دەمونوپوليزاتسيا: قانشا اكتيۆ كەرى قايتارىلدى؟

جۋىردا قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ وسى ۋاقىتقا دەيىن شەتەلگە زاڭسىز شىعارىلعان 670 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق اكتيۆ قايتارىلعانىن مالىمدەدى. بۇگىندە بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءالى دە جالعاسىپ كەلەدى.

باس پروكۋراتۋرا بەرگەن مالىمەتكە قاراعاندا, زاڭدى جولمەن الىنعان (ساتىپ الىن­عان) م ۇلىك تاركىلەۋگە جاتپايدى. ونى تەك­سەرۋ ءۇشىن پروكۋراتۋرا ورگاندارى قا­جەت­­­تى جانە جەتكىلىكتى دالەلدەر جيناۋعا ءتيىس. اتالعان ورگان سوتتالعانداردىڭ, ونىڭ ىشىن­­دە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارى, جىم­­قىرۋ, جالعان كاسىپكەرلىك جانە سالىق تو­لەۋ­­­­دەن جالتارۋ ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپ­كەر­­شى­لىككە تارتىلعانداردىڭ مۇلكىن تاركى­لەۋ­دىڭ زاڭدىلىعىن مۇلتىكسىز قاداعالاپ وتىر.

وسىعان وراي سوڭعى ۋاقىتتا ءدۇيىم ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن جاڭالىقتارعا توقتال­ساق, سولاردىڭ ءبىرى – بولات نازارباەۆقا تيەسىلى «بارىس» كولىك بازارىنىڭ مەملەكەتكە قايتارىلۋى. الماتى قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى بازار ورنالاسقان جەر تەلىمىن ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتتارىنا قا­تىس­تى ءىستىڭ 17 ساۋىردە سوتتا قارال­عا­­نىن مالىمدەدى. سوتتا قاراساي اۋدانى پروكۋراتۋراسىنىڭ جالپى اۋدانى 37,6 گەكتار جەر تەلىمدەرىن ساتىپ الۋ-ساتۋ ۇلگىسىندەگى شارتتارىن جارام­سىز دەپ تانۋ جونىندەگى تالاپ-ارىزىن قاناعاتتاندىرۋ تۋرالى شەشىمى («با­رىس» اۆتونارىعى) جاريا ەتىلدى. وتكەن جىلى قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتي­جەسىندە قاراجاتتى تاركىلەۋ, جەر تەلىم­دە­رىن, جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر مەن كولىك­­تەردى قايتارۋ ارقىلى مەملەكەتكە 9,2 ميل­ليارد تەڭگەدەن استام شىعىن وتەلدى.

تاعى ءبىر شۋلى جاڭالىقتى 24 ساۋىردە ماڭعىستاۋ وبلىستىق پروكۋراتۋراسى تاراتتى. ولاردىڭ مالىمەتىنشە, قۇنى 1 ملرد تەڭگەدەن اساتىن كومبينات مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان. 2019 جىلى قاتتى تۇرمىستىق قالدىق­تاردى قايتا وڭدەۋ جانە كومۋ كومبي­ناتى «تازالىق-س» جشس سەنىم­گەر­لىك باسقارۋىنا بەرىلگەن. جاڭا­وزەن قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى انىقتاعانداي, جشس وعان كومبيناتتى بەرۋگە نەگىز بولعان مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعان. اتاپ ايتقاندا, كومبينات ارنايى تەحنيكانىڭ جەتكىلىكتى سانىمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن, قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ءوندىرىسى كەڭەيتىلمەگەن, پوليمەرلى قۇبىرلار ءوندىرىسى ىسكە اسىرىلماعان.

پروكۋراتۋرانىڭ قاداعالاۋ اكتىسى بويىنشا جاڭاوزەن قالاسىنىڭ اكىمدىگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكو­نوميكالىق سوتىنا سەنىمگەرلىك شارتتى توقتاتا تۇرۋ تۋرالى تالاپ ارىز بەرىپ, ول تولىعىمەن قاناعاتتاندىرىلدى. اپەل­لياتسيالىق ساتىمەن بۇل شەشىم وزگەرىسسىز قالدىرىلدى. ناتيجەسىندە, بالانس­تىق قۇنى 1 ملرد تەڭگەدەن اساتىن م ۇلىكتىك كەشەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگىنە قايتارىلدى.

سونداي-اق پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ەكونوميكانى دەمونوپوليزاتسيالاۋ جونىندەگى كوميسسيا وتىرىسىندا مۇناي-گاز سالاسىنداعى ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدىق وبەكتىلەردى جەكە مەنشىككە بەرۋدىڭ زاڭدىلىعى تالقى­لانىپ, ەلىمىزدەگى ءىرى مۇناي كومپانياسى جەكە ادامداردىڭ قولىنا ءوتىپ كەتكەنى جاريا ەتىلدى. جيىندا مۇناي-گاز سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ءىرى كومپانيانىڭ وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ساتىلعانى ايتىلدى. كوميس­سيا تاپسىرماسىمەن جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋ اكتيۆتىڭ تومەندەتىلگەن باعا­مەن جەكەنىڭ قولىنا ءوتىپ كەتكەنىن انىقتادى. پرەمەر-مينيستر قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا وسى ماسەلەنى ەلىمىزدىڭ قولدا­نىستاعى زاڭناماسى اياسىندا پىسىق­تاۋدى تاپسىردى.

