مۋزىكا ماتىنىندەگى دراما ويىڭدى ونعا بولەتىنى, جان الەمىڭدى تاس-تالقان ەتەتىنى راس. بۇل اندە پافوس تا, ليريكا دا جوق. ەسەسىنە ۇلتتىڭ تراگەدياسىنان ازا بويىڭ قازا بولعانداي كۇي كەشەسىڭ. ءبىر عاسىردىڭ قاسىرەتى كوز الدىڭنان كينو سيۋجەتى سەكىلدى ءوتىپ جاتادى. تالعامسىزدىق سالتانات قۇرعان عاسىردا «قارا كەمپىر» سەكىلدى شىعارمالاردى ءبىر مەزگىل تىڭداپ تۇرعاننىڭ ارتىقتىعى جوق.
«ساعىندىم جەكسەنق ۇلىم,
قوسشىق ۇلىم,
وزەكتى جارىپ شىققان قوس شىبىعىم.
قىرىق جىل اڭىراعان سورلى انانىڭ,
زارىنا قۇلاعىڭدى توسشى بۇگىن»,
دەپ باستالاتىن اندەگى ازالى ءۇن التىنبەك قورازباەۆتىڭ داۋسىمەن قۇلاعىڭا جەتكەندە جانارىڭ جاسقا شىلانىپ كەتەتىنى داۋسىز. ەندى شە, جىلدار بويى ۇلدارىنىڭ قازاسىنا سەنبەگەن انانىڭ بەينەسى ءون بويىڭدى شىرماپ الماي قايتسىن...
«قارا كەمپىردى» تىڭداعان ساتتە بوز جۋساندى جامىلعان دالانىڭ توبەسىنەن قارا بۇلت ءتونىپ تۇرعانداي كورىنەدى. جاي بۇلت ەمەس, قايعىنى, قاسىرەتتى جەتەكتەگەن, كوك جۇزىندە جانىنا مۇڭ تولتىرىپ جۇزگەن قاتپار بۇلت پا دەرسىڭ.
سودان سوڭ... كەيۋانانىڭ ءۇمىت پەن كۇدىككە تولعان جانارىن كورەسىڭ, سەزىنەسىڭ. جەكسەنق ۇلى مەن قوسشىع ۇلىنىڭ ولىمىنە سەنبەيتىن, جۇرەگى الدەبىر ءالسىز ءۇمىتتىڭ ساۋلەسىنە سەنگەن, جۇزىندەگى تارامدالعان ءاجىمىن ءۇمىت جارىعىنا الماستىرعىسى كەلگەن انا...
جانىڭ اۋىرادى. مايدانعا اتتانعان قوس ق ۇلىنشاعىنىڭ جولىنا ولگەنشە قاراعان شەشەيدىڭ مۇڭى بويىڭدى بيلەپ الا بەرەتىنى راس قوي. قاي انا بالاسىن ولىمگە قيسىن... قيسىنعا سالساق, ەشكىم دە قيمايدى عوي. ول «ەكى ۇلىڭ ەرلىكپەن مەرت بولدى» دەگەن حابارعا دا سەنبەيدى, سەنگىسى كەلمەيدى. يلانۋعا قاقىسى جوقتاي كورىنەدى. جانىنىڭ جاراسىن جاسىرعىسى كەلگەن انانىڭ جان قاسىرەتى... كىمدى دە بولسىن ويلاندىرماي, تولعاندىرماي قويمايدى.
«قارا كەمپىر» ءانى ارقىلى كۇللى قازاققا تانىلعان قىزىلسايعا تابانىڭ تيسە, قارا كەمپىردىڭ مۇڭىن ەستيتىندەي سەزىم بويىڭدى بيلەي تۇسەدى. درامالىق ءان شۋماقتارى بويىڭدى ورتتەي شارپىپ وتەتىندەي مە؟! قارا كەمپىردىڭ ءۇنى كوكتەن ەستىلىپ, جەردە جاڭعىرىپ, جانىڭدى قويارعا جەر تاپپاي كەتەتىنىڭ ايدان انىق. قىسقاسى, قورازباەۆ «قارا كەمپىرى» ارقىلى ادەبيەتتە جاسالۋى ءتيىس تيپتىك وبرازدى انىمەن جاسادى. انمەن قويىلعان ەسكەرتكىش دەمەسكە لاجىڭ دا جوق.
«قىزىلساي قىرات-قىرات بەلەسى كوپ,
بەلەستە قوس بوزداقتىڭ ەلەسى كوپ.
بىلەمىن ءولىم بار عوي ولە المايمىن,
ويتكەنى مال-مۇلكىمنىڭ ەگەسى جوق.
كوڭىلىم سونشا نەگە قوڭىرلايدى-اۋ,
تورلاپ ءبىر العانى ما ءومىر قايعى.
اتا سۋ اسپاراعا ساعىندىرعان,
قوس قوزىم نەگە كەلىپ شومىلمايدى»,
دەگەن ءان جولدارى – انانىڭ جان قايعىسى. ءاننىڭ بۇكىل تابيعاتى وسى ەكى شۋماققا سىيىپ كەتكەندەي كۇي كەشەسىڭ. ارينە, جان تولعاۋىنىڭ باسقا شۋماقتارى دا كىسى بالاسىن بەيجاي قالدىرمايتىنى انىق.
