عاسىر داۋىسى

باسقانى قايدام, مەن بۇعان سەنەمىن. العاش نوتانى كىم ويلاپ تاپقانى تۋراسىندا اركىم ءارتۇرلى ايتادى. نوتانى ويلاپ تاپپاسا دا الەم بويىنشا مۋزىكا تۋرالى العاش عىلىمي ەڭبەك جازعان ءال-فارابي ءبىزدىڭ توپىراقتا تۋعانىن قايدا قوياسىز؟! دەمەك اۋزى­مىزدى تولتىرىپ اڭگىمە ايتا الامىز. سول ەڭبەگىندە فا­را­بي ء«بىزدىڭ اي­نا­لامىزداعى دى­بىستىڭ ءبارى كە­مەلىنە كەلمەگەن. ناعىز كەمەلىنە جەتكەن دىبىس – ادامنىڭ داۋىسى» دەگەن تۇجىرىمعا كەلىپتى. «الەمنىڭ ۇستازى» اتانعان ءابۋناسىر بۇل جەردە «باقىرعان قۇر ايقايدى» (اباي) ايتىپ تۇرماعانى بەلگىلى. سول كەمەل داۋىستىڭ بۇگىنگى ءبىز­دىڭ زامانداعى يەسى ديماش قۇ­داي­­­بەرگەن دەمەي كورىڭىز. وسى­دان ونداعان عاسىر بۇرىن وتى­راردا تۋىپ, الەمدە تۇڭعىش رەت مۋزىكالىق عىلىمي ەڭبەك جازعان ءال-فارابي دۇنيە ەسىگىن قازاق توپىراعىندا اشقان, سول وتىراردا ءشامشى تۋعان, ەندەشە, الەم ساحناسىن ديماشتىڭ انمەن الديلەۋى دە زاڭدىلىق. كەشەگى كوشپەلىلەر ءداۋىرىن ەسەپكە الماعاندا, بۇگىندە دۇنيەگە قازاق ۇلتى نە بەرە الدى دەسە, بىردەن ديماشتىڭ ەسىمى اتالاتىنى ءسوزسىز. وسى ۋاقىت ول­شە­مى تۇرعىسىنان قاراعانداعى كوز­قا­راسىمىز وسىلاي دەيدى. ءححى عا­سىر­دىڭ باسىنداعى كەمەل داۋىس – ديماش قۇدايبەرگەننىڭ داۋىسى دەر ەدىك.

كۇنى كەشە عانا, وسىدان ەكى اپتاداي بۇرىن عانا ايداي الەم­گە اتاقتى دجەكي چاننىڭ كى­تاپ شىعارعانى تۋرالى اقپا­رات تارادى. حح ءھام ءححى عاسىر­دىڭ اسا تانىمال ءارتىسى كىتا­بىنىڭ مۇقاباسىنا ديماش قۇداي­بەرگەننىڭ ەسىمىن جازىپتى. ونى كورگەن ءانشى ديماش Instagram پاراقشاسىندا العىس ءبىل­دىردى: «سۇيىكتى اكتەرىمدى جاڭا كىتابىنىڭ جارىق كورۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاعىم كەلەدى. وسىدان 6 جىل بۇرىن دۇنيە جۇزىندەگى ادامدار مەن تۋرا­لى ەندى عانا ءبىلىپ جاتقاندا ما­عان قولداۋ ءبىلدىرىپ, باعىت-باع­دار كورسەتكەن العاشقى تانىمال تۇلعا بولدىڭىز. ءسىزدىڭ «اۆان­گارد» فيلمىڭىزدە باستى ءاندى ورىنداپ, سىزبەن بىرگە جۇمىس ىستەۋ­گە مۇمكىندىك العانىم مەنىڭ شى­عار­ماشىلىعىمداعى ەڭ جاقسى ساتتەردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. سىيلىعىڭىز ءۇشىن جانە مەنىڭ قىتايشا ەسىمىم (ديماسي) ءسىزدىڭ كىتابىڭىزدىڭ مۇقاباسىندا پايدا بولعانى ءۇشىن العىسىم شەكسىز. مەن ءۇشىن بۇل – ۇلكەن مارتەبە», دەپ جازدى ديماش قۇداي­بەرگەن. بۇل, ارينە, بۇگىن قاتار­داعى اقپارات بولعانىمەن, قازاق ۇلتىنا دەگەن قۇرمەتتى زورى. سول ارقىلى ەلدىڭ دە اتىن شى­عارارى ءسوزسىز. قىتايلار بۇعان دەيىن شىڭعىس حان تۋرالى كينو تۇسىرگەنىن بىلەمىز. ەندى ديماشتىڭ اينالاسىندا جۇرگەنىنىڭ ءوزى ءبىراز جايدى اڭعارتادى.

