«اسپان بولعان سوڭ, اشىعى جاقسى», دەپتى عوي ورالحان بوكەي. ءبىز شامامىز جەتكەنشە تۋىندى تۋرالى ايتامىز. ونىڭ شىرقاۋ بيىگى مەن تەرەڭىنە جەتۋ-جەتپەۋ – باسقا اڭگىمە. كەيبىر ۇلى تۋىندىلار حاقىندا اۆتوردىڭ ءوزى تەرەڭ بويلاپ جەتكىزە الماۋى مۇمكىن, كەيدە. ەندى, ارينە, ءسوز شىعارما جايىندا بولعان سوڭ, ونىڭ يەسى حاقىندا دا توقتالا كەتۋگە تۋرا كەلەدى.
تۋىندى, ونەر اتاۋلىنىڭ ءوزى ءتۇر-تۇرگە بولىنبەي مە؟ وقۋعا, تىڭداۋعا, تاماشالاۋعا ارنالعان. وسىلاردىڭ اراسىنان شىعارمانى اۆتوردىڭ وزىنەن تىڭداعانعا نە جەتسىن؟ ەگەر ءبىر ايگىلى شىعارما تۋدىرعان ونەر يەسىن كورە قالساق, كەمى سۋرەتكە ءتۇسىپ قالۋعا تىرىسامىز. نەمەسە ونىمەن از-كەم سۇحباتتاس بولۋعا, رەتى كەلسە, داستارقان باسىندا اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ قالۋعا ۇمتىلۋىمىز مۇمكىن. كوڭىلى وياۋ, سانا-سەزىمى سەرگەكتەر سويتەدى, ارينە. باسقالارىندا شارۋامىز شامالى.
اڭگىمە سول ونەر يەلەرىمەن وتىرىستان تۋادى. وتكەندە ءبىر اقىن جىگىت تاپ-تاماشا ماجىلىستە قانشا قولقالاسا دا ولەڭ وقىماي قويدى. «زاۋقىم سوقپاي وتىر», دەدى. ۇكىلى دومبىرانى سەرىك ەتكەن نەبىر ءانشىنىڭ كەي وتىرىستا ءاۋ دەمەي كەتكەنىنە نەمەسە ءبىر ءان عانا ورىنداپ, ءارى قاراي ءۇنسىز قالعانىنا تالاي كۋا بولعان شىعارسىز؟ (بۇل جەردە ءبىز ەسترادانى جامىلعان فانەرششيكتەر تۋرالى ايتىپ وتىرماعانىمىز بەلگىلى. ولار ونسىز دا ءتىرى داۋىستا ءان سالا المايدى!) كۇيى سوقپاي وتىرۋى كادىك قوي. تاڭ-تاماشا ەتەر دۇنيە تۋدىرعان ولاردىڭ دا اسپانى بار. اسپانىن بۇلت باسىپ, كوڭىلىن كىر شالىپ ءجۇرۋى مۇمكىن. جانىم قامىقتى ەكەن دەپ, اسىل ونەردى تورىقتىرمايىن دەگەنى دە.
ء«بىرجان سال» ءفيلمىن تاماشالاعان بولساڭىز, جانبوتا بولىستىڭ سالعا قولقا سالاتىن جەرى بار عوي. ءبىرجان ءبىر انىندە «باس قوسقان ءماجىلىسىمىز بولادى دەپ, جانبوتا مازامدى الدى الا جازداي» دەمەي مە؟ دەمەك وقيعا ومىردەن الىنعان. سوندا سال «وسى ساپارعا مەنى اۋرەلەمە, ديداكۋ سالاتىنداي كۇيىم تاسىپ تۇرعان جوق», دەپ بولىستىڭ بەتىن قايتارسا دا, جانبوتا قويماي, اقىرى كوندىرەدى. ال شىندىعىندا ونەرگە زورلىق جۇرمەيدى عوي. ونىڭ ۇستىنە دەر كەزىندە ادامنىڭ جاعدايى, كوڭىل اۋانى سوقپاي تۇرسا, ونى تاكاپپارلىققا بالاۋعا بولا ما؟
