شىدەرتىدەن اسىپ, شىعاناققا جەتەدى

ءار ءساۋىر ايىندا قانىش سات­باەۆ اتىنداعى سۋ ارناسىنان شى­دەرتى وزەنىنىڭ ساعاسىمەن سۋ بوساتۋ سوڭعى 15-20 جىلدا جاقسى جولعا قويىلىپ وتىر. كۇن­ك­ورىسى ءتورت ت ۇلىك مالعا قاراپ وتىرعان اۋىلداعى جۇرتتىڭ ۇمىتپەن كۇ­تەتىن وقيعاسى بۇل. بۇعان دەيىنگى ءبىر ماقالامىزدا اقكول – جايىلما اۋماعى مەن اق­توعاي اۋدانىنىڭ قىر جاق بولىگى جازدا قۇرعاق كەلەتىنىن, سۋ جى­بەرىلمەسە, وسىمدىك بىتكەن جاز­دىڭ باسىندا-اق قۋراپ قا­لاتىنى تۋرالى جازعان ەدىك. ما­مانداردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, سۋ جىبەرۋ وزەن باسسەينىنە ىرگەلەس اۋماقتاردىڭ تابيعي بالانسى مەن ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلەدى جانە اۋليەكول كولدەر جۇيەسىن تولىقتىرۋعا, بالىق رەسۋرستارىن قالپىنا كەلتىرۋگە وڭ اسەرىن تيگىزەدى.

– وڭتايلى اۋا رايى مەن تو­پىراق ىلعالىنىڭ جاي-كۇيىن ەسكەرە وتىرىپ, 6 ساۋىردەن سۋ ارناسىنان شىدەرتى وزەنىنىڭ ساعاسى ارقىلى سۋ بوساتىلا باستادى. بيىل جالپى كولەمى 120 ملن تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلەدى. بۇل وتكەن جىلعى مەجەمەن تەڭ ءارى سۋ جىبەرۋ شارالارى ادەتتەگىدەي ءۇش بىردەي گيدروقۇرىلعى ار­قىلى جۇزەگە اساتىنىن ەسكەرت­كىم كەلەدى. نەگىزگى №112 گيدرو­­­قۇرىلعى ارقىلى 85 ملن تەكشە مەتر سۋ وتەدى. وزگە بولىگى №108 جانە №109 سۋ شىعارۋ جۇيە­لەرىنەن تۇسەدى. بۇل كولەمدەر جاراتىلىستانۋ عىلىمىنىڭ نەگىز­دەمەلەرىمەن ەسەپتەلگەن جانە شىدەرتى مەن ولەڭتى اۋماقتارىن تولىعىمەن سۋلان­دىرۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى دەپ كۇتىلۋدە. بيىلعى جىل­دىڭ ەرەكشەلىگى, اقتوعاي اۋدانىن­داعى شىعاناق كولىنە العاشقى رەت 15 ملن تەكشە مەتر سۋ اعىپ با­راتىنى بەلگىلى بولۋدا. وسى­لايشا, ول جەردەگى ەكوجۇيەنى جاقسارتا ءتۇسۋ كوزدەلىپ وتىر. سۋ بوساتۋ شارالارىنىڭ ناتي­جە­سىندە ەكىباستۇزدىڭ اۋىلدىق ايماعى مەن اقتوعاي اۋدانىنىڭ اۋماعىندا جالپى كولەمى 21 مىڭ گەكتاردان استام شابىندىق القاپتاردى سۋ باساتىن بولادى. وسى ەكى ايماقتىڭ ىرگەلەس قونعان ەلدى مەكەندەرىندە 50 مىڭنان استام مال بار. تۇرعىندار قول­داعى ت ۇلىكتەرىنە جاز بەن كۇز­دە مال ازىعىن جەتكىلىكتى جيناپ الادى, – دەپ اتاپ ءوتتى پاۆلودار وبلىسىنىڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋ, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرس­تارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايگەرىم قابىلتاەۆا.

ساي-سالاعا جوڭكىلگەن مول سۋ ەكىباستۇز ءوڭىرىنىڭ ەكىباستۇز, اقكول اۋىلدىق وكرۋگتەرى اۋ­ما­­عىن­داعى جانە اقتوعاي اۋدا­نىنىڭ جالاۋلى, جولبولدى اۋىل­دىق وكرۋگتەرى اۋماعىنداعى لي­­مانداردى سۋعا تولتىراتىنىن ايتادى جەرگىلىكتى جۇرت. شىدەرتى وزەنىنە جىبەرىلگەن سۋعا مونيتورينگ جاساۋمەن شۇعىلداناتىن «تسەنتر ەكولوگيچەسكوگو پروەكتيروۆانيا ي مونيتورينگا» جشس-نىڭ باس گيدروگەولوگى ۆلاديمير نيكەلدىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر شىعاناق كولىنە نەبارى 5 ميلليون تەكشە مەتر سۋ عانا جەتىپتى. بيىل اتالمىش كولگە ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ وتىرعانى قۋان­­تادى. ارينە, ول ءۇشىن قۇ­زىر­لى مەكەمەلەر باقىلاۋدى كۇشەيت­كەنى ابزال. سەبەبى قازىرگى زاماندا اركىم ءوز مۇددەسىن ويلاپ, كولتاباندى شابىندىعى بار شارۋا قوجالىقتارى يەلىگىندەگى ليماندارىن سۋمەن تولتىرىپ الۋعا ۇمتىلاتىنى انىق. سون­دىقتان ارنادان كەلەتىن سۋ­دىڭ بار­لىعىنا بىردەي جەتۋى ماڭىزدى.

ال «قازسۋشار» رمك پاۆلو­دار فيليالى ۋچاسكەسىنىڭ باس­تىعى باعادات اپاحانوۆ: «وسى جولى باسەنتيىن كولىنە 8 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلۋى ءتيىس. ول ءۇشىن قاشىقتىعى 12 شا­قىرىم ارىقتىڭ ارناسىن تازالاپ, سۋ قابىلداۋعا دايىنداپ قويدىق. باسەنتيىن كولىنىڭ ايدىنى تولعان سوڭ, سۋ وزگە كولدەرگە قۇيادى», دەيدى.

پاۆلودار وبلىسى