قازىر ديماشتىڭ داۋىسىنا الەمدەگى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ءبارى ءتانتى. بىلايشا ايتقاندا, ءححى عاسىرداعى قازاق ءۇنىن تىڭ­داپ وتىر. ءتىپتى ونىڭ داۋىسىن تىڭ­داي-تىڭداي اۋرۋىنان ايىعىپ تۇر­عاندار تۋرالى دەرەكتەر بار. تازا, پەرىشتە جۇرەكتىڭ ءۇنى ەكىنشى جۇرەككە جەتكەنى بىلاي تۇرسىن, ەم بولىپ تا قوناتىنىنا ءشۇبا كەل­تىرۋگە بولمايدى ەكەن عوي. «سو­ڭىنان قالماي, سۇيىسپەنشىلىگى مەن ماحابباتىن ارناپ جۇرەتىن الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن تىڭدارماندارى, و توبا, قازاقشا ءان سالىپ تۇر. ءتىلى توسەلگەن, ءسوزى انىق, ءوزى جاتتىققان. ديماشتىڭ ءتىلى – قازاق ءتىلى بولعانى ءۇشىن باقىتتى, قۋانىشتى كەيىپتە بار بولمىسىمەن بەرىلە انگە قوسىلادى» دەپ جازدى ايگۇل احان­بايقىزى وتكەندە ديماشتىڭ الماتىداعى كونتسەرتىنەن. سول كون­تسەرتىندە ءانشى ء«بىر اسپاننىڭ تاريحى» اتتى جاڭا تۋىندىسىمەن الەم جۇرت­شىلىعىن بەيبىتشىلىككە شا­قىردى. «جەر بەتىنىڭ حالقى ۇلتقا, دىنگە, ناسىلگە بولىنەدى, بىراق ءبىز ءبارىمىز – ءبىر پلانەتانىڭ بالالارىمىز جانە ءبىر اسپاننىڭ استىندا ءومىر سۇرەمىز. ءومىر – ەڭ باعالى قۇندىلىق. بىر­دە-ءبىر قاسيەتتى كىتاپ ادامداردى قىرىپ-جويۋعا شاقىرمايدى. ءبىز دوستاسۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك, ءبىردى-ەكىلى ادام ءۇشىن ميلليونداعان بالالار جاپا شەگىپ جاتىر. بىرلىك بولسىن الەمدە, جەر شارىنىڭ بو­لاشاعى ءبىزدىڭ قولىمىزدا» دەپ دۇنيە جۇزىندەگى ادامزات بالا­سىن تاتۋلىققا ۇندەدى. مى­نا­داي الماعايىپ زاماندا بۇل ءسوز باس­­قانىڭ ەمەس, قازاق ۇلتى پەر­زەنتىنىڭ اۋزىنان شىققانى بۇگىنگى وقيعا بولسا, ەرتەڭگى تاريح. وسى ورايدا ديماشتىڭ قازاقستانداعى كونتسەرتىنە تىڭداۋشىلار 68 ەلدەن كەلگەنىن ەسكەرگەن ءجون. الەمدىك ساياساتكەرلەر نە بيلەۋشىلەر التى قۇرلىققا تارالاتىن اقپارات قۇ­رال­دارىنان وسىلاي ءۇن قاتسا ەل ەلەڭ ەتپەۋى مۇمكىن. ءتىپتى ونداي سوزدەردىڭ ساياسي استارىن تۇسىن­گەندە الگىلەردىڭ پيعىلى بەل­گىلى بولىپ قالا بەرەتىن ادەتى عوي. ال ديماشتىڭ مىنا سوزدەرى – سايا­­سات­تان بيىك, پاراساتقا جۋىق جۇ­رەكتىڭ ءۇنى. جۇرەك بولعاندا قانداي, كەۋ­دەسىندەگى جۇدىرىقتاي عانا ءبىر ۋىس سول ەتكە جاھاندى سىي­دىرعان قۇدايدىڭ حيكمەتى ول. ايت­پەسە ۇنى­نە التى قۇرلىق اۋزىن اشپاس ەدى.

كاليفورنيا شتاتىنىڭ (اقش) سەكسەنگە اياق باسقان سيلۆيا سان­دوۆال اتتى تۇرعىنى ديماشقا مايكل دجەكسوننىڭ پلاكاتىن سىي­­­لاعانىن بىلەمىز. بۇل پلاكات­تى كەزىندە سيلۆياعا مايكل قول­تاڭباسى مەن ۋاقىتىن قويىپ, ءوزى سىيعا تارتقان. جانە ونى رامكاسىنان الىپ شىعىپ سيلۆياعا بەرىپ جاتقاندا, ءانشى بايقاماي شەتىن جىرتىپ الادى. سيلۆيا دجەكسوننىڭ كۋميرى بولعان جاس كەزىندە, كەيىن ديماشتى كور­گەن­دە پلاكاتتى سوعان بەرۋدى ۇيعا­رىپ, اقىرى جولىعىپ, تابىس­تاي­­دى عوي. ءبىر عاجابى, مايكل سيل­ۆياعا پلاكاتتى بەرگەندەگى داتا – ديماشتىڭ تۋعان كۇنى, ايى, جىلى بولىپ شىعادى. عاجاپتى كورمەيسىز بە؟ جولاۋشىنىڭ ءارى قاراي جول جۇ­رۋىنە رۇقسات رەتىندە بيلەت جىرتىپ بەرگەندەي, بۇل دا ديماشتىڭ ان­شىلىك ونەرىنە مايكل دجەكسوننىڭ قولىمەن بەرىلگەن قۇدايدىڭ جولداماسى ىسپەتتى. ول ديماش امەريكاعا كون­تسەرتپەن بارعاندا ءوزى ىزدەپ تاپتى يەسىن. باس­قا قيسىنعا كەلمەيدى. مەن وسى حيكمەتكە سەنەمىن! ال ءسىز ءوزىڭىز بىلەسىز...