قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, ەكى عاسىردىڭ ۇرپاعىنا دا بەلگىلى تالانت يەسى, اقىن قادىر مىرزا ءالىنىڭ ولەڭدەرى ەل اۋزىندا ءجيى ايتىلاتىن افوريزمگە اينالعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. «ولەڭگە ايتىپ قويىپپىن, ءومىردىڭ ايتپا دەگەنىن» دەپ, بار بولمىسىن پوەزياسىنا سىيدىرا بىلگەن قادىر اعامىزدىڭ «كوزى كەتكەننەن» كەيىن شىعارمالارىنا قيانات جاساپ جۇرگەن جايىمىز بار.
قازاقتىڭ كيەلى دومبىراسىن, قۇدىرەتتى كۇيىن ءسوز ەتەردە ەكىنىڭ ءبىرى قادىر اقىننىڭ «دومبىرا» ولەڭىنىڭ العاشقى شۋماعىنسىز باستامايتىن بولدى. اسىرەسە 2018 جىلعى 13 ماۋسىمداعى «دومبىرا كۇنىن» بەلگىلەۋ تۋرالى جارلىعىنان كەيىن اقىننىڭ بۇل شۋماعىنسىز مەرەكە وتكىزىلمەيتىن دەڭگەيگە جەتتى. قادىر اقىننىڭ «دومبىرا» ولەڭى قازاق پەن كيەلى دومبىرانىڭ ەگىز ۇعىمىنان باستالادى:
ەكى ىشەكتىڭ ءبىرىن قاتتى,
ءبىرىن ءسال-ءسال كەم بۇرا.
قازاق – ناعىز قازاق ەمەس,
ناعىز قازاق – دومبىرا!
(قادىر مىرزا ءالى. كوكەيكەستى. ولەڭدەر مەن تولعاۋلار. – الماتى: اتامۇرا, 2003. 154-بەت).
ولەڭنىڭ تۇپنۇسقاسىنداعى ءۇزىندى ءدال وسىلاي بەرىلگەن. ال ءبىز 2018 جىلعى شىلدەنىڭ العاشقى جەكسەنبىسىندە وتەتىن «دومبىرا قۇنى» مەرەكەسىن تەلەارنالاردا بەلگىلى كۇيشى سەكەن تۇرىسبەك پەن بەلگىلى ءانشى بەكبولات تىلەۋحانعا «ناعىز قازاق – قازاق ەمەس, ناعىز قازاق – دومبىرا» دەپ جارنامالاتتىق. ەلىمىزدەگى بىرقاتار باسىلىم دا «ناعىز قازاق قازاق ەمەس, ناعىز قازاق دومبىرا» ەكەنىن (تىنىس بەلگىسى وزگەرتىلمەي بەرىلدى) ەسىمىزگە سالدى. سودان بەرى قادىر اقىننىڭ بۇرمالانعان ولەڭ جولدارى اقپارات جۇيەسىندە جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. تاڭعالاتىنىمىز – مادەني ءىس-شارانى ۇيىمداستىراتىن تۇلعالاردىڭ ەشقايسىسىنىڭ تۇپنۇسقاعا ءبىر رەت نازار اۋدارمايتىندىعى, قازاق – ناعىز قازاق ەمەس تىركەسى مەن ناعىز قازاق – قازاق ەمەس تىركەستەرىندەگى وي ايىرماشىلىعىن سارالاي المايتىندىعى. «ەگەر ول ناعىز قازاق بولىپ السا, قالاي قازاق بولا المايدى؟» دەگەن ۇيعارىم جاساۋعا ءبىلىم دەڭگەيلەرىنىڭ جەتپەگەنى عوي. بۇنى قايتالانباس تالانت يەسى قادىر مىرزا ءالىنىڭ پوەزياسىنان حابارى جوقتاردىڭ جالپى ادەبيەتىمىزگە قيانات جاساعانى دەپ بىلەمىن. ولاردىڭ ءوز بەتىنشە ەركىنسىگەنى سونشا, «ەكى شەكتىڭ ءبىرىن قاتتى, ءبىرىن ءسال-ءپال كەم بۇرا, ناعىز قازاق – قازاق ەمەس, ناعىز قازاق – دومبىرا» دەپ ء«سال-ءسال» قوس ءسوزىن سىڭار ءماندى ء«سال-پالگە» وزگەرتۋدەن دە تايىنبادى («حابار-24», 05.07.2020). وسى ءۇردىستى «ەلباسى كىتاپحاناسى» تسيكلىنەن ينتەرنەتكە جاريالانعان ماقالا دا اينا-قاتەسىز قايتالادى (03.07.2020). جوعارى دەڭگەيدەگى اقپارات كوزدەرىنەن العان ۇلگىسى بولۋى كەرەك, قازالى اۋداندىق گازەتى: «ناعىز قازاق – قازاق ەمەس, ناعىز قازاق – دومبىرا» دەگەن قادىر مىرزا ءالىنىڭ ءسوزىن ۇران ەتكەن حالقىمىزدىڭ كوڭىل تورىندە دومبىرانىڭ ورنى ەرەكشە», دەپ, ءدۇيىم قازاق جۇرتىن شاتاستىرىپ قويدى. (04.07.2021). بيىل دا «دومبىرا كۇنى» مەرەكەسىندە تالاي بەلسەندى جىلداعى كەمشىلىكتى جالعاستىردى.
2018 جىلدان بەرى نە مادەنيەت, نە اقپارات, نە ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى قۇزىرەتتى ورىندارداعى «دومبىرا كۇنى» مەرەكەسىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ قادىر اقىننىڭ ءبىر عانا «دومبىرا» ولەڭىن وقىپ شىقپاعانى – وكىنەتىن جايت. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن مۇشەسى بولعان جازۋشىلار وداعىنان دا ءبىر ادەبيەت قىزمەتكەرىنىڭ ءۇن قاتپاۋى ء«وزى جوقتىڭ كوزى جوققا» سايادى. «ونسىز دا عالامتورعا جۇگىنگەن جاستارىمىزعا بارلىق اقپارات كوزدەرى «بۇرمالانعان» ولەڭ جولدارىن ۇسىنىپ جاتسا, «انا ءتىلىڭ – ارىڭ بۇل, ۇياتىڭ بوپ تۇر بەتتە. وزگە ءتىلدىڭ ءبارىن ءبىل, ءوز ءتىلىڭدى قۇرمەتتە» دەگەن اقىن اعامىزدىڭ اماناتىن ورىنداۋ وڭايعا سوقپايتىن سەكىلدى. ارينە, «جاڭىلمايتىن جاق, سۇرىنبەيتىن تۇياق بولمايتىنى» راس دەسەك تە, كەلەشەكتە ناعىز تالانت قادىر اقىننىڭ پوەزياسى دۇرىس ناسيحاتتالۋىنا نازار اۋدارعانىمىز ءجون شىعار.
قايسار قادىرقۇلوۆ