پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى كاسپي تەڭىزىندەگى قازاقستان-تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسىن مەجەلەۋ جانە بالىق اۋلاۋ ايماقتارىنىڭ شەكتەس ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى.
«شارتتىڭ ماقساتى – قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى اۋماقتىق سۋلاردى جانە بالىق اۋلاۋ ايماقتارىنىڭ شەكتەس ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ. تۇرىكمەنستان جاعى اتالعان شارتتى بيىل 17 ساۋىردە راتيفيكاتسيالادى. قۇجاتتىڭ راتيفيكاتسيالانۋى جانە كۇشىنە ەنۋى وڭتۇستىك مەجەلەردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن دەليميتاتسيالاۋ ۇدەرىسىن تولىق اياقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى.
شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ ناتيجەسى – ەكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىندا ءوزارا قۇرمەت, سەنىم, تەڭ قۇقىق, دوستىق جانە ىنتىماقتاستىق رۋحىندا شەكارالىق ماسەلەلەردى رەتتەۋ بويىنشا تۇراقتىلىقتى ودان ءارى قامتاماسىز ەتۋ.
سەنات توراعاسى اتاپ وتكەندەي, قۇجات كاسپي تەڭىزىندەگى قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعىن ايقىنداۋ جانە بالىق كاسىپشىلىگى ايماقتارىنىڭ اراجىگىن اجىراتۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن.
«وسى زاڭ قازاقستاننىڭ تۇرىكمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكاراسىن دەليميتاتسيالاۋ پروتسەسىن اياقتاۋعا جانە ەكى مەملەكەت اراسىنداعى كاسپي تەڭىزىندەگى مەملەكەتتىك شەكارالاردى زاڭدى تۇردە بەكىتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا زاڭ ەكى ەل اراسىنداعى تاتۋ كورشىلىك قاتىناستى ودان ءارى نىعايتۋعا جانە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز», دەپ اتاپ ءوتتى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سەنات دەپۋتاتتارى سونداي-اق «2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق سوتىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارى مەن قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ بولىگىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا قابىلدادى.
زاڭنىڭ كۇشىنە ەنۋى وسى ادامدارعا كوميسسيادا جانە ەاەو سوتىندا قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە العان زەينەتاقى قۇقىقتارىنىڭ جۇزەگە اسۋى مەن قورعالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
«قارالىپ وتىرعان قۇجات رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ سانالاتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياسىنىڭ جانە وداق سوتىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارى مەن قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيدى. شارتتىڭ 32-قوسىمشاسىنداعى 53-تارماعىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەرگە سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەت تۇرلەرى (مەملەكەتتىك ازاماتتىق, اسكەري, وزگە دە تۇرلەرى) بويىنشا ەڭبەك ءوتىلى بار ادامدارعا زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋعا مۇمكىندىك بەرىلەتىن بولادى», دەدى سەناتور ناريمان تورەعاليەۆ.
سەناتورلار وتىرىس بارىسىندا وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جاريا ەتتى. سەناتور باقىتجان باياحمەتوۆ ەلىمىزدىڭ پرەمەر-مينيسترىنە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكا نىساندارىن قايتا جاڭعىرتۋدى ۇسىندى.
«ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە سايكەس اباي وبلىسى بويىنشا جىلۋ قۇبىرىنىڭ جالپى توزۋى 65 پايىزدى قۇرايدى. بۇل – ەلدەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. وسى جاعداي جىلۋ بەرۋ كەزەڭىندە جىلۋ قۋاتىنىڭ تاپشىلىعى مەن اپاتتىق جاعدايلارعا سەبەپ بولادى جانە جۇمىستا تەحنولوگيالىق ۇزىلىستەرگە اكەلىپ سوعادى», دەدى سەناتور.
دەپۋتات مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اباي وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرىنە, ونىڭ ىشىندە زاماناۋي جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن سالۋعا ەرەكشە نازار اۋدارعانىن ەسكە سالدى. سونداي-اق ۇكىمەتكە سەمەي قالاسىنداعى جەو-3 قۇرىلىسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىن ناقتىلاۋدى, سونداي-اق جىلۋمەن قامتۋ نىساندارىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋدى ۇسىندى.
«بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋدى وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا جىلۋ ەنەرگەتيكا جۇيەسىن رەتتەۋ سالاسىنداعى فۋنكتسيالاردى ءبىر مەملەكەتتىك ورگانعا ورتالىقتاندىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى جانە جەو-3 قۇرىلىسى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىن جاڭارتىپ, ونىڭ قۇرامىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارىن قوسۋدى ۇسىنامىز», دەدى باقىتجان باياحمەتوۆ.
نۇرجان نۇرسيپاتوۆ ەلىمىزدىڭ قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا, ونىڭ ىشىندە وبەكتىلەردى جەكەشەلەندىرۋ ناتيجەسىنە نازار اۋدارا وتىرىپ, قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى ساتىپ الۋدا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ساياساتتى ازىرلەۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە توقتالدى.
دەپۋتات بۇعان دەيىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا ۇكىمەتكە ساۋال جولداعانىن, وندا قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنىنە جاتاتىن كاسىپورىنداردى جەكەشەلەندىرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى, سونداي-اق قورعانىس ونەركاسىبىنە مەملەكەتتىڭ باقىلاۋىن جوعالتۋعا اكەپ سوعۋى مۇمكىن شەشىمدەر قابىلداۋعا تىيىم سالۋدى بەلگىلەۋدى ۇسىنعانىن اتاپ ءوتتى.
«كورىپ وتىرعانىمىزداي, تابىس اكەلىپ وتىرعان نەمەسە جارعىلىق كاپيتالى وتكەن جