مەن بىلەتىن نۇرجان جانپەيىسوۆ جانى جايساڭ, بويىندا جاساندىلىق جوق جان. قاراپايىم, اشىق-جارقىن كىشىپەيىل. تىرشىلىكتە قانداي قاراپايىم بولسا, ساحنادا دا وسى تابيعي قاسيەتىن ساقتاپ كەلەدى. ءاردايىم اشىق جارقىن جۇرەدى. وتباسىنان العان تاربيە, ونەر دارابوزى دانەش راقىشەۆتەن العان ءتالىم نۇرجاننىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتىن ۇشتاپ, ونەر ءورىسىن كەڭەيتىپ, بولمىستىق دارالىعىنا جول اشقانداي.
ءان ايتاردا دومبىراسىن سەرپىلتە تارتىپ, ارقالانىپ كەتەتىن ادەتى وزىنە جاراسىپ-اق تۇرادى. جان تانىمەن بەرىلە شىرقاعاندا ءان ىرعاعىمەن بىرگە تەڭسەلىپ, تەبىرەنىپ كەتەتىنى جۇرەگىنىڭ نازىكتىگى مەن بويىنداعى ونەرىنىڭ قۋات-كۇشى ىسپەتتى. اسىرەسە ءان ايتپاس بۇرىن, ءاننىڭ سيپاتىن اشۋ ماقساتىندا ىشكى يىرىمدەرىن قۇلپىرتا ويناتاتىن كىرىسپە شەرتپەسىنە ءتانتى بولاسىڭ. ەڭ كەرەمەتى, كىرىسپە كەيدە ءاننىڭ مەلودياسىنا قۇرىلسا, كەيدە وزگەشە ءبىر سارىندا ورىندالىپ, ءان اۋەنىنە ۇيلەسىمدى ۇلاسىپ جاتادى. نۇرجاننىڭ ونەرى «دومبىرانى ساۋساق سويلەتپەيدى, كوڭىل سويلەتەدى», دەگەن تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ ءسوزىن ەسكە سالادى.
حالىقتىڭ قوڭىرجاي سىرشىل اندەرىنەن ورىلگەن بىردە اۋەلەپ قۇيقىلجيتىن, بىردە باسەڭدەي كەلە قايتا توگىلتە ايتىلاتىن سان قۇبىلمالى وزىندىك مانەرى بار دانەش راقىشەۆتىڭ اندەرى جەتىسۋ مەكتەبىنىڭ ماقتانىشى.
اسەم اۋەن جەلىسىمەن كوركەم ورىلگەن ءان ءماتىنىنىڭ ۇيلەسىمدى ۇندەسۋى تىڭداۋشىنى باۋراپ الىپ, بەيجاي قالدىرمايتىنى قازاق حالقىنا ءتان قاسيەت. ءاننىڭ قۇدىرەتى دە وسى! بۇل ورايدا ءانشىنىڭ شەبەرلىگى – اۋەزدى ءۇنىن بۇلبۇلداي قۇبىلتىپ, ءان ىرعاقتارىن جۇتىندىرىپ, اسەم اۋەنىن دومبىرا شاناعىنان شىققان داۋىس سارىنىنا ۇيلەسىمدى شىرقاۋى. دانەش راقىشەۆكە ءتان وسىنداي شەبەرلىكتى ءوز دەڭگەيىندە يگەرگەن نۇرجان – ءداستۇرلى قازاق اندەرىنىڭ اياسىن كەڭىتىپ, ونىڭ جاڭاشا دامۋىنا مۇرىندىق بولدى.
«جاقسى داۋىس – ءانشىنىڭ جارتى باقىتى» دەگەندەي, ءانشىنىڭ دارالىعىن ايقىندايتىن دا داۋىس. نۇرجاننىڭ داۋىسى ءداستۇرلى قازاق اندەرىنىڭ شەبەر ورىنداۋشىسى دانەش اتانىڭ اۋەنىن ەسكە سالىپ, جانىڭدى ەلىكتىرىپ, قۇلاعىڭنىڭ قۇرىشىن قاندىرادى. «ۇستازى جاقسىنىڭ, ۇستانىمى جاقسى» دەگەندەي, دانەشتەن ۇيرەنگەن نۇرجاننىڭ ءان ايتۋ مانەرى شەبەرلىكتىڭ شىڭى دەسەم دە بولادى. كەز كەلگەن ءانشى ايتا المايتىن كەيبىر كۇردەلى اندەردى ءوز بيىگىندە ورىنداۋ نۇرجانعا بۇيىرعان ەكەن. مىسالى, اسەتتىڭ ءانى «قيسمەت», «ارداق», «ماقپال», ايگىلى ء«ىنجۋ-مارجان», حالىق ءانى اتالعان «اڭشىنىڭ ءانى», «بوپەم-اي», «باياناۋىل» اندەرى كەڭ تىنىستى, ءيىرىمى مول, ورىنداۋشىدان شەبەرلىكتى جانە سەزىمتالدىقتى تالاپ ەتەدى. نۇرجان سەزىمتالدىقپەن, وزىنە ءتان شەبەرلىكپەن وزەن اعىسىنداي بىردە باياۋ, بىردە ەكپىندى, قۇيقىلجىپ-قۇبىلعان اسەم اندەردىڭ ماڭىزى مەن مايەگىن تىڭداۋشى قۇلاعىنا ماقپال داۋىسىمەن قۇيعاندا تەبىرەنبەۋ مۇمكىن ەمەس.
