گازەتىمىزدە بۇدان بۇرىن حابارلاعانىمىزداي, وتكەن سەنبىدە سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ پەن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ قاتىسۋىمەن كەدەن وداعى جوعارعى ورگانىنىڭ ءماجىلىسى بولىپ ءوتتى. وسى ءماجىلىس قورىتىندىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اراسىنداعى كەدەن وداعىن قالىپتاستىرۋ اياسىندا حالىقارالىق كەلىسىمدەردى قولدانۋ تۋرالى كەلىسىم-شارتقا قول قويىلدى.
ءسويتىپ, قازاقستان مەن رەسەي بۇرىننان قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتارعا سايكەس 2010 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ كەدەن وداعىن قۇرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىن باستايتىن بولدى. ويتكەنى سوڭعى جولى جاسالىنعان كەلىسىم-شارت 2010 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ ەكى ەلدىڭ اۋماعىندا كەدەن وداعىنىڭ كەدەن كودەكسىنىڭ ىسكە قوسىلاتىندىعىن بىلدىرەدى. ال كەدەن وداعىنىڭ كەدەن كودەكسى وعان قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەدەندىك شەكارالاردى جويا وتىرىپ, بىرىڭعاي كەدەندىك اۋماقتىڭ قۇرىلۋىن, وسى شەكارالارداعى جۇكتەردى كەدەندىك رەسىمدەۋدىڭ (تاۋارلاردىڭ وتپەلى كەزەڭ نورمالارى قولدانىلاتىن جەكەلەگەن تۇرلەرىن قوسپاعاندا) جويىلۋىن, ءۇشىنشى ەلدەردەن كەلەتىن تاۋارلارعا بىرىڭعاي كەدەندىك سالىقتىڭ بەلگىلەنۋىن قاراستىراتىندىعى بەلگىلى.
اتالعان كەلىسىم-شارتقا قول قويىلۋى وسىنىڭ الدىندا, ياعني ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 21 مامىرى كۇنى وسى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا بولىپ وتكەن كەدەن وداعى جوعارعى ورگانىنىڭ ءماجىلىسى بارىسىندا وعان قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ جاساعان ۋاعدالاستىقتارىنا سايكەس ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ ورىنباسارلارى دەڭگەيىندەگى كەدەن وداعى كوميسسياسىنىڭ جانە وعان قاتىسۋشى ساراپشىلار توبىنىڭ ۇشجاقتى جۇرگىزگەن كەلىسسوزدەرىنىڭ جەمىستى ناتيجەسى بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ كورسەتە كەتسەك ارتىق بولماس. مەملەكەتتەردىڭ كەدەن كوميسسياسى قۇرامىنداعى وكىلدەرى سوڭعى ءبىر اپتانىڭ ىشىندە بەينەكونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرۋ, تەلەفون ارقىلى ۇزدىكسىز بايلانىستا بولۋى ارقىلى كوپتەگەن جۇمىستاردى ءجۇرگىزىپ, تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا سەبەپشى بولعان. مۇنى سوڭعى كەزدەسۋ بارىسىندا رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير پۋتين اتاپ كورسەتە كەتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆتىڭ پىكىرىنشە, ءوز جۇمىسىن 2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاعان كەدەن وداعى وسىناۋ سوڭعى ماڭىزدى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلۋ ارقىلى ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن, وعان قاتىسۋشى تاراپتاردىڭ ۇلتتىق ەكونوميكالاردى دامىتۋعا بارىنشا ءمۇددەلى ەكەندىگىن جانە قابىلدانعان شەشىمنىڭ سول مۇددەگە سايكەس بولىپ شىققاندىعىن تاعى ءبىر دالەلدەدى.
“قازاقستان مەن رەسەيدىڭ اراسىندا كەدەن وداعىن قالىپتاستىرۋ تەتىكتەرىنە قاتىستى وسىعان دەيىن بولعان جەكەلەگەن ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى شەشىمىن تاپقاندىعىن, ورتاق كەلىسىمنىڭ تابىلعاندىعىن قاناعاتتانعاندىقپەن اتاپ كورسەتەمىن. ەڭ باستىسى, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرى تولىق مانىندە قورعالاتىن بولدى”, دەپ مالىمدەدى كارىم ءماسىموۆ.
