ەلىمىزدە شاحمات سپورتىن مەكتەپ باعدارلاماسىنا فاكۋلتاتيۆتىك ءپان رەتىندە ەنگىزۋ باعدارلاماسى دايىندالىپ جاتىر. بولاشاقتا شاحماتتى وقىتۋدى مەكتەپالدى دايارلىقتان جوعارى وقۋ ورنىنان كەي̆ىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ باسقا ساتىلارىنا دا ەنگىزۋگە بولادى. بۇل تۋرالى استانادا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قازاقستان شاحمات فەدەراتسياسىنىڭ (قشف) باسشىلارى مەن حالىقارالىق شاحمات فەدەراتسياسىنىڭ (FIDE) ساراپشىلارى ءمالىم ەتتى.
قازاقستان شاحمات فەدەراتسياسى 2016-2020 جىلدار ارالىعىندا «مەكتەپتەگى شاحمات» قاناتقاقتى جوباسىن جۇزەگە اسىرعان بولاتىن. جوبا الماتى, قىزىلوردا, پاۆلودار وبلىستارىنداعى 18 مەكتەپتە جۇزەگە اسىرىلىپ, 2-4 سىنىپتاردا شاحمات ساباعى وتكىزىلگەن-ءدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا شاحمات وي̆ناعان مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق كورسەتكىشتەرى مەن شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىنىڭ كۇشەي̆گەندىگى, الاڭداۋشىلىق دەڭگەي̆ىنىڭ تومەندەۋى, اۋىزشا جانە لوگيكالىق وي̆لاۋ كورسەتكىشتەرىنىڭ, ماتەماتيكا, جاراتىلىستانۋ پاندەرى, گۋمانيتارلىق باعىتتار بوي̆ىنشا وقۋ ۇلگەرىمىنىڭ جاقسارعانى باي̆قالدى. قاناتقاقتى جوبا قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە وقيتىن 1738 وقۋشىنى قامتىدى.
سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارىندا شاحمات مۇعالىمدەرىن دايارلاۋ ءۇشىن «شاحماتتى وقىتۋدىڭ تەورياسى مەن ادىستەمەسى» وقۋ باعدارلاماسى دا ازىرلەندى. بۇل جۇمىسقا باتىس قازاقستان يننوۆاتسيالىق-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى (ورال), س.امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى (وسكەمەن), ەۋرازيا يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتى (ينەۋ, پاۆلودار), قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتى قاتىسقانىن ايتا كەتكەن ءجون.
قشف ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى دارمەن سادۋاقاسوۆ شاحماتتى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ يدەياسى كوپتەن بەرى تالقىلانىپ كەلگەنىن ايتادى. ء«بىز مەملەكەتتىك ستاندارتتاردىڭ پايدا بولۋىن كۇتپەي̆-اق, جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ بۇل تاجىريبەنى قالاي̆ قابىلداپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ءبىز مەملەكەت باسشىسىنا شاحماتتى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ كەرەكتىگىن اي̆تىپ, ودان تولىق ساياسي قولداۋ الدىق. ەندى شاحماتتى مەكتەپ باعدارلاماسىنا فاكۋلتاتيۆتىك ءپان رەتىندە ەنگىزۋ جوسپارىن ازىرلەپ جاتىرمىز», دەدى ول.
دارمەن سادۋاقاسوۆ استانادا شاحماتتان الەم چەمپيونى اتاعى ءۇشىن ءوتىپ جاتقان ماتچ اياسىندا حالىقارالىق تاجىريبە جيناقتاۋ جانە شاحماتتى ەنگىزۋگە دەگەن كوزقاراستى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن عىلىمي-تانىمدىق كونفەرەنتسيا وتكەنىن اي̆تتى. «اعىمداعى مىندەتتەر بولىگىندە ءبىز وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ, جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن مامانداردى دايارلاۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادىق. ونىڭ ىشىندە باپكەرلەر مەن وقىتۋشىلار, ماماندار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, سونداي̆-اق پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سوڭعى كۋرستارىندا ترەنەرلەردىڭ جاڭا بۋىنىن داي̆ىنداۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى. مۇندا ادىستەمە, وقۋ باعدارلامالارى, وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەن ماسەلەلەرى تالقىلانىپ جاتىر», دەدى دارمەن سادۋاقاسوۆ.
سونداي-اق قشف ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى بيىل قاڭتار اي̆ىندا ەلىمىزدەگى پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتىسۋىمەن جيىن وتكەنىن, ال قازىرگى ۋاقىتتا شاحماتتان مۇعالىمدەردى دايارلاۋ باعدارلاماسىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن تالقىلاپ جاتقانىن دا تىلگە تيەك ەتتى. قازىر ۋنيۆەرسيتەتتەردە قاناتقاقتى باعدارلاما ىسكە قوسىلعان. سونداي̆-اق مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىنداعى حالىقارالىق جارىستاردىڭ فينالىن قازاقستاندا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ال قشف اتقارۋشى ديرەكتورى گۇلميرا داۋلەتوۆا شاحماتتى الدىمەن باستاۋىش سىنىپتارعا, ودان كەي̆ىن وقۋ جۇي̆ەسىنىڭ باسقا دا ساناتتارىنا فاكۋلتاتيۆتىك ءپان رەتىندە ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«شاحمات – زياتكەرلىك قابىلەتتەردى, ەستە ساقتاۋدى, زەي̆ىن قويۋدى جانە ستاندارتتى ەمەس شەشىمدەردى قولدانۋ قابىلەتىن دامىتۋدىڭ قۋاتتى قۇرالى. شاحمات وي̆ناعان ءاربىر بالا گروسسمەي̆ستەر بولىپ وسپەسە دە, وقۋ ۇدەرىسى, مەكتەپ پەن ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنان تىس جەردە دە وزىنە پاي̆دالى بولاتىن ماڭىزدى داعدىلاردى مەڭگەرەدى», دەيدى گ.داۋلەتوۆا.
«FIDE – Chess in Education» كوميسسياسىنىڭ توراعاسى لەونسە گارسيا (يسپانيا) جانە كوميسسيا حاتشىسى ريتا اتكينس (ماجارستان) ءوز كەزەگىندە شاحماتتى وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋدىڭ حالى-قارالىق تاجىريبەسى مەن ونىڭ ناتيجەسىندە وقۋشىلاردىڭ پاندەر بوي̆ىنشا كورسەتكىشتەرى جاقسارعانىن اي̆تتى. ولار جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە شاحماتتى ەنگىزۋگە مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قولداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
الداعى ۋاقىتتا «Chess Legends» قوسىمشاسى ءبىلىم بەرۋ جوباسىنىڭ IT پلاتفورماسىنا اي̆نالۋى مۇمكىن. ونى قازاقستاننىڭ پروگرامميستەرى بىرنەشە تانىمال شاحماتشىلاردىڭ, ونىڭ ىشىندە 14-ءشى الەم چەمپيونى ۆلاديمير كرامنيك پەن 4 دۇركىن الەم چەمپيونى, FIDE-ءنىڭ الەمدىك رەي̆تينگتەگى كوشباسشىسى قىتايلىق حوۋ يفاننىڭ جەتەكشىلىگىمەن ازىرلەدى. وقىتۋ ادىستەمەسىن FIDE اعا جاتتىقتىرۋشىسى, قازاقستان, ءۇندىستان جانە يسپانيا قۇرامالارىنىڭ بۇرىنعى باس باپكەرى ەۆگەني̆ ءۆلاديميروۆتىڭ كومانداسى داي̆ىندادى.