پۇشپاق ىشىك

جوعارىداعى ىشىكتەر اراسىنداعى «پۇشپاق ىشىككە» توقتالساق, ون تومدىق تۇسىندىرمە سوزدىكتە: «پۇشپاق دەپ مالدىڭ, اڭنىڭ تىزەدەن تومەنگى سيراق تەرىسىن ايتادى» دەپتى. دەمەك, پۇشپاق بارلىق حايۋاندا بار دەگەن ءسوز. تۇلكى, قارساق سياقتى ۇساق اڭنىڭ پۇشپاعىنان باس كيىم تىگىپ كيۋ شىڭجاڭ-التاي جانە قوبدا قازاقتارىندا كەڭ تاراعان. بۇل ءۇردىستى ءتىپتى تاۋلى ال­تاي تۇرعىندارى قولدانادى. ولار اڭنىڭ پۇشپاعىنان دوڭگەلەك پوشىمدى تىماقتار تىگىپ كيەدى. پۇشپاقتى يا­كۋت تىلىندە «بىستاح» دەيتىن كو­رىنەدى. قازاقشا اۋدارساق «كە­سىندى, ءۇزىندى» ماعىنالاس. ال تىبا اعايىندار پۇشپاقتى «بىجىندى» دەيدى. بۇل قازاقتىڭ «كەسىندى, ءبولىندى» دەگەن ءسوزى.

الماتى

پۇشپاق ىشىك قازاقتار اراسىندا كەڭ تاراعان. اسىرەسە, تۇلكى تەرىسىنەن تىگىلگەندەرى ءار وڭىردە كەزدەسەدى. مى­سالى, الماتىداعى مەملەكەتتىك ور­تالىق مۋزەي قورىندا تۇلكى پۇش­پا­­عى­نان تىگىلگەن ىشىك ساقتاۋلى تۇر. بۇل ىشىكتىڭ سىرتى سۇر ءتۇستى ماتا­مەن قاپتالىپ, قۇرىلىمى تراپەتسيا ءپىشىندى, ەتەك شالعايى كەڭ, وراما جا­عالى, قوندىرما جەڭدى, يىق تىگىسى قي­عاش سىرىلعان ەكەن. ىشىكتىڭ جون-ار­قاسى 20ح50 كولەمدە تاۋەشكىنىڭ تەرى­سىمەن كۇسىلگەن. تەرى مەن تىس اراسىنا جۇقا بيدايى سالىنىپ, جاعاسى مەن ەتەك-جەڭى قۇندىز تەرىسىمەن جۇرىندالعانى بايقالادى.

باي-ولكە

وسىنداي تاعى ءبىر پۇشپاق ىشىك موڭعوليا ەلى باي-ولكە ايماعىنىڭ ورتالىق مۋزەيىندە تۇر. بۇل جادىگەر جايلى انىق­تامالىقتا: «1960 جىلى مۋزەي قىزمەتكەرى س.ماعزام دەگەن دەرەك جيناۋشى بۇلعىن سۇمىنىنان تاۋىپ اكەلدى» دەلىنگەن. كىمنەن العانى ايتىلماعان. دەرەكتە: «ىشىك قارا ءپ ۇلىش ماتامەن تىستالعان, ۇزىن­دى­عى – 123 سم, جاعاسى – 55 سم, كەۋ­دە­سىنىڭ كەڭدىگى – 51 سم, قولتىعى – 14 سم, جە­­ڭىنىڭ كەڭدىگى – 18 سم, ەتەگى – 115 سم, سالماعى – 3 640 گرامم» دەپ جا­زىلعان.

باركول

تاعى دا ءبىر پۇشپاق ىشىك شۇار-دىڭ قۇمىل ايماعى باركول قازاق اۆتونومدى اۋدانى مۋزەيىندە تۇر. وتە ساپالى ساقتالعان. دەرەك بەرۋشى تۇلعانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ىشىكتىڭ تىگىلگەنىنە عاسىردان استام ۋاقىت وتكەن, جاساۋ كەزىندە ءجۇز تۇلكىنىڭ پۇشپاعى جۇمسالعان ەكەن. ىشىكتىڭ تىسى بەدەرلى قىزىل كۇرەڭ تورعىنمەن تىستالىپ, ءوڭىرى مەن جەڭى شارشىلاپ سىرىلىپتى.