بۇدان وزگە استانا, الماتى قالا­لارى مەن الماتى, سولتۇستىك قازاقستان, ماڭعىستاۋ جانە باسقا وبلىستارداعى جەر تەلىمدەرىن, جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىلەرىن, وندىرىستىك كەشەندەردى مەملەكەت كىرىسىنە اينالدىرۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر. بيىل وسى جۇمىستار ناتيجەسىندە 1,5 ملرد تەڭگە جينالدى. پروكۋرورلار م ۇلىكتى يەلىكتەن شىعارۋ تۋرالى كەلىسىمشارتتاردى جارامسىز دەپ تانۋ ءۇشىن 36 تالاپ ارىز بەرىپ, ونىڭ 25-ءى قاناعاتتاندىرىلدى.

ماسەلەن, جوعارعى سوت باس پروكۋ­رور­دىڭ نارازىلىعى نەگىزىندە الماتى قالاسىنىڭ اپەللياتسيالىق سوتىنىڭ «گورنىي گيگانت» شاعىن اۋدانىنداعى جەر تەلىمدەرى مەن «RBK Bank» اق جىمقىرۋ ءىسى بويىنشا سوتتالعانداردىڭ كولىكتەرىن تاركىلەۋدەن بوساتۋ تۋرالى شەشىمىنىڭ كۇشىن جويدى. نىساندار مەملەكەتكە قايتارىلدى.

اتىراۋ وبلىسىندا پروكۋروردىڭ ءوتىنىش حاتى بويىنشا 1,5 ملرد تەڭگە­دەن استام شىعىندى وتەمەگەن ازامات ب.-نى مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇر­دە بوساتۋ تۋرالى قاۋلىنىڭ كۇشى جويىلدى. باس پروكۋراتۋرا بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جالعاستىرىپ جاتىر.

سونىمەن ءبىراز قاراجات شەتەلدەن ەلگە قايتتى جانە ەل ىشىندەگى زاڭسىز الىن­عان اكتيۆتەر مەملەكەت مەنشىگىنە ءوتىپ جاتىر. ەندى ول قارجى قايدا جۇمسال­ماق؟ مەملەكەت باسشىسى ەلدەن زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ تۋرالى جارلىعىندا بۇل قاراجاتتى جيناق­تايتىن جانە ولار­دى حالىقتىڭ ءال-اۋقا­تىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان الەۋ­مەت­تىك جانە ەكونوميكالىق جوبالار­دى قارجى­لاندىرۋ ءۇشىن ارناۋلى مەملە­كەتتىك قوردى قۇرۋعا باعىتتالعان زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى تاپسىرعان بولاتىن. سونداي-اق پرەزيدەنت قايتارىلعان بارلىق قاراجات ازاماتتاردىڭ يگىلىگىنە جۇمسالاتىنىن, اتاپ ايتقاندا, جوعارى تەحنولوگيالى ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا, مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار سالۋعا, الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا پايدالانىلاتىنىن ايتقان ەدى. ء«تيىستى جارلىققا بۇگىن قول قويامىن. جاقىن ارادا اۋقاتتى كاسىپكەرلەر حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن وزدەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن جانداندىرادى دەپ ويلايمىن», دەدى ول قاراشا ايىندا وتكەن ۇلىقتاۋ راسىمىندە.

ال قوعام بەلسەندىلەرى ەلگە ورال­عان قاراجاتتىڭ تاعى دا قولدى بولىپ كەتپەي مە, شىن مانىندە ءتيىستى ماقساتقا جۇمسالا ما دەپ الاڭداۋلى. ماسەلەن, ءماجىلىس دەپۋتاتى داۋلەت مۇقاەۆ Instagram پاراقشاسىندا «جەمقورلاردىڭ اقشاسى جەلىنىپ جاتىر» دەگەن جاڭالىقتى ەستىمەس ءۇشىن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا­لار جانە اەروعارىش مينيسترلىگى تاراپىنان ارنايى قاداعالاۋشى سايت اشىلۋى كەرەك دەگەن ۇسىنىس ايتتى. «حالىق قانشا اقشانىڭ قايدا كەتىپ جاتقانىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا ونلاين تۇردە باقىلاي الاتىنداي مۇمكىندىك بولۋ كەرەك. بىزگە اشىقتىق قاجەت. قوعامدىق باقىلاۋ كۇشەيسە عانا ناتيجە, ساپا بولاتىنى ءسوزسىز», دەدى حالىق قالاۋلىسى.

وتكەن جىلدان بەرى شەتەلدەگى اكتيۆ­تەردى قايتارۋ ءۇشىن ۇكىمەت جانى­نان قۇرىلعان ارنايى كوميسسيا جۇ­مىس ىستەپ جاتىر. «قايتقان مالدا قايىر بار» دەيتىن حالىقپىز. باس­تال­عان يگى ءىس ناۋقاندىق سيپاتتا وتە شىق­پاي, ءوز جەمىسىن بەرەرىنە, زاڭسىز قارا­جاتتىڭ ءبارى قايتارىلىپ, ەل يگىلى­گىنە جۇمسالاتىنىنا سەنىم بار.