بۇعان ءارتۇرلى مىسال ايتىپ, بىرەۋىنە توقتالۋعا تۋرا كەلەدى. كەزىندە كۇيشى, ونەرتانۋشى قايرات ايتبايدىڭ ءبىر ماقالاسىنان ءدال وسىنداي بولماسا دا, بۇل ويىمىزدى اشا تۇسەتىندەي مىناداي اڭگىمە كەزدەستىرگەنمىن: «اقكول-جايىلما جەرىنە بارىپ كوزكورگەن, ەسكىقۇلاقتاردان ءانشى, كومپوزيتور ەستاي جايىندا ەداۋىر مالىمەت جيناپ قايتقانىم بار. سول ساپاردا اسا قۇندى دەرەكتەردى بەرگەن قاسىم ۇلى كاكەن قاريا ءانشىنىڭ مىنەزىنە بايلانىستى رەنجىڭكىرەپ وتىرىپ: «ەستاي ءبىزدى مەنسىنبەدى, وعان ءان سالعىزۋ قيىن ەدى عوي», دەپ قالدى. اڭگىمەسىنىڭ تۇبىنە جەتكىم كەلىپ, ونىڭ ۇستىنە ءانشى مىنەزىنە قانىق بولايىن دەگەن ويمەن قاريانى شيراتىپ, سويلەتىپ الدىم. قاريانىڭ ايتۋىنشا بىلاي: «1944-1945 جىلدار شاماسىندا ءبىر اۋىلداس اعايىنىمىز سوعىستان ورالدى. ون ەكى مۇشەسى ساۋ كەلمەسە دە, ءتىرى كەلگەنىنە شۇكىر دەپ اعايىن-تۋىس قوسىلىپ كىشىگىرىم توي جاسادى. ەلدەن جىراق ءجۇرىپ, ساۋىقشىل اۋىلدىڭ ءانىن كوكسەگەن سوعىس ارداگەرى: ء«انشى اعام قايدا, داۋىسىن اڭسادىم, ءانىن ساعىندىم!» دەدى. داستارقاندا وتىرعان ۇلكەندەر ەستايعا ادام سالدى. ءانشى جاۋاپ قايتارماپتى. سالدەن سوڭ تاعى كىسى جىبەرىپ شاقىرتتى. ەستاي تاعى دا ءۇنسىز قالىپتى. ءۇشىنشى رەت «قوي, ءوزىم بارىپ شاقىرايىن», دەپ سوعىس ارداگەرى قولىنا بالداعىن الىپ ىڭعايلانا بەرگەندە ەستاي سالەم بەرىپ شاڭىراققا كىردى. داستارقان باسىندا ەل قانشا جالىنسا دا, ءبىر ءاننىڭ ءبىر شۋماعى مەن قايىرماسىن قايىرىپ ۇيىنە كەتىپ قالدى», دەيدى قاريا.
ءبىر قاراساڭىز, الىس ساپاردان, قيان-كەسكى سوعىستان ورالىپ وتىرعان ادامنىڭ كوڭىلىن اۋلاپ بىرنەشە ءان سالىپ بەرسە نەسى كەتەدى دەگەن دە وي كەلەدى. بىراق ەستايدى بىلەتىن جان ءانشى ءحالىن تۇسىنەر ەدى. تۋراسىن ايتقاندا, اقتاپ الادى. ەستايدىڭ ارتىنان ەرگەن ەكى ۇل بولعان. ءبىرى اشتىق جىلدارىندا ءولىم قۇشسا, تۇلا بويى تۇڭعىشى ءجانابىل سوعىستا قازا تاپقان بولاتىن. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, ەستايداي اسا دارىندى ءانشى, اقىن, كومپوزيتورعا ء«ان سال» دەگەن جەردىڭ بارىندە سارناپ وتىرا بەرۋ ءتان ەمەس. زامانىندا ءبىرجان سال, اقان سەرىنىڭ سوڭىنا ەرىپ, ەل قۇرمەتىنە بولەنگەن ونەرپازعا لايىق اقسۇيەكتىك مىنەزدىڭ نىشانىن بايقايمىز», دەيدى ق.ايتباەۆ.
«ون ەكى مۇشەسى ساۋ كەلمەسە دە, ءتىرى كەلگەنىنە شۇكىر دەپ اعايىن-تۋىس قوسىلىپ كىشىگىرىم توي جاسادى» دەگەنىنەن-اق بەلگىلى جاعداي. بالاسى سوعىستان قايتپاعان اتاقتى ءانشى, كومپوزيتور ەستايدىڭ بۇل وتىرىسقا كەلگەن سوڭ كوڭىلى بوسارى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى دەپ ويلايمىز. باسقا دا دۇنيەلەر قاباتتاسۋى دا مۇمكىن. ونەر يەسىن بىلاي قويعاندا, سەزىمتال جۇرەك يەسىنىڭ كوڭىل كۇيى مەن زاۋقى ادام ءتۇسىنىپ بولمايتىن كۇردەلى نارسە ەمەس پە؟ تىڭدارماننىڭ قاقىسى ارقاشان ورىندى كورىنگەنىمەن, تۋىندىگەردىڭ جاي-كۇيى ودان اناعۇرلىم نازىك, قىم-قۋىت دەر ەدىك.