سالاداعى سەرپىلىس

اعىمداعى جىلى ەلباسى ن.نازارباەۆ وبلىسىمىزعا كەلگەن ساپارىندا:      «...ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا باسا نازار اۋدارىلىپ جاتقاندىقتان, انا ءولىمى دە, سابيلەردىڭ شەتىنەۋى دە كۇرت تومەندەدى قازىر وبلىستا. سونىڭ ارقاسىندا ادامداردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 71 جاسقا جەتتى. بۇل, بۇرىن بولماعان جاعداي...», – دەدى. بۇل, ارينە, ءوڭىر مەديتسيناسىنا بەرىلگەن جوعارى باعا. جالپى, حالقى تىعىز ورنالاسقان, بالا تۋ سانى جوعارى وڭتۇستىكتە مۇنداي جەتىستىككە جەتۋدىڭ ءوزى جەڭىسپەن پارا-پار. ونىڭ سەبەپ-سالدارىن ءبىلۋ ماقساتىندا ءبىز وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جۇماعالي يسمايلوۆتى اڭگىمەگە تارتتىق. – ءوڭىرىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق دامۋىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ورنى ەرەكشە. سونىڭ ءناتي­جەسىندە سوڭعى 4-5 جىلدا وبلىس مەديتسي­ناسىندا جۇيەلى وڭ وزگەرىستەر ورىن الۋدا. سونىڭ سەبەپ-سالدارىنا قىسقاشا توقتالا كەتسەڭىز. – «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا 2015 جىلعا دەيىن حالىق­تىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن 70 جاسقا جەتكىزۋ جوسپارلانعان بولاتىن, سونى ءبىز مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندادىق. بۇعان ارينە, كەشەندى تۇردە جۇمىس جۇرگىزۋ ارقىلى قول جەتكىزدىك. سونداي-اق, الەمدىك ستاندارتتارعا ساي, رەسپۋبليكادا العاش رەت ءبىز اكۋشەرلىك نەوناتالدىق ايماقتاندىرۋدى ەنگىزدىك. بۇل دەگەنىمىز, ايەلدىڭ جۇكتىلىگى مەن تۋى قانداي قاۋىپتى توپقا جاتادى, سول ستاتسيوناردا بوسانۋى قاجەت. وبلىستىق پەريناتالدىق ورتالىقتار, وبلىستىق اۋرۋحانا, وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى جانىنان كونسۋلتاتيۆتىك-كولىكتىك قىزمەت قۇرىلدى. 2009 جىلى شىمكەنت جانە تۇركىستان قالالارىندا قوسىمشا پەريناتالدىق ورتالىقتار اشىلدى. سونداي-اق, 2011 جىلى ەلباسى №4 وبلىستىق پەري­ناتالدىق ورتالىقتىڭ تۇساۋىن ءوزى كەستى. بۇل شەيح حاليفا بين زايد ءال ناحايان اتىنداعى قوردىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن جۇزەگە استى. جوعارى دامىعان, تاجىريبەسى مول ەلدەرمەن مەموراندۋمعا قول قويىپ, بىرلەسكەن جۇيەلى جۇمىستىڭ ارقاسىندا جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋدەمىز. ماسەلەن, بالتىق ەلدەرى كەڭەس داۋىرىنەن كەيىن-اق ءتىرى-ءولى تۋ تۋرالى حالىقارالىق كريتەريي­لەرگە ءوتتى, ياعني ولار بىزدەن 17-18 جىل الدا كەلە جاتىر. سوندىقتان سولاردىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, سوڭعى 4 جىلدا تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەۋدەمىز. ناتيجەسىندە انا ءولىمى 3 ەسە تومەندەدى. بالالاردىڭ تۋا بىتكەن اقاۋلارىمەن دۇنيەگە كەلۋى ءجيى كەزدەسەتىندىكتەن, وبلىسىمىزدا بالالار حيرۋرگياسىن دامىتۋدامىز. وسىدان 5 جىل بۇرىن وپەراتسيادان كەيىنگى امان قالاتىن بالالار 25 پايىزدان اسپاسا, قازىر 70 پايىزدان استى. سونداي-اق, وبلىستىق كلينيكالىق بالالار اۋرۋحاناسى قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ وبلىسپەن قاتار كورشى قىزىلوردا جانە جامبىل وبلىستارىنا دا  دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس, جوعارى