كارىم قاجىمقان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ءۇشىن ءۇشىنشى ەلدەردەن اۆتوكولىكتەردى ەنگىزۋدىڭ كەدەندىك ءتارتىبى وتە نازىك ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلعان. ويتكەنى بۇل ماسەلەنىڭ ەكونوميكالىق پايداسىمەن قاتار الەۋمەتتىك ءمانى دە زور. وسى ماسەلە بويىنشا ءوتپەلى كەزەڭ بەلگىلەۋگە قول جەتكىزىلدى. وتپەلى كەزەڭ ۋاقىتىندا قازاقستانعا كەلەتىن جەڭىل كولىكتەرگە كەدەندىك رەسىمدەۋدىڭ بۇرىنعى رەجىمى مەن كەدەندىك الىمنىڭ بۇرىنعى ستاۆكاسى ساقتالىنىپ قالادى. بۇل وتپەلى كەزەڭ كەدەن وداعىن قالىپتاستىرۋدىڭ نەعۇرلىم جوعارعى ساتىسى بولىپ ەسەپتەلەتىن بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى ءتيىستى قۇجاتقا قول قويىلعانشا كۇشىندە بولادى.
ەكىنشىدەن, كارىم ءماسىموۆتىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, كەدەن وداعىن قۇرۋ اياسىندا حالىقارالىق كەلىسىمدەردى قولدانۋ تۋرالى كەلىسىم-شارتقا ەكىجاقتى فورمات بويىنشا قول قويىلۋىنا بايلانىستى تاراپتار وسى كەزەڭ ىشىندە بارلىق شەشىمدەر كونسەنسۋس نەگىزىندە قابىلداناتىن بولادى. “مۇنىڭ ءوزى ەكى ەلدىڭ, ەكى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ مۇددەسىنە سايكەس جاسالىپ وتىرعاندىقتان وتە ماڭىزدى شەشىم”, دەپ مالىمدەدى قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى.
ۇشىنشىدەن, رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ حابارلاعانىنداي, تاراپتار جوعارعى سوت سۋديالارى دەڭگەيىندەگى بىرلەسكەن ۋاقىتشا توپ قۇرۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلگەن. ەكى ەلدىڭ ىسكەرلەرى اراسىنداعى شارۋاشىلىق داۋلارىن شەشۋ ماسەلەسىمەن شۇعىلداناتىن بۇل توپ قازاقستان ەلورداسى استانا قالاسىندا ورنالاساتىن بولادى.
2010 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ كەدەن وداعىن قالىپتاستىرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە كوشۋدى قاراستىراتىن بارلىق كەلىسىمدەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, مەملەكەت باسشىلارىمەن كەڭەسە وتىرىپ قابىلداندى. مۇنى كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەلدىڭ ۇكىمەت باسشىلارى دا اتاپ كورسەتتى.
كەدەن وداعىنىڭ جوعارعى ورگانىنىڭ وسى جولعى وتىرىسىنا بەلارۋس تارابىنىڭ قاتىسپاي قالعاندىعى بەلگىلى. وسىعان وراي قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى كارىم ءماسىموۆ رەسەي مەن قازاقستان تارابى بەلارۋستىڭ وسى جولى قول قويىلعان كەلىسىمگە قوسىلۋىن قولدايتىندىقتارىن جانە وسىعان وراي تاياۋ ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءتيىستى شەشىم قابىلدانادى دەپ ءۇمىتتەنەتىندىگىن جەتكىزدى.
رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ايتۋىنشا بەلارۋس تارابى كەدەن وداعىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جۇمىستاردى ۇشجاقتى فورمات نەگىزىندە جالعاستىرۋعا ءازىر ەكەندىكتەرىن مالىمدەگەن. بۇل جايىندا وسى ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سەرگەي سيدورسكي ەل پەرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ سوزىنە سۇيەنە وتىرىپ پۋتينمەن ءوزىنىڭ تەلەفون ارقىلى سويلەسۋى كەزىندە ايتقان. “بەلارۋس تارابى قۇجاتتارعا قول قويۋعا ءازىر. ماسەلە بەلارۋس مەكەمەلەرىنىڭ ەكونوميكالىق بلوكقا قاتىستى كەيبىر تەحنيكالىق تەتىكتەردى كەلىسۋىنە بايلانىستى بولىپ وتىر”, دەپ ءمالىمدەدى ۆلاديمير پۋتين ءوزىنىڭ تەلەفون ارقىلى سويلەسۋىندە بەلارۋس پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ايتقان سوزىنە قاراتا.
قۇجاتتارعا قول قويۋ اياقتالعاننان كەيىن كارىم ءماسىموۆ پەن ۆلاديمير پۋتين جۋرناليستەر الدىنا شىعىپ, قىسقاشا سۇحبات بەردى. وسى سۇحبات بارىسىندا رەسەي مەن قازاقستاننىڭ اراسىندا جاسالعان كەلىسىمگە بەلارۋس تارابى دا قوسىلادى دەگەن ءۇمىت ءبىلدىرىلدى. بۇلاي بولماعان جاعدايدا رەسەي مەن قازاقستان كەدەن وداعىن قۇرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە ءوز بەتتەرىمەن كىرىسە بەرەتىن بولادى. بەلارۋس تارابىنىڭ كەلىسىمگە قوسىلۋدان ازىرگە بوي تارتۋىنا رەسەيدەن وسى ەلگە وتەتىن مۇناي ونىمدەرىنە سالىناتىن كەدەندىك باج سالىعى دا اسەر ەتىپ وتىرعان ىسپەتتى. ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ايتۋىنشا, بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرىلعان كەزدە بۇل ماسەلە وزدىگىنەن رەتتەلەتىن بولادى.
كارىم ءماسىموۆ قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك جۋرناليستەرگە بەرگەن شاعىن سۇحباتىندا كەدەن وداعىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە ءوتۋ ءجونىندەگى كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان تۇستا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ بارىنشا ماڭىزدى بولعاندىعىن, قورىتىندىسىندا وسىعان قول جەتكىزىلگەندىگىن تاعى دا اتاپ كورسەتتى. “ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ماسەلەسى, ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزدىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە قورعالۋى. وسىعان قول جەتكىزدىك. جاسالىنعان كەلىسىمدە ءبىزدىڭ كومپانيالارىمىز, ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز كەدەن وداعىنا قاتىستى بەلگىلى ءبىر ارتىقشىلىقتار مەن جەڭىلدىكتەرگە يە بولدى. كەدەن وداعىن قۇرۋ ءجونىندەگى ەلباسىنىڭ بەرگەن تاپسىرمالارى ورىندالدى”, دەپ مالىمدەدى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى.
سونىمەن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى كەدەندىك شەكارانىڭ جويىلۋى قازاقستاندىق ءونىمدەردى وتكىزۋ رىنوگىن الدەقايدا كەڭەيتە ءتۇستى. مۇنىڭ ەلىمىزدە جاڭا يندۋستريالاندىرۋ ءىسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان تۇستاعى ماڭىزى وتە زور. ويتكەنى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنا ءسايكەس تەك ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وزىندە عانا 144 جوبا, ال ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ءسايكەس 102 يندۋستريالىق-ونەركاسىپتىك نىسان ىسكە قوسىلماق. وسىلاردا وندىرىلگەن جاڭا ونىمدەردى شەتكە شىعارۋدىڭ قوسىمشا مۇمكىندىكتەرى پايدا بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار ءبىرىڭعاي كەدەندىك اۋماق ارقىلى وتاندىق بيزنەستىڭ تاۋارلاردى شەتكە تاسىمالداۋ كەزىندە تاريفتەردىڭ بىرىزدەندىرىلۋىنە بايلانىستى جەڭىلدىكتەرگە يە بولاتىندىعى دا انىق. مۇنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ ەۋروپا وداعى مەن اتلانتيكالىق وڭىرگە جانە جەرورتا تەڭىزى ايماعى ەلدەرىنە شىعۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزاتىن بولادى.
سۇڭعات ءالىپباي.