سپورت الەمىندە توسىن ناتيجەلەر, ەشكىم كۇتپەگەن جەڭىستەر ءجيى بولماسا دا, ارا-تۇرا تىركەلىپ تۇراتىنىن جانكۇيەرلەر جاقسى بىلەدى. ماسەلەن, 2000 جىلعى سيدنەي وليمپياداسىنداعى مارقۇم بەكزات ساتتارحانوۆتىڭ التىنى, 2019 جىلعى بوكستان الەم چەمپيوناتىندا ەشقانداي اتاق-داڭقى جوق بەكزات نۇرداۋلەتوۆتىڭ بەس دۇركىن الەم چەمپيونى كۋبالىق حۋليو سەسار لا كرۋستى نوكداۋنمەن جەڭۋى, بىرەر اي بۇرىنعى فۋتبولدان قازاقستان قۇراماسىنىڭ الەمنىڭ ازۋلى قۇراماسى دانيانى قاپى قالدىرۋى, سول دانيانىڭ ءوزى 1992 جىلعى ەۋروپا چەمپيوناتىنا ويدا-جوقتا قوسىلىپ, كارى قۇرلىق دوداسىنىڭ جەڭىمپازى اتانۋى سياقتى ءتۇرلى مىسالدار جەتىپ ارتىلادى.
بۇل قاتارعا كۇنى كەشە ەلوردادا ۇيىمداستىرىلعان كلاسسيكالىق شاحماتتان 17-ءشى الەم چەمپيونى اتانعان قىتايلىق دين ليجەننىڭ جەڭىسىن دە قوسۋعا بولادى. ويتكەنى ليجەن استاناداعى الەم چەمپيوناتى بىلاي تۇرسىن, بىلتىر مادريدتە وتكەن ۇمىتكەرلەر اراسىنداعى دوداعا قاتىساتىنى تەك سوڭعى ساتتە بەلگىلى بولدى.
تارقاتىپ ايتار بولساق, ءار ەكى جىل سايىن ۇيىمداستىرىلاتىن شاحماتتان الەم چەمپيوناتىندا ەكى جىل بۇرىنعى جەڭىمپاز بەن ۇمىتكەرلەر تۋرنيرىندە ۇزدىك شىققان سپورتشىلار باق سىنايدى. ياعني ەكى جىل بۇرىنعى چەمپيون مەن جاھاندىق دودانىڭ الدىندا ۇيىمداستىرىلاتىن ۇمىتكەرلەر تۋرنيرىندە ۇزدىگى سىنعا تۇسەدى. بيىل 2021 جىلعى چەمپيون نورۆەگيالىق ماگنۋس كارلسەن مەن ۇمىتكەرلەر باسەكەسىنىڭ جەڭىمپازى رەسەيلىك يان نەپومنياششي ساراپقا سالۋى كەرەك ەدى. بىراق بىلتىر جازدا 10 جىل بويى چەمپيوندىق اتاقتى ەشكىمگە بەرمەي كەلگەن كارلسەن ءوز اتاعىن قورعاۋدان باس تارتتى. سول سەبەپتى دە چەمپيوندىق اتاق ءۇشىن تارتىس بيىل وزگە ويىنشىلار اراسىندا, ياعني ۇمىتكەرلەر تۋرنيرىندە ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ورىنعا يە بولعان يان نەپومنياششي مەن دين ليجەن اراسىندا ءوتتى.
ال بىلتىرعى ۇمىتكەرلەر تۋرنيرىنە قاتىساتىن سەگىز شاحماتشىنىڭ تىزىمىندە دين ليجەننىڭ ەسىمى جوق ەدى. بۇل جارىستا تەيمۋر رادجابوۆ (ازەربايجان), حيكارۋ ناكامۋرا مەن فابيانو كارۋانا (اقش), يان-كشيشتوف دۋدا (پولشا), يان نەپومنياششي مەن سەرگەي كارياكين (رەسەي), اليرەزا فيرۋزدجا (فرانتسيا) جانە ريحارد راپپورت (ماجارستان) باق سىناۋعا ءتيىس ەدى. الايدا قىرىمدا تۋعان شاحماتشى سەرگەي كارياكين رەسەيدىڭ ساياساتىن اشىق قولداعانى ءۇشىن فيدە تاراپىنان 6 ايعا شاحماتتان شەتتەتىلىپ, كەيىننەن وعان رەسەيدىڭ تۋى استىندا ەمەس, فيدە تۋىمەن ويناۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. بىراق كارياكين تۋرنيرگە قاتىسۋدان باس تارتتى. ءسويتىپ ونىڭ ورنىنا قىتايلىق دين ليجەن شاقىرىلدى.