مامانداندىرىلعان كومەك كورسەتۋدە. – وبلىسىمىزدىڭ كارديولوگيا سالاسىندا بىرقاتار جاڭالىقتار جۇزەگە  اسقانىن بىلەمىز. اسىرەسە, سىرقات بالالارىن ءىرى مەديتسينالىق ورتالىقتارعا الىپ بارۋعا كەزەككە تۇراتىن اتا-انا­لاردىڭ ءۇمىتى اقتالعانداي. بۇل – بىزدە اشىلعان بالالار كارديوحيرۋرگيا­سى. وسى ورتالىقتىڭ بۇگىنگى تاڭداعى جۇمى­سىنا باعا بەرە كەتسەڭىز. – 2011 جىلى رەسپۋبليكادا العاش رەت ايماقتىق دەڭگەيدە وبلىستىق كارديو­ورتالىقتىڭ بازاسىندا كارديوحيرۋرگيالىق بالالار ءبولىمى اشىلدى. وقو-دا 15 جاسقا دەيىنگى 2 مىڭ 800 بالاعا جۇرەككە وپەراتسيا جاساۋ قاجەت. جىلدار بويى بالالار ۇلتتىق ورتالىقتا وپەراتسيا جاساتۋعا كەزەك كۇتەدى. ال بۇگىندە وبلىستاعى كار­ديو­حيرۋرگيالىق بولىمدە جىل سايىن بالالاردىڭ تۋا بىتكەن جۇرەك اقاۋلارىنا 150 وپەراتسيا جاسالۋدا. سونداي-اق, ەۋرووداقتىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن ءتيىمدى پەريناتالدىق تەحنولوگيالار ەنگىزدىك, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋدا قىرۋار جۇمىستار اتقارا الدىق. قورىتىندىسىندا «تۋ كوپ بولعان جەردە ءولىم دە كوپ بولادى» دەگەن تۇسىنىكتى جوققا شىعارىپ, بالا ءولىمىن ەكى ەسە تومەندەتۋگە قول جەتكىزدىك. – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «شىم­كەنت رەسپۋبليكاداعى ءۇشىنشى قالا بولۋى ءتيىس» دەگەن تاپسىرماسى بار. مۇنىڭ استارىندا شىمكەنت قالا­سىنداعى ءىرى مەديتسينالىق ۇيىمداردى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە كومەك كور­سەتەتىندەي دارەجەگە جەتكىزۋ قاجەت دەگەن وي جاتقان سياقتى. بۇعان ءسىز قالاي قارايسىز؟ – ەلباسىنىڭ بەرگەن تاپسىرماسىندا شىمكەنت قالاسىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جاعىنان العاندا, رەسپۋبليكادا ءۇشىنشى قالاعا جەتكىزۋ مىندەتتەلگەن. بۇل تەك قالانىڭ ينفراقۇ­رىلىمى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, جالپى ادام ءومىرىنىڭ ساپاسى, الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ دەڭگەيىمەن دە ولشەنەدى. سوندىقتان شىمكەنت قالاسىنداعى ءىرى مەديتسينالىق ۇيىمداردى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە كومەك كورسەتەتىندەي دارەجەگە جەتكىزۋگە ءتيىسپىز. سونىڭ اياسىندا اتقا­رىلىپ جاتقان جۇيەلى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە وبلىستار اراسىندا العاش رەت وڭتۇستىك قازاقستاندا, شىمكەنت قالالىق جەدەل جاردەم اۋرۋحاناسىندا 2013-2014 جىلدارى 26 ادامعا بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى جاسالدى. شىمكەنت – بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى وپەراتسياسىن جاساپ وتىرعان ەلىمىزدەگى ءۇشىنشى قالا. جىل سايىن بۇيرەك اۋىستىرۋ وتاسى بىرتە-بىرتە كۇردەلەنىپ كەلەدى. وسىنىڭ الدىندا ستاندارتتى بۇيرەك اۋىس­تىرۋ وپەراتسيالارى جاسالسا, ەندىگى جاعدايدا حيرۋرگتار قوسىمشا اۋرۋلارى بار مەيلىنشە پروبلەمالى وتالاردى جاساۋعا ماماندانۋدا. ترانسپلانتولوگيالىق قىز­مەتتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن بيىل گەندىك جۇيەلەردىڭ ءبىر-بىرىنە سايكەستىگىن انىقتايتىن زەرتحانا اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا مۇندا ورگان دونورلىعىن دامىتۋ ماسەلەسى قولعا الىنباقشى. وقو دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى 2013 جىلى انام كورەي ۋنيۆەرسيتەتىمەن (سەۋل قالاسى, وڭتۇستىك كورەيا) ەكىجاقتى بىرلەسكەن مەموراندۋمعا قول قويعان بولاتىن. مەموراندۋمدا وڭتۇستىك كورەيانىڭ جەتەكشى ماماندارىنىڭ مەديتسينانىڭ ءتۇرلى سالالارى بويىنشا, اتاپ ايتقاندا, بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى ماسەلەسى جونىنەن جەر­گىلىكتى كادرلاردى وقىتۋ مەن كەڭەس بەرۋ, تاجىريبە الماسۋ قاراستىرىلعان. 