ساراپشىلار «نەسيە بەرۋ – ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باستى سەبەپكەرى» دەيدى. راس, نەسيە ارقىلى ەكونوميكا وسەدى. بيزنەسىن تۇرالاتىپ الماۋ ءۇشىن جاھانداعى اسا ۇلكەن كورپوراتسيالاردىڭ ءوزى نەسيە راسىمدەيدى. قازاقستاندا ەكونوميكاسىن كىبىرتىكتەتىپ تۇرعان فاكتور كوپ-اق, سونىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – نەسيە بەرۋدىڭ دۇرىس مەحانيزمىنىڭ ءالى دە بولسا قالىپتاسپاي تۇرعاندىعى.
Ranking ساراپشىلارىنىڭ پايىمىنشا, كەز كەلگەن مەملەكەتتە ەكونوميكانى نەسيە ارقىلى قولداۋدىڭ ەكى نەگىزگى كانالى بار: بيزنەسكە بەرىلگەن كرەديت بيزنەستى قۇرۋ مەن كەڭەيتۋگە, ءوندىرىس قۋاتتىلىعىن ارتتىرىپ, اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋعا كومەكتەسەدى. حالىققا بەرىلەتىن كرەديت تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە دەگەن تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستى ىنتالاندىرادى. حالىق تاۋار مەن قىزمەتتى ساتىپ الادى, ءسويتىپ بيزنەسكە كىرىس الىپ كەلەدى, بولشەك ساۋدا اينالىمىن ۇلعايتادى. ەكى جاعداي دا ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن ىنتالاندىرادى. بۇل رەتتە ەكسپەرتتەر «ونداي ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ايقىن مىسالى – اقش» دەيدى.
«بۇل رەتتە قازاقستاندا نەسيە بەرىلۋ دەڭگەيى اسا جوعارى ەمەس. 2020 جىلعى دەرەكتەرگە قاراپ وتىرىپ ونەركاسىپتىك ءوندىرىس دەڭگەيى جوعارى ەلدەردە نەسيەلەردىڭ جالپى دەڭگەيى ەلدىڭ ءىجو-سىنەن ايتارلىقتاي اسىپ كەتكەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس. دانيا, قىتاي سياقتى ەكونوميكاسى كۇشتى ەلدەردە بيزنەس پەن حالىققا بەرىلگەن نەسيە پورتفەلى ءىجو-ءنىڭ 112-51 جانە 62-121 پايىزى كولەمىندە قۇبىلادى. قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش – 10-16 پايىز», دەپ جازادى Ranking.
ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكاعا نەسيە ۇسىنۋعا باسىمدىق بەرىپ, حالىقتىڭ كوپ نەسيە الۋىنا توسقاۋىل قويۋ كەرەك دەگەن ەدى.
– ناقتى ەكونوميكاعا كرەديت بەرۋ ءىسىن كەڭەيتۋ قاجەت ەكەنىن بىرنەشە رەت ايتتىم. بيزنەس قولجەتىمدى قارجىلاندىرۋعا ءزارۋ. مەنىڭ تاپسىرماممەن شۇعىل شەشىمدەر توپتاماسى ازىرلەندى. ول وسى سەكتورداعى قوردالانعان ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالدى. اتاپ ايتقاندا, زەينەتاقى جيناعىنىڭ 50 پايىزىنا دەيىن جەكە باسقارۋعا بەرۋ ءۇشىن بجزق سالىمشىلارىنىڭ قۇقىقتارى كەڭەيتىلەدى. بۇل بيزنەستى كرەديتتەۋگە قاجەتتى «ۇزاق مەرزىمدى قارجى» قورىن قالىپتاستىرادى. اگروونەركاسىپ كەشەنىنە بەرىلەتىن كرەديتتى ارتتىرۋ ءۇشىن استىق قولحاتى ينستيتۋتى تولىقتاي تسيفرلاندىرىلىپ, قايتادان ىسكە قوسىلادى. بۇل اگروونەركاسىپ كەشەنى كاسىپورىندارى ءۇشىن سەنىمدى كەپىل بولادى. ەكونوميكانىڭ وسى سەكتورىن الدەقايدا بەلسەندى كرەديتتەۋ ءۇشىن جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىنا دا وسىنداي وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. بۇعان قوسا, ۇكىمەت پەن قارجى سالاسىن رەتتەۋ ورگاندارى «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى اياسىندا پايىز مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ مەرزىمىن 7 جىلعا دەيىن سوزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعان ءجون دەپ سانايمىن. ارينە, بۇل ەكونوميكانىڭ تەك اناعۇرلىم باسىم باعىتتارىن قامتۋعا ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
Halyk Bank باسقارما توراعاسى ءۇمىت شاياحمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, بانكتەر تاراپىنان كاسىپكەرلەرگە نەسيە بەرۋگە قىزىعۋشىلىق بار.