مايدان دالاسىندا قىزىلسايدان كەتكەن قانشاما سارباز ورالمادى دەسەڭىزشى. ءۇمىت ەتكەن كوزىنىڭ نۇرىنداي بالالارىنىڭ جولىنا كوزى تالعانشا قاراعان انالار از ەمەس قوي. سوعىس تراگەدياسى تالاي نازىك جاننىڭ جۇرەگىن ج ۇلىم-ج ۇلىم, جىرىم-جىرىم ەتكەنى اقيقات. قايعىرعان شەشەلەردىڭ ازالى ءۇنىن ەستۋ قانداي اۋىر. سول قاسىرەتتى جۇرەك كوزىنەن وتكىزگەن التىنبەكتىڭ ءانى ەسكىرمەيتىنى داۋسىز.
«قارا كەمپىر» ءانى تۋرالى تالاي قالامگەر, تىرشىلىگىن تىلشىلىكپەن بايلانىستىرعان جۋرناليستەر تولعانا وتىرىپ جازعانى دا ءمالىم. عاسىر قاسىرەتىن جىرلاعان انگە قويىلعان ەسكەرتكىش تە بار. اسىرەسە بەلگىلى جۋرناليست قالي سارسەنبايدىڭ جازباسى جۇرەكتى شىمىرلاتا تۇسەتىنى داۋسىز. ءاننىڭ دراماسى سارتاپ دالاعا جايىلعاندا قىزىلسايدىڭ ءوزى دە قىزارىپ كەتەتىن سياقتى...
ءاندى جازعان التىنبەك قورازباەۆ «قارا كەمپىردىڭ» جان الەمىنە دەندەپ ەنىپ كەتكەنى تالاس تۋدىرمايدى. ويتكەنى شىعارماداعى كۇللى قاسىرەت تىڭدارماننىڭ بويىنا ءسىڭىپ قالادى. اۆتورمەن بىرگە قايعىرا تۇسەسىڭ, ويعا شوماسىڭ...
«قايسىبىر جىلى ەلدى مەكەن ىرگەسىنە تىكۇشاق قونعان ەكەن. سول كەزدە كەيۋانا: «بارىڭدارشى, سۇراڭدارشى, قوس ق ۇلىنشاعىمدى كورگەن بولار» دەگەن ەكەن. انانىڭ ازاسىن تۇسىنگەن حالىق: «راسىندا, ۇلدارىڭىزدى كورىپتى. ولار كوك جۇزىندە ۇشىپ ءجۇر ەكەن» دەپ كەيۋانانى جۇباتقان دەسەدى. سوندا ول: «قوسشىع ۇلىم مەن جەكسەنق ۇلىم ءتىرى دەپ ايتتىم عوي. ولار ءالى كەلەدى», دەگەن سەنىمىن جاسىرماپتى», دەگەن التىنبەك قورازباەۆتىڭ پىكىرى جۇرەكتى تىلگىلەي تۇسەتىندەي.
قاندى سوعىس قاسىرەتى قانشاما وتباسىنىڭ ءۇمىتىن ءۇزدى دەسەڭىزشى. «قارا كەمپىردى» تىڭداعان سايىن قازاق دالاسى مەن قازاق بالاسى باستان كەشكەن قاسىرەت كوز الدىڭا ءتۇرلى بەينەدە تۇرىپ الادى. جۇرەككە سالماعى ءزىلماۋىر جۇك ارتاتىن ءان ەستى ۇرپاقتىڭ جادىنان ەشقاشان وشپەسى انىق. ويتكەنى مۇندا ءبىر انانىڭ عانا ەمەس, ءبىر ۇلتتىڭ تراگەدياسى تۇنىپ تۇر. وعان ەشكىمنىڭ داۋى جوق.
نەگە ەكەنىن قايدام, «قارا كەمپىر» تۋىندىسىن تىڭداعان سايىن قىزىلساي كوز الدىما كەلە بەرەدى. «قارا قاعاز» قىزىلسايعا, قىرعىزدىڭ قىزىنا, كەيۋاناعا جەتپەۋى كەرەك پە ەدى دەگەن وي ساناڭدا تۇرىپ الادى. بىراق ول ءبىزدىڭ قيال عانا عوي. كەيۋانانىڭ ەسىن جوعالتۋىنا اسەر ەتكەنىمەن, قارالى حابار ونىڭ ءۇمىتىن سوندىرە الماپ ەدى-اۋ. تەك ازالى جاننىڭ جۇرەگىنە داق ءتۇسىردى...
انگە ارقاۋ بولعان «قارا كەمپىردىڭ» ەسكەرتكىشى ەڭكىش تارتا قويماس. ويتكەنى ونىڭ مۇڭى – قازاقتىڭ تراگەدياسى, قازاق انالارىنىڭ جازىلماس قاسىرەتى. بۇگىندە از عانا مال ايداعان ايەل زاتىن كورسەك, «قارا كەمپىر» ويعا ورالاتىنى بار. سودان سوڭ, التىنبەكتىڭ ءانىن قايتا تىڭدايسىڭ, ءبىر ەمەس, بىرنەشە مارتە... ومىرشەڭ ءاننىڭ ولمەۋىنىڭ سىرى دا تاريحىندا جاتسا كەرەك...
جامبىل وبلىسى