نۇرجان جانپەيىسوۆتىڭ ءان ورىنداۋ شەبەرلىگىن زەردەلەسەك, جەتىسۋ ولكەسىنە ءتان ءداستۇرلى حالىق اندەرىنىڭ ءۇنى, ءتالىم العان ۇستازى دانەش راقىشەۆتىڭ ءان ورىنداۋ مانەرى جانە ءداستۇرلى حالىق اندەرىن ورىنداپ جۇرگەن ايتۋلى ونەرپازداردىڭ ءان ايتۋ سارىنى بايقالىپ تۇرادى. داۋىستارى جانە ءان ورىنداۋ مانەرى ۇقساس بولعانىمەن, ارينە, نۇرجاننىڭ ءان ورىنداۋى د.راقىشەۆتەن وزگەرەك. ءوز ءستيلى بار. ۇلگى تۇتسا دا, ەلىكتەسە دە اللادان دارىعان تالانت بولار, ءاندى وزىنشە ورنەكتەپ سالادى.
دانەش راقىشەۆ تىرشىلىگىندە نۇرجاننىڭ ءان سالعانىن تىڭداپ: «جاستىق شاعىم قايتا ورالىپتى. داۋسىڭنان اينالايىن» دەپ باتا بەرگەن ەكەن. جازۋشىسى بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلى: «نۇرجان – دانەش ءانشىنىڭ كەنجە قوزىسى... دانەش ءانىنىڭ بۇكىل قايىرىمىن, ءيىرىمىن نۇرجاننان تابۋعا بولادى» دەپ باعالايدى. شىنىمەن دە, نۇرجاننىڭ ورىنداۋىنداعى انگە قۇلاق تۇرسەڭىز, دانەشتىڭ ءۇنىن بۇگىنگە جەتكىزىپ جاتقانداي اسەردە قالاسىز.
ءداستۇرلى حالىق اندەرىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتكەن, جەتىسۋ سازى مەكتەبىنىڭ ىرگەسىن بەكىتكەن دانەشتىڭ ءتالىمىن العان نۇرجان جانپەيىسوۆ قازاقتىڭ كورنەكتى انشىلەرىنىڭ تۋىندىلارىنداعى قايتالانباس قازاقى ناقىشتى جاڭعىرتا, جارقىراتا وتىرىپ, وزىندىك ورنەكپەن تولىقتىرىپ, ءان ونەرىنە جاڭاشا لەپ اكەلدى دەسەم ارتىق بولماس. ەڭ باستىسى, نۇرجاننىڭ ورىنداۋىنداعى ءداستۇرلى اندەردى بۇگىنگى جاڭا ۇرپاق جىلى قابىلداپ, بويىنا سىڭىرە الدى. مىنە, ءانشى قۇدىرەتى!
سوناۋ 1994 جىلى تالدىقورعان قالاسى دانەش راقىشەۆ اتىنداعى №3 مەكتەپ-ينتەرناتىنان باستاۋ العان نۇرجاننىڭ قاراپايىم ۇستازدىق قىزمەتى بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە كاسىبي جالعاسىن تاپتى. نۇرجاننىڭ باسشىلىعىمەن جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ەسترادا-تسيرك كوللەدجىندە دانەش راقىشەۆ اتىنداعى ارنايى انشىلىك سىنىپ اشىلىپ, شاكىرتتەر لەگى تاربيەلەنىپ جاتىر. ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا كافەدرا مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارۋمەن قاتار ءبىر مەزەتتە اكادەميا جانىنداعى دانەش راقىشەۆ اتىنداعى سىنىپتا شاكىرتتەردى باۋلۋعا دا ۋاقىت تاۋىپ ءجۇر. وسى يگى ىستەر جەتىسۋ سازىنىڭ وزىق كورىنىسى دانەش مەكتەبىن دامىتۋعا قوسقان نۇرجاننىڭ ەرەن ەڭبەكتەرىنىڭ ءبىر پاراسى.