«بازالىق ستاۆكانىڭ جوعارى بولۋى اقشا جيناۋ تۇرعىسىنان وڭ اسەر تيگىزىپ جاتىر. زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ تەڭگەلەي دەپوزيتى ءوسىم كورسەتۋدە. بولشەك دەپوزيت پورتفەلدىڭ 70 پايىزى تەڭگەمەن, 30 پايىزى دوللارمەن ساقتالعان. مۇنداي جاعداي ءبىرىنشى رەت بولىپ تۇر. كاسىپكەرلەر قازىر نەسيەنى 16 پايىزدان جوعارى مولشەرلەمەمەن الادى, بانكتىڭ مينيمالدى مارجاسى 3 پايىز بولسا, سونىڭ ءوزىنىڭ 1 پايىزىن – پروۆيزيا شىعىندارى, تاعى 1 پايىزىن وپەراتسيالىق شىعىندار الادى دا, 1 پايىز عانا پايداعا قالادى. ارينە, بۇل بانكتىڭ كىرىستىلىگىن تومەندەتەدى, تيىسىنشە نەسيەگە دەگەن ىنتانى دا ازايتادى. ءبىز كاسىپكەرلەرگە كرەديت الىڭىزدار دەيمىز, بىراق ولاردىڭ كوبى قازىرگى تۇسىنىكسىز ەكونوميكالىق جاعدايدى, جوعارى بازالىق ستاۆكا كەزەڭىن وتكىزىپ جىبەرۋدى كۇتىپ ءجۇر. ويتكەنى ەلدە جوعارى ينفلياتسيا, حالىقتىڭ تولەم قابىلەتى تومەندەپ جاتىر. سوعان قاراماستان بيزنەستى ساقتاۋ كەرەك, قولداۋ كەرەك. ءبىر ءپوزيتيۆتى نارسە بار, ول – رەسەيدەگى بيزنەستىڭ قازاقستانعا كوشىرىلە باستاۋى. ولاردىڭ بيزنەسى قازاقستانعا كەلسە, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر ءۇشىن دە تاماشا سەرىكتەستەر تابىلادى», دەيدى بانك باسشىسى.
ءۇ.شاياحمەتوۆا ناقتى سەكتورداعى كاسىپورىنداردى قولداۋ ءۇشىن ولارعا جەڭىلدىكتەر جاسالۋى كەرەك دەگەن ۇسىنىس ايتادى.
«قازىر باعالى قاعاز بويىنشا سالىقتى كوتەرۋ تۋرالى ايتىلىپ ءجۇر. ەگەر ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى ۇزاق مەرزىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قولداعىمىز كەلسە, وندا ولاردى سالىق جۇكتەمەسىنەن بوساتايىق. ارينە, ونىڭ جتسم-عا قالاي اسەر ەتەرىن ەسەپتەپ كورۋ كەرەك. ءبىز, بانكتەر, سول كەزدە اتالعان نەسيەنى – مول ينۆەستيتسيالىق زايمدى ەكونوميكانى دامىتۋ ماقساتىندا ارزانىراق بەرە الامىز. بىراق بۇل رەتتە رەتتەۋدى وزگەرتۋ كەرەك بولادى. بۇل زايمدار AQR بويىنشا III كەزەڭ دەپ ەمەس, I كەزەڭ دەپ ەسەپتەلەتىندەي جانە بىردەن پروۆيزيانىڭ 40 پايىزى قالىپتاساتىنداي», دەيدى.
Kaspi.kz باسقارما توراعاسى ميحايل لومتادزەنىڭ سوزىنە دەن قويساق, قازىر اي سايىن شامامەن 30-35 مىڭ كومپانيا اشىلادى.
«جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ ءموبيلدى قوسىمشادا تىركەلۋى قولجەتىمدى بولعاندىقتان, بۇل الداعى ۋاقىتتا ءتىپتى قارقىن الادى. كوشەگە شىققاننىڭ وزىندە, جاڭا كافە, مەيرامحانالاردىڭ كوبەيىپ جاتقانىن بايقايمىز. مۇنىڭ ءوزى ءىرى قالالاردا ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ جوعارىلاپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ارينە, بۇل ءۇردىستىڭ بۇكىل ەلگە ءتان بولعانىن دا قالايمىز. دەگەنمەن ءبارى دە ۇلكەن قالالارداعى ۇردىستەن باستاۋ الادى», دەيدى م.لومتادزە.
بۇل رەتتە ول ميللياردتاعان تەڭگە نەسيە الاتىن بيزنەستى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىسانى دەپ ايتۋعا قارسى ەكەنىن دە جەتكىزدى.
«ميكروبيزنەس بار, ولار كاپيتال اينالىمىنا ميلليون تەڭگە كولەمىندە كرەديت الادى. جالپى, شوب تۋرالى ايتقان كەزدە كومپانيانىڭ قۇرىلۋىن, جۇمىس ورنى سانىن, قارجىلاندىرۋ كوزىن, بۇل كومپانيا جالعا الىپ وتىرعان عيماراتتىڭ اۋماعىن, ولار تولەپ وتىرعان سالىق مولشەرىن ءبىلۋ كەرەك. سوندا عانا ونىڭ دامۋىنا قاتىستى دۇرىس شەشىم قابىلداي الاسىڭ. ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەس دامىماي جاتقانى ۇنەمى ايتىلىپ ءجۇر. ءبىز سول كەزدە «قانە, ولاردىڭ قارجىلىق ەسەپتىلىگىن قارايىق» دەپ باستاما كوتەردىك. مىسالى, جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلگەندەر نەسيە الىپ ءجۇر. ولاردىڭ سالىعىن, باسقا دا قارجىلىق جاعدايىن قاراپ, تەكسەرۋگە بولادى. پورتفەلىن قارايمىز. ءوز بيزنەسىن دامىتۋعا ميلليارد تەڭگە العان ادامدار بار جانە 10 ملن تەڭگە العان ادامدار بار. تۇتىنۋشىلىق كرەديتتە دە سولاي. 5 ملرد تەڭگە العان ادامدار بار. 5 ملرد تەڭگەلىك نەسيەنى قالاي تۇتىنۋشىلىق نەسيە دەپ ايتۋعا بولادى؟ ەسەپتىلىكتى قاراپ ەدىك, ول جەردە دە تىم ۇلكەن تسيفرلار ءجۇردى. مەن 100 ملن تەڭگە نەسيە الۋشىلاردى ورتا بيزنەس دەپ قارايمىن. ال ەگەر 10 ملن دوللار السا, وندا بۇل – ءىرى بيزنەس. شاعىن جانە ورتا بيزنەس جەكە-جەكە تالدانبايدى, تسيفرىن دا كورە المايمىز, دەمەك ەشتەڭە بىلمەگەندىكتەن دۇرىس شەشىم دە قابىلداي المايمىز دەگەن ءسوز. سوسىن, ەسەپتىلىكتە 4-5 جىل بۇرىن العان كرەديتتەر, جۇمىس ىستەمەيتىن كرەديتتەر كورسەتىلگەن. بۇل دۇرىس ەمەس. كەم دەگەندە سوڭعى ءۇش جىلداعى, ءتىپتى ءاربىر ايدا بەرىلگەن نەسيەلەر كورىنىس تابۋى كەرەك», دەدى Kaspi.kz باسشىسى.
ساراپشىلار ويىنان ۇققانىمىز – ەكونوميكاعا كرەديت بەرۋ تاقىرىبىندا اراجىگى اجىراتىلماي تۇرعان ءبىر ەمەس, بىرنەشە ماسەلە بار. ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن, الدىمەن ەكونوميكاعا زايم ۇسىنۋدىڭ ءتيىمدى ءارى جەڭىل ءتارتىبىن قالىپتاستىرعان ءجون سەكىلدى.