ناتيجەسىندە, پيرەنەي تۇبەگىندەگى تارتىس يان نەپومنياششيدىڭ جەڭىسىمەن اياقتالىپ, ول چەمپيوندىق ءتاج ءۇشىن تالاسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. ال ماگنۋس كارلسەن باسەكەگە تۇسۋدەن باس تارتقاننان كەيىن تاڭداۋ ۇمىتكەرلەر تۋرنيرىندە ەكىنشى ورىندى ولجالاعان دين ليجەنگە ءتۇستى. مىنە, ۇمىتكەرلەر تۋرنيرىنە توسىننان قوسىلعان دين ليجەن الەم چەمپيوناتىندا توسىن ناتيجە تىركەپ, قىتاي شاحمات تاريحىندا الەم چەمپيونى اتانعان العاشقى شاحماتشى اتاندى.
الەم چەمپيوناتىنىڭ الدىندا زەردەلىلەر ويىنىنىڭ ساراپشىلارى يان نەپومنياششيدىڭ جەڭىسىنە كۇمان كەلتىرمەيتىندەرىن ايتىپ, يان مەرزىمىنەن بۇرىن الەم چەمپيونى اتانادى دەپ بولجاعان ەدى. «سەبەبى مۇنداي تۋرنيرلەردە تەك ويىنىڭمەن عانا ەمەس, وسىعان دەيىن جيناعان تاجىريبەڭنىڭ, شەبەرلىگىڭنىڭ ارقاسىندا جەڭىسكە جەتە الاسىڭ. ال نەپومنياششي ەكى جىل بۇرىن دۋبايدا وتكەن الەم چەمپيوناتىنا قاتىسىپ, جەڭىلىپ قالسا دا تاجىريبە جيناپ ۇلگەردى. ال دين ليجەن مۇنداي ءىرى دوداعا العاش رەت قاتىسپاق. سوندىقتان بۇل جەردە رەسەيلىك شاحماتشىنىڭ جەڭىسكە جەتۋ مۇمكىندىگى كوپ بولىپ تۇر», دەگەن پىكىرلەر ايتىلعان بولاتىن.
الايدا 14 پارتياعا جالعاسقان نەگىزگى كەزەڭدە دين ليجەن قارسىلاسىنان شەبەرلىك جاعىنان كەم تۇسپەيتىنىن بايقاتىپ, نەپومنياششيدىڭ ەسەپتە العا ۇزاپ كەتۋىنە ەش مۇمكىندىك بەرگەن جوق. ال باسەكە تاعدىرى تاي-برەيكتە انىقتالاتىنى بەلگىلى بولعاندا, كوپشىلىك دين ليجەننىڭ جەڭىسىنە سەنە باستادى. ويتكەنى جىلدام شاحماتتا يانعا قاراعاندا قىتايلىق شاحماتشىنىڭ ءباسى جوعارى ەدى. ويتكەنى دين ليجەن جىلدام شاحمات بويىنشا الەمدىك رەيتينگتە ماگنۋس كارلسەننەن كەيىنگى ەكىنشى ورىنعا جايعاسقان بولسا, يان نەپومنياششي ءنابارى جەتىنشى ساتىعا ورنالاسقان. ال بىراق ەكەۋىنىڭ جەكە كەزدەسۋىندەگى ناتيجەلەرىن ەسەپكە السا, قارسىلاستاردىڭ كۇشتەرى تەڭ ءتۇسىپ تۇردى. ياعني بۇعان دەيىن ەكى شاحماتشى راپيد بويىنشا 21 ماتچ وتكىزىپ, سونىڭ سەگىزىندە دين جەڭىسكە جەتكەن بولسا, جەتەۋىندە ياننىڭ مەرەيى ۇستەم بولعان ەكەن. ال التى باسەكە تەڭ ەسەپپەن اياقتالعان.
ءۇش اپتاعا جالعاسقان الەم چەمپيوناتىنىڭ سوڭعى كۇنىندە The St. Regis Astana قوناقۇيىنە جينالعان جانكۇيەرلەردىڭ قاراسى قالىڭ بولدى. بارلىعى 17-الەم چەمپيونىنىڭ ەسىمىن بىلۋگە اسىعىپ, ويىنشىلاردىڭ ءار ءجۇرىسىن مۇقيات باقىلاپ وتىردى. شەشۋشى باسەكەگە يان ءبىرىنشى رەت پيدجاكسىز كوك جەيدەمەن كەلدى. كەيدە سپورتشىلار كوپ نارسەنى جايدان-جاي جاسامايدى. بالكىم, يان كوك جەيدەدەن ساتتىلىك ىزدەگەن بولار. ال ۇنەمى ويىن زالىنا ءبىرىنشى بولىپ كەلىپ الاتىن دين ويىن زالىنا نەپومنياششيدەن كەيىن كىردى. سونىمەن قاتار 14 پارتيادان كەيىن العاش رەت زالعا جەڭىمپازعا بەرىلەتىن كۋبوك كىرگىزىلدى.
ءسويتىپ 25 مينۋت جانە ءار جۇرىسكە 10 سەكۋندتان بەرىلەتىن راپيد بويىنشا ءتورت پارتيانىڭ العاشقىسىندا دين اق تاستارمەن ويناسا دا, تەڭ ناتيجە تىركەلدى. ەكىنشى تۋردا نەپومنياششي يسپانيالىق پارتيانى تاڭداپ, باسىمدىق تانىتقانىمەن, بۇل پارتيادا دا جەڭىمپاز انىقتالمادى. ليجەن بۇل جولى دا اق تاستارمەن باسىمدىق تانىتقانىمەن, يان شابۋىلدا ساۋاتتى وينادى. قارسىلاستار تاعى دا تەڭ ءتۇستى. ءتورتىنشى پارتيادا يان تاعى دا يسپانيالىق پارتيانى تاڭدادى. 46-جۇرىسكە كەلگەندە ماتچتى جۇرگىزىپ وتىرعان كوممەنتاتورلار بۇل پارتيا دا تەڭ اياقتالادى دەپ ەسەپتەپ, ەكى شاحماتشىنىڭ بليتستەگى ويىندارىن بولجاي باستايدى. ءسويتىپ تۇرعاندا دين قايتالاما ءجۇرىسىن توقتاتىپ, تاۋەكەلگە بەل بۋدى. جانكۇيەرلەر چەمپيونات بارىسىندا ءديننىڭ بىرنەشە مارتە تاۋەكەل جاساعانىن جاقسى بىلەدى. جانە ونىڭ كوبى ءساتتى اياقتالعان ەدى. بۇل جولى دا قىتايلىق شاحماتشىنىڭ تاۋەكەلى وعان الەم چەمپيونى اتاعىن الىپ بەردى. ءتورتىنشى پارتيانىڭ 68-جۇرىسىنەن كەيىن نەپومنياششي جەڭىلىسىن مويىنداۋعا ءماجبۇر بولدى.
ويىن بىتكەن سوڭ نەپومنياششي دەرەۋ ورنىنان تۇرىپ, ويىن زالىنان شىعىپ كەتۋگە اسىقتى. ال دين ءوز جەڭىسىنە سەنەر-سەنبەسىن بىلمەي, ەكى قولمەن بەتىن جاۋىپ ۇزاق وتىرىپ قالدى. بىرەر مينۋتتان سوڭ ويىن تاقتاسىنا قاراپ, ءوزىنىڭ الەم چەمپيونى اتانعانىن تۇسىنە باستادى.
ويىننان كەيىنگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا دين ليجەن بۇل جەڭىسىن دوستارىنا, اتا-اجەسىنە ارنايتىنىن ايتتى. «مەن شاحمات ويناۋدى ءتورت جاسىمدا ۇيرەندىم. 26 جىل بويى شاحمات ويناپ, ءار ويىنىمدى زەرتتەپ, زەردەلەپ بار قىرىمدى جاقسارتۋعا تىرىستىم. مەنىڭشە, وسى ۋاقىت ارالىعىندا الەم چەمپيونى اتانۋىم ءۇشىن ءبارىن ىستەگەن سياقتىمىن. كەيدە مەن شاحماتقا تاۋەلدى بولىپ قالعانىمدى بايقايتىنمىن. ويتكەنى تۋرنيرلەرگە شاقىرتۋ الماعاندا ءوزىمدى باقىتسىز سەزىنەتىن ەدىم. سونداي ساتتەردە ءوزىمدى باقىتتى ەتەتىن باسقا دا حوببيلەردى تابا الماي قينالدىم», دەپ اعىنان جارىلدى سۋ جاڭا الەم چەمپيونى.
جارىستىڭ رەسمي جابىلۋ سالتاناتىندا جەڭىمپازعا التىن مەدال مەن سالماعى 4,5 كگ بولاتىن كوك تاسپەن بەزەندىرىلگەن كۋبوك بەرىلدى. سونىمەن قاتار ۇيىمداستىرۋشىلار قازاقى ءداستۇر بويىنشا ەكى شاحماتشىنىڭ يىعىنا شاپان جاپتى. كلاسسيكالىق شاحماتتان كەلەسى الەم چەمپيوناتى 2025 جىلى ۇيىمداستىرىلادى.