2009 جىلى وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ وبلىستاعى 900-گە جۋىق ەلدى مەكەندەردىڭ ءبارىن ارالاپ, كەزەك كۇتتىرمەس ماسەلەلەرگە تالداۋ جاساعان بولاتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە ءار اۋداندا, ءار ەلدى مەكەندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى نىساندارىنىڭ ەلەكتروندىق كارتاسىن دايىنداپ الدىق. الداعى بيۋدجەت جوسپارىن بەكىتكەن كەزدە قاي اۋداندا, قاي نىساننىڭ قۇرىلىسى بولادى, سونى جوس­پارلاپ وتىردىق. قازىر كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەستەگە سايكەس جۇمىستار اتقارىلۋدا. 2009-2013 جىلدارى 246 مەديتسينالىق نىسان بوي كوتەرىپ, ىسكە قوسىلدى. مۇنى ۇلكەن مەگا-جوبا دەپ ايتۋعا بولادى. ونىڭ ىشىندە باستاپقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن 10 ەمحانا, 38 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, 35 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك جانە مەديتسينالىق پۋنكتتەر بار. 153 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ تۇعىرناماسى نەگىزىندە ەلىمىزدە كەمىندە 350 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىن سالۋ كوزدەلسە, ءبىزدىڭ وڭىردە بۇل قارقىندى تۇردە جۇزەگە اسۋدا. سونداي-اق, تىكەلەي ەلباسىنىڭ پارمەنىمەن «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە دە كوپتەگەن نىساندار سالىندى. – حالىقتا دارىگەرلەر ءومىر بويى ۇيرەنۋى كەرەك دەگەن ۇستانىم بار. بۇل مامان­داردىڭ ءبىلىم-بىلىكتىلىگىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە بولۋىن مەڭزەيتىندەي. جالپى, وڭىرىمىزدە مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋدە, شەبەرلىگىن شىڭداۋدا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟ – جاس ماماندارعا الەۋمەتتىك پاكەتتەر ءبولىپ, ولاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ, كادرلاردى اۋىلدا تۇراقتاندىرۋعا جانە كادرلار جەتىسپەۋشىلىگىن تومەندەتۋگە ارنالعان جۇمىستار ۇنەمى جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ارقاسىندا مامان تاپشىلىعى 2 ەسە ازايدى. جىل سايىن وقىتىلاتىن ماماندار 10 ەسە كوبەيۋدە. ماسەلەن, 2008 جىلى 884 مامان وقىتىلسا, 2013 جىلى 9021 مامان بىلىمدەرىن جەتىلدىردى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, ءبىز كادر­لاردى سىرتتان شاقىرماستان, قايتا جەرگىلىكتى مامانداردى وقىتۋعا, ۇيرەتۋگە باسا نازار اۋدارامىز, سولاردىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ ارقىلى مەديتسينا مەنەدجەرلەرىن دايىنداۋدامىز. وبلىس اكىمى قويىپ وتىرعان نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى دە وسى مامانداردىڭ بىلىكتىلىگى. سول سەبەپتى, وبلىستا ءۇش دەڭگەيلى جۇيە قۇرىلعان. ءبىرىنشىسى – جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى ترەنينگ ورتالىقتارى, اسىرەسە, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعايتىن ماماندىقتارعا قاتىستى ءبىز العاش رەت رەس­پۋبليكادا حالىقارالىق كۋرستار وتكىزدىك. ەكىنشى دەڭگەي – رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا ماماندار عىلىمي ورتالىقتاردا, جوعارى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ وردالارىندا قايتا دايارلاۋدان وتۋدە. ءۇشىنشى دەڭگەي – حالىقارالىق دەڭگەي بولىپ تابىلادى. ءبىز بەلگىلى شەتەلدىك كلينيكالىق ورتالىقتارمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناستاعى مەموراندۋمعا قول قويىپ, بىرنەشە مەملەكەتتەرمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ونىڭ ىشىندە بالتىق بويى  ەلدەرى, ەۋروپا ەلدەرى, رەسەي, يزرايل, وڭتۇستىك كورەيا بار. قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق شۇعىل مەديتسينا اكادەمياسى (ليتۆا), باسىم باعىتتاعى ديسپەتچەرلەۋ كورپوراتسيا­سى (اقش, يۋتا) جانە وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى اراسىندا ءوزارا بايلانىستى نىعايتۋ ماقساتىندا تۇسىنىستىككە قول جەتكىزىلدى. سونداي-اق, باسىم باعىتتارعا سايكەس, ءار شەتەلدىك كلينيكانى ساراپتاي وتىرىپ, قاي باعىت بىزگە قاجەت, سوعان بايلانىستى بىرلەسكەن جۇمىستار جاسالۋدا. ياعني, ءبىزدىڭ ماماندار بارىپ وقىپ كەلەدى نەمەسە سول جەردىڭ بەلگىلى, بىلىكتى پروفەسسورلارى ءبىزدىڭ كلينيكالارعا كەلىپ, شەبەرلىك سىنىپتارىن وتكىزەدى. مىنە, وسى ءادىستى ءارى قاراي جالعاستىرىپ كەلەمىز. سوڭعى جىلدارى وبلىستا ءۇش سيمۋ­لياتسيالىق ورتالىق قۇرىلدى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ستاندارتتارى نەگىزىندە مامانداردىڭ 86 پايىزىن وقۋمەن قام­تاماسىز ەتتىك. جالپى, شەتەلدىك ماماندارمەن تاجىريبە الماسۋ نەگىزىندە, سونداي-اق, جەرگىلىكتى كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن بايىتۋ ماقساتىندا سوڭعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە جۇرەككە 6 294 كوروناروگرافيا, 2 681 ستەنتتەۋ جاسالدى. سوڭعى ءبىر جىلدىڭ وزىندە 1 165 ستەنت جاساۋ قولعا الىنسا, ونىڭ 78 پايىزى شۇعىل كورسەتكىشتەر بويىنشا جۇزەگە استى. وسىناۋ جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىندا جۇرەك-قان تامىرلارى پاتولوگياسىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى 1 جىلدا 7-10 پايىز­عا تومەندەدى. 2013 جىلى قان اينالىم سالدارىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 8,7 پايىزعا ازايدى. بۇل قازىر ەلىمىز بويىنشا ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەردىڭ قاتارىنا جاتادى. وبلىسىمىزدا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە انىقتايتىن سكرينينگتىك ورتالىق اشىلعانى ءمالىم. ورتالىق قازىرگى تاڭدا قاتەرلى ىسىكتىڭ الدىن الۋدا بىرقاتار وزىق كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. مۇندا قازىر دارىگەرلەر ءيزرايلدىڭ الەمگە تانىمال «شيبا» كلينيكاسىنىڭ زاماناۋي ادىستەرى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. اسىرەسە, بۇيرەك, باۋىر جانە جامباس ورگاندارىنداعى قاتەرلى ىسىكتەردى حيميالىق ادىسپەن جويۋدا بۇل ءتاسىل ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتۋدە. جالپى, 