جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, بۇل كولىك ءدالىزىنىڭ قىتاي مەن ەۋروپانى بايلانىستىراتىن ەڭ قىسقا قۇرلىق جولى ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى.
– مەنىڭ تۇسىنگەنىم بويىنشا, ادب «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن جاساۋ كەزەڭىندە-اق قىزىعۋشىلىق تانىتا باستاعانداي عوي...
– ءيا. الايدا, ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل جوبا بارلىق, اتاپ ايتاتىن بولساق, دۇنيەجۇزىلىك بانك, يسلام بانكى, ەۋروپا بانكى, جاپون حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اگەنتتىگى جانە ادب سياقتى حالىقارالىق قارجىلىق ينستيتۋتتارمەن ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەلگەن بولاتىن.
– بۇل جوبادا ادب-نىڭ ءرولى قانداي؟
– بارلىق حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى دامۋ ينستيتۋتتارى سياقتى ءبىزدىڭ زەرتتەۋلەرىمىزدى جان-جاقتى قارادى جانە قابىلدادى. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز بۇل ءدالىزدىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەپ بەردى. سوندىقتان العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ بىزبەن ارىپتەستىككە نيەت بىلدىرگەن وسى ازيا دامۋ بانكى بولدى. ءبىز 920 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە نەسيە تۋرالى بىرلەسكەن كەلىسىمگە قول قويدىق. بۇگىنگى كۇنى ول قارجىنى تولىقتاي الدىق. ادب نەگىزىنەن جامبىل وبلىسىنا قاتىستى اۋماقتى قارجىلاندىرعان بولاتىن, قازىرگى ۋاقىتتا ول جاقتا قۇرىلىس جۇمىسى اياقتالدى.
– ادب-نىڭ ءدال وسى ءدالىزدى تاڭداۋىندا قانداي دا ءبىر سەبەپ بار ما؟
– نەگىزىندە بۇل ءدالىز ازيا دامۋ بانكىنىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىمەن سايكەس كەلەدى. سوندىقتان دا وسى جوبا تاڭداۋعا ىلىگىپ وتىر دەپ ويلايمىن.
– بىلۋىمىزشە, ادب كەز كەلگەن جوبانىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزىنا ايرىقشا باسىمدىق بەرەدى. ايتىڭىزشى, قازاقستان الەۋمەتتىك جاعىنان قانداي پايدا كوردى؟
– ادب وكىلدەرىمەن بىرگە ءبىز, وسى بانك قارجىلاندىراتىن اۋماقتاردا قوسىمشا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. ولاردان ءبىزدىڭ ەكولوگيالىق تالاپتار, تۇرعىنداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ بويىنشا ۇيرەنگەنىمىز كوپ بولدى. ءبىز جوبانىڭ توڭىرەككە, تابيعاتقا, ەكولوگياعا كەرى ىقپالىن تومەندەتۋدە بارىنشا سولاردىڭ ۇسىنىمىن ەسەپكە الدىق. سونىڭ ناتيجەسىندە جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە الەمدىك ۇزدىك تاجىريبەلەر پايدالانىلدى. ونىڭ ىشىندە بانكتىڭ تاجىريبەسى دە بار. تيىمدىلىگى وتە زور بولدى.
– اشىپ ايتىپ بەرسەڭىز.
– مىسالى, جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا ءبىر ۋاقىتتا 35 مىڭعا جۋىق ادام قاتىستىرىلدى, 3 مىڭنان استام قوندىرعىلار مەن تەحنيكا جۇمىلدىرىلدى. جاڭا زاۋىتتار جۇمىس ىستەي باستادى, شاعىن كاسىپورىندار اشىلدى. بىرنەشە تەمىر-بەتون زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. شىمكەنتتە, قىزىلوردادا بيتۋم زاۋىتتارى جۇمىسقا كىرىستى. سونداي-اق, داعدارىس كەزىندە تاپسىرىس جوق, جۇمىسى توقتاعان كوپتەگەن كومپانيالار وسى جوبا بارىسىندا باعىتىن وزگەرتىپ, جول قۇرىلىسى جۇمىسىنا كىرىستى. قورىتا ايتقاندا, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسىنا ءبىر مەزگىلدە 80-گە جۋىق جول-قۇرىلىس كومپانيالارى قاتىستىرىلدى.
– ءسىز ءبىر سوزىڭىزدە قۇرىلىس جۇمىسىنا 35 مىڭعا جۋىق ادام قاتىستى دەدىڭىز. وندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ۇلەسى قانشا بولدى؟
– قىزىلوردا, جامبىل, ءوڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنان قاتىسقان جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ ۇلەسى 70 پايىزعا جۋىقتايدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسسىز ءجۇرگەن ازاماتتار ەڭبەككە تارتىلدى. ازيا دامۋ بانكىمەن اراداعى كەلىسىم بىزگە جەرگىلىكتى مامانداردى كوپتەپ تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق, كوپتەگەن كونكۋرستار, مەردىگەرلەردى تاڭداۋ ادب ەرەجەسىنە سايكەس جۇرگىزىلدى. حالىقارالىق كونكۋرستار دا بولدى. وعان ادب مۇشەلەرى – بارلىق ەلدەردىڭ مەردىگەر كومپانيالارى قاتىستى. سوندىقتان, وسىنداي ءۇلكەن جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قازاقستاندىق ماماندارىمىز تەڭدەسسىز تاجىريبە جيناعانى ءسوزسىز.
– وندا وتاندىق كومپانيالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتا ءتۇستى دەپ ايتۋعا بولادى عوي؟
– ارينە. ولار شەتەلدىك ارىپتەستەرىنەن كوپتەگەن جاڭا تەحنولوگيالاردى الدى. بۇل جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا 5 جىل بولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا كوپتەگەن قازاقستاندىق كومپانيالار زامانعا ساي قانات جايىپ, وركەندەدى. ەندى وسىنداي ءىرى جوبالارعا وزدەرى بىلەك سىبانا كىرىسۋگە دايىن دەۋگە بولادى.
اڭگىمەلەسكەن
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان».