كەشە ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلاندى. سونداي-اق بىرقاتار قۇجات ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
«قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوباسى جونىندە اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى بايانداما جاسادى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتى تالقىلاۋ بويىنشا ساراپشىلار قوعامداستىعى وكىلدەرىنىڭ, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن 30-دان استام ءىس-شارا وتكىزىلگەن.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جولداۋىندا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ اشىقتىعى جانە قوعامدىق باقىلاۋ مەحانيزمدەرىن دامىتۋعا قاتىستى ناقتى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. بۇل باعىتتا بىرقاتار رەفورما جۇزەگە اسىپ جاتىر. ماسەلەن, قوعامدىق كەڭەستەرگە كوپتەگەن ۋاكىلەتتىكتەر بەرىلدى. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى ازىرلەگەن زاڭ جوبالارى دا وسى ءىستىڭ جالعاسى ىسپەتتى.
«بۇل زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ ۇجىمدىق ەڭبەگى ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. وعان مۇددەلى تاراپتىڭ ءبارى, سونىڭ ىشىندە, ساراپشىلار, زاڭگەرلەر, قۇقىق قورعاۋشىلار, قوعام قايراتكەرلەرى ەندى. زاڭ جوباسى بويىنشا مىناداي تاسىلدەر ۇسىنىلادى. ءبىرىنشى, زاڭ جوباسىندا قوعامدىق باقىلاۋ ۇعىمى ايقىندالدى. قوعامدىق باقىلاۋ وبەكتىسى دەگەنىمىز مىنالار: جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك جانە ورتالىق ورگاندار, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرى, ورتالىق نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ فۋنكتسيالارىن ورىنداۋشىلار. قوعامدىق باقىلاۋ سۋبەكتىلەرى – ەل ازاماتتارى, قازاقستاندا تىركەلگەن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار.
ەكىنشى, قوعامدىق باقىلاۋدىڭ ماقساتى – ازاماتتاردىڭ مەملەكەت ىستەرىن باسقارۋعا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ. قوعامدىق باقىلاۋدىڭ باستى قاعيداتى – زاڭدىلىق, جاريالىلىق, اشىقتىق پەن ايقىندىق, قوعامدىق باقىلاۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ ءوز ەركىمەن قاتىسۋى مەن تاۋەلسىزدىگى. ءۇشىنشى, قوعامدىق باقىلاۋ سۋبەكتىلەرى مەن وبەكتىلەرىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى ناقتىلانادى. مىسالى, قوعامدىق باقىلاۋ سۋبەكتىلەرى قوعامدىق باقىلاۋ توپتارىن قۇرۋعا, ساراپشىلاردى تارتۋعا, سونداي-اق اقپارات سۇراتۋعا, قوعامدىق باقىلاۋ وبەكتىلەرىنىڭ ارەكەتتەرىنە نەمەسە ارەكەتسىزدىگىنە شاعىمدانۋعا قۇقىلى بولادى», دەدى د.قىدىرالى.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, وبەكتىلەر قوعامدىق باقىلاۋ نىساندارىنىڭ ۇسىنىمدارىن قاراۋعا جانە ولاردى ينتەرنەت-رەسۋرستاردا ورنالاستىرۋعا مىندەتتى. سونداي-اق مۇددەلەر قاقتىعىسىن بولدىرماۋعا, قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاۋعا, سۋبەكتىلەرگە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
ء«تورتىنشى, قوعامدىق باقىلاۋدىڭ نەگىزگى فورمالارى رەتىندە قوعامدىق مونيتورينگ, قوعامدىق ساراپتاما, قوعامدىق تىڭداۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار رەسپۋبليكا زاڭناماسىندا ايقىندالعان باسقا دا فورمالار جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن.
بەسىنشى, زاڭ جوباسىندا قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسۋ شارتتارى ايقىندالعان. قوعامدىق باقىلاۋدى ىسكە اسىرۋعا ون سەگىز جاسقا تولماعان, سوتتىلىعى وتەلمەگەن, ناركولوگيالىق نەمەسە پسيحيكالىق ەسەپتە تۇرعان ادامدار جىبەرىلمەيدى. سونىمەن قاتار قىزمەتىندە شەتەلدىڭ قاتىسى بار, قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس قىزمەتى توقتاتىلعان نەمەسە تىيىم سالىنعان كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارعا دا شەكتەۋ قويىلادى.
التىنشى, قوعامدىق باقىلاۋ ناتيجەلەرىن قاراۋ نورمالارى بەكىتىلدى. وسىلايشا, قوعامدىق باقىلاۋ وبەكتىلەرى قوعامدىق باقىلاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا قورىتىندى قۇجاتتى 10 كۇن مەرزىمدە قاراپ جانە دالەلدى جاۋاپ جىبەرۋى كەرەك. بۇل رەتتە قوعامدىق باقىلاۋ وبەكتىلەرى ءمان-جايلاردى جان-جاقتى, تولىق جانە وبەكتيۆتى قاراۋ ءۇشىن شارالار قولدانۋعا مىندەتتى», دەدى د.قىدىرالى.
بۇدان كەيىن ۆەدومستۆو باسشىسى قوعامدىق باقىلاۋ جۇرگىزۋ ءتارتىبىن رەتتەيتىن ىلەسپە زاڭ جوباسى جونىندە بايانداپ بەردى. قۇجات پەتيتسيا ينستيتۋتىن رەگلامەنتتەۋ, سونداي-اق اقپاراتقا قول جەتكىزۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جونىندەگى تۇزەتۋلەردى قامتيدى.
ء«بىرىنشى, زاڭنامادا پەتيتسيا ۇعىمى بەرىلەدى. پەتيتسيا – مەملەكەتتىك ورگانعا, جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگانعا ەلەكتروندىق فورماتتا جىبەرىلگەن جانە اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكسىنىڭ 12-1-تاراۋىندا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن قارالاتىن ۇجىمدىق حابارلاما, ءۇن قوسۋ نەمەسە ۇسىنىس. ەكىنشى, اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكستە پەتيتسيالاردى بەرۋ جانە قاراۋ ءتارتىبى بەكىتىلگەن.
ءۇشىنشى, پەتيتسيانى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى ارنايى ينتەرنەت پورتال ارقىلى بەرە الادى. ءتورتىنشى, ۋاكىلەتتى ورگان پەتيتسيا جاريا بولعانشا زاڭدا بەكىتىلگەن شارتتارعا سايكەستىگىن انىقتايدى. بۇدان باسقا, پەتيتسيا بەرىلگەن كۇننەن باستاپ 20 جۇمىس كۇنى ىشىندە وعان كەمىندە ەلىمىزدىڭ 150 ازاماتى قوسىلۋى قاجەت. مۇنداي تاجىريبە پەتيتسيا ينستيتۋتى قۇرىلعان بىرقاتار ەلدە, اتاپ ايتقاندا, اقش, وزبەكستان سەكىلدى مەملەكەتتەردە قولدانىلادى», دەدى د.قىدىرالى.
ءمينيستردىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, پەتيتسيانى مىندەتتى تۇردە قاراۋ ءۇشىن ونى قولدايتىن داۋىستاردىڭ شەكتى ماندەرى بار. ماسەلەن, اۋداندىق دەڭگەيدەگى اكىمدىكتەردە حالقى 50 مىڭنان اساتىن بولسا, 2,5 مىڭ داۋىس جيناۋعا ءتيىس. قالعاندارى ءۇشىن حالىق سانىنىڭ كەمىندە 5 پايىز بولۋى كەرەك. اۋداندىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردا حالقى 50 مىڭنان اسسا, 5 مىڭ داۋىس, قالعاندارى ءۇشىن حالىق سانىنىڭ كەمىندە 10 پايىزى پەتيتسياعا قول قويۋى قاجەت.
وبلىستىق دەڭگەيدەگى اكىمدىكتەر ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ تۇرعىندارىنىڭ 1 پايىز, ءماسليحاتتار تۇرعىنداردىڭ كەمىندە 2 پايىز داۋىسىن جيناعان پەتيتسيانى مىندەتتى تۇردە قارايدى. ال رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە (ۇكىمەت) قارالۋى ءۇشىن كەمىندە 50 مىڭ داۋىس جينالۋعا ءتيىس.
«التىنشى, پەتيتسيانى قاراۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگان پەتيتسيا اۆتورىن شاقىرىپ, حاباردار ەتە وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگان شەشىمىنىڭ جوباسىن جاريا تالقىلاۋدى ۇيىمداستىرىپ, جەكە كوميسسيا نەمەسە جۇمىس توبىن قۇرادى. مۇنداي شارالار پەتيتسيالاردىڭ قوعامدىق مارتەبەسى مەن ماڭىزىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جەتىنشى, پەتيتسيا بويىنشا شەشىمدى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى عانا قابىلدايدى.
سەگىزىنشى, ءماسليحات دەپۋتاتتارىنا پەتيتسيانى ىلگەرىلەتۋ كەزەڭىندە قول جيناۋعا قاتىسۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ پەتيتسيالاردى قاراۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ, پەتيتسيالاردى قاراۋ بويىنشا ءوز وكرۋگىنىڭ سايلاۋشىلارىن حاباردار ەتۋ جانە تاعى باسقا وكىلەتتىكتەر بەرۋ ءۇشىن «جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ۇسىنىلادى», دەدى د.قىدىرالى.
بۇدان كەيىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەڭبەك داۋلارى مەن جانجالدارىن شەشۋ ءتارتىبىن وڭايلاتۋ بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالدى.
«قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ كاسىپوداقتار مەن جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىندا سىندارلى ديالوگ قۇرۋ جونىندەگى مىندەتىن ورىنداۋ ءۇشىن ازىرلەندى جانە كەلىسسوزدەر پروتسەستەرىن ۇيىمداستىرۋ ءراسىمىن جەڭىلدەتۋگە جانە ءتيىستى ينستيتۋتتاردى دامىتۋعا باعىتتالعان. بۇدان باسقا, وسى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ «Amanat» پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى», دەدى قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات ەكاتەرينا سمىشلياەۆا.
زاڭ جوباسى ەڭبەك جانجالدارىن رەتتەۋ جانە كەلىسسوزدەر پروتسەستەرىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. سونىمەن قاتار قۇجاتتا كەلىسسوزدەردى ۇيىمداستىرۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ, كەلىسۋ كوميسسيالارى ينستيتۋتىن, ەڭبەك تورەلىگىن جانە ەڭبەك داۋلارىن شەشۋدەگى كاسىپوداقتاردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ كوزدەلگەن.
ءماجىلىس دەپۋتاتى جانات وماربەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى ەڭبەك قاتىناستارى سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە جانە ەڭبەك داۋلارىنىڭ الدىن الۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىن دامىتۋعا باعىتتالعان.
«نەگىزگى مىندەت – جۇمىس بەرۋشى مەن قىزمەتكەرلەردىڭ كەلىسپەۋشىلىكتەرىن رەتتەۋ جانە تاراپتار مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ورتاق ۇستانىمعا كەلتىرۋ. وسى ورايدا زاڭ جوباسىندا كەلىسۋ كوميسسيالارى مەن ەڭبەك تورەلىگى ينستيتۋتىن كۇشەيتۋ, ەڭبەك داۋلارىن شەشۋدە كاسىپتىك وداقتاردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ۇسىنىلادى. زاڭ جوباسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسىنە جانە «كاسىپتىك وداقتار تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ەسكەرىلگەن», دەدى ج.وماربەكوۆا.
بۇدان بولەك, بىرقاتار زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانىپ, بىرنەشە قۇجات جۇمىسقا الىندى. جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.