2013-2015 جىلدار ارالىعىندا وبلىسىمىزدىڭ اۋدان, قالالارىنداعى ەمحانالاردا قوسىمشا 20 ونكولوگيالىق, 50 مامولوگيالىق كابينەتتەر اشىلدى. سالالىق باعدارلاما نەگىزىندە وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەر جانىنان جاڭا حيرۋرگيالىق كورپۋس قۇرىلىسىن سالۋ جوس­پارلانۋدا. سونداي-اق, تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشتەرى سوڭعى جىلدارى 2,7 ەسەگە ازايعانىن ايتا كەتكەن ءجون. – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى نەگىزگى باسىمدىققا يە قانداي باعىت؟ – بىزدە باسىمدىق بەرىلەتىن نەگىزگى باعىت – باستاپقى مەديتسينالىق سانيتارلىق كومەكتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ. وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە الماتى دەكلاراتسياسىنىڭ 35 جىلدىعىنا قاتىسقان الەمنىڭ 70-كە جۋىق ەلىنەن كەلگەن دەلەگاتتار وسىدان 30 جىل بۇرىن قولعا الىنعان «حح عاسىردىڭ ۇلى حارتياسى» اتانعان ماڭىزدى قۇجاتتىڭ ومىرشەڭدىگىن تاعى دا دالەلدەدى. الماتى دەكلاراتسياسىندا باستاپقى مەديتسينالىق سانيتارلىق كومەكتى ناسيحاتتاي وتىرىپ, دەنساۋلىقتىڭ دەڭگەيى مەديتسينالىق-سانيتارلىق قىزمەت نەمەسە قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنەن تىس كوپتەگەن فاكتورلارعا بايلانىستى ەكەندىگى اتاپ كورسەتىلدى. دەكلاراتسيا الەمدە دەنساۋلىقتى جاقسارتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى شۇعىل ءىس-ارەكەتتەرگە نەگىزدەلگەن. جالپى, وسى قاعيدالاردى جۇزەگە اسىرساق – قازاق­ستاننىڭ الەمدەگى بەدەلى بيىككە كوتەرىلەتىنى داۋسىز دەگەن. – سوڭعى ساۋال, ءسىز وبلىستىڭ باس ءدارى­­گەرى, مەنەدجەر رەتىندە عانا ەمەس, عا­لىم, حيرۋرگ رەتىندە دە كوپشىلىككە تا­نى­مالسىز. ايتىڭىزشى, كۇندەلىكتى وپەراتسيا جاساۋعا قالاي ۋاقىت تاباسىز؟ – ەمدەۋ ءىسى مەنىڭ قىزمەتىمنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى. ياعني, كۇندەلىكتى ءىس جۇزىندەگى دارىگەر رەتىندە باسقارمادا جاساپ جاتقان جۇمىستارىمنىڭ ناتيجەسىنە باعا بەرە الامىن. سونداي-اق, ناۋقاستارمەن دە, ارىپتەستەرىممەن دە ەمىن-ەركىن ارالاسۋعا مۇمكىندىك بار. مەنىڭ ەمدەۋ جۇمىستارىم تەك وپەراتسيا جاساۋمەن شەكتەلمەيدى. جانساقتاۋ بولىمدەرىن ارالايمىن, ناۋقاستاردى قالاي ەمدەپ جاتقاندارىن كورەمىن, كونسيليۋمدارعا قاتىسامىن, اۋداندارعا ءجيى شىعامىن. وكىنىشكە قاراي, باسقارماداعى جۇمىس وپەراتسيا جاساۋعا ءجيى مۇمكىندىك بەرە بەرمەيدى. ەڭ باستىسى, مەن – دارiگەرمiن. ەمدەۋ iسiمەن اينالىسامىن. «ناۋقاستى ەمدەپ, اياققا تۇرعىزۋ ءۇشiن نە كەرەك؟ جەدەل جاردەم ۋاقتىلى جەتۋ ءۇشiن نە iستەۋ كەرەك؟ ناقتى مەديتسينا قانداي بولۋى كەرەك؟» دەگەن ماسەلەلەرگە باسىمىراق كوڭiل بولەمiن. قازاقستان بولون كونۆەنتسياسىنا كiرگەندiكتەن, اسپيرانتۋرا, دوكتورانتۋرا جۇيەسi جويىلدى. سوندىقتان شاكiرتتەردiڭ سانىن كوبەيتۋ وسىعان بايلانىستى شەكتەلiپ وتىر. بiراق عىلىمي iزدەنiستەرiم توقتاعان جوق. 80-نەن استام ماقالا, 3 مونوگرافيام جارىق كوردi, 20 عىلىمي جاڭالىعىم بار. ولاردىڭ بارشاسى ەمدەۋ پروتسەسiنە بايلانىستى. قازiر ۇيىمداستىرۋ سالاسىندا ءجۇرمiن, بۇل دا تۇتاستاي ءبىر عىلىم.  اڭگىمەلەسكەندەر مارحابات بايعۇت, «ەگەمەن قازاقستان», نۇرلان كەنجەعۇلوۆ, جۋرناليست. شىمكەنت.