شىعارماشىلىق تۇرعىدان ۇستازدىق قىزمەتپەن قاتار ءان ونەرىندەگى ىزدەنىستەرى استە تولاستاعان ەمەس. راديو مەكەمەسىنىڭ شاڭ باسقان مۇراعاتىندا «التىن قوردا» ساقتالعان اندەردىڭ ىشىنەن ءداستۇرلى قازاق اندەرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىن قايتا ءتىرىلتىپ, فورماتىن تۇزەتىپ دەگەندەي, ۇمىت بولا باستاعان اۋەندەردى ناسيحاتتاۋعا زور ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلەدى.
نۇرجاننىڭ اتقارىپ كەلە جاتقان يگى ىستەرى كەيىنگى بۋىن جاستارعا ۇلگى. دانەشتىڭ 115-تەي ءانىن جيناقتاپ, ونى ۇنتاسپاعا ءتۇسىرىپ, حالىققا ناسيحاتتاۋدا زور ەڭبەك ەتتى.
نۇرجان جانپەيىسوۆتىڭ ونەرگە دەگەن قۇشتارلىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن ۇشتاسىپ جاتقانى دا جاراسىمدى. ۇلتتىق تەلەارنالار ۇيىمداستىرعان «التىباقان», «اۋىلدىڭ التى اۋىزى», «جەتىساز», «قازاقتىڭ 100 ءانى» جانە الماتى تەلەارناسىنىڭ ء«ىنجۋ-مارجان» باعدارلامالارىنىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەنىن ايتساڭشى. سوناۋ 2009 جىلى قازاقكونتسەرتتە جۇرگەندە وتكىزگەن جەكە شىعارماشىلىق كەشى, ىقىلاس اتىنداعى ۇلتتىق اسپاپتار مۇراجايىندا وتكەن «اسەت پەن دانەش» اتتى لەكتسيا-كونتسەرتى, «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترىندا, «عالىمدار ۇيىندە» جانە ء«اندى سۇيسەڭ, مەنشە ءسۇي» اتتى كونتسەرتتەرى حالىقتىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا بولەنىپ, ءداستۇرلى اندەردىڭ ومىرشەڭدىگىن دالەلدەدى. دانەشتىڭ دومبىراسىن سالتاناتتى تۇردە «ىقىلاس اتىنداعى ۇلتتىق اسپاپتار مۇراجايىنىڭ» تورىنە جايعاستىرىپ, شاكىرتتىك پارىزىن دا اتقاردى.
«قازاقتىڭ ءداستۇرلى 1000 ءانى» انتولوگياسىنا 15 ءانى, ۇلىبريتانيا لوندون مەملەكەتى شىعارعان «قازاق ساحاراسىنىڭ ءداستۇرلى مۋزىكاسى» جيناعىنا 5 ءانى ەندى. ج.ەلەبەكوۆ اتىنداعى بايقاۋدىڭ 1998, «جاڭا عاسىرعا – جاڭا ءان» بايقاۋىنىڭ (2000), «شابىت» حالىقارالىق فەستيۆالىنىڭ (2000) لاۋرەاتى جانە ءا.قاشاۋباەۆ اتىنداعى بايقاۋدىڭ باس جۇلدەسىن يەلەندى. پاريج قالاسىندا وتەتىن ۇلتتىق ءداستۇرلى مۋزىكالىق فەستيۆالىنە ەكى دۇركىن قاتىستى. گاسترولدىك ساپارمەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا (2002), موڭعول ەلىنە (2005), وڭتۇستىك كورەيا ەلىنە جانە رەسەي قالالارىنا بارىپ, كونتسەرتتەر قويدى. تولاسسىز ىزدەنىسىنىڭ جەمىسى – رەپەرتۋارىندا 300-دەن اسا ءان جيناقتالعان. كوبىنە, حالىقتىڭ ءداستۇرلى اندەرى, دانەش ورىنداعان اندەر جانە باسقا دا كومپوزيتورلاردىڭ شىعارمالارى قامتىلعان. بۇل نۇرجان ءىنىمنىڭ قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءان ونەرىن دارىپتەگەن ەڭسەلى ەڭبەكتەرىنىڭ ءبىر پاراسى.
ءيا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, انشىلىك ونەردىڭ جامپوزى, پروفەسسور نۇرجان جانپەيىسوۆ حاقىندا ايتىلار جۇرەكجاردى لەبىزدەر كوپ.
ايبىن تورەحان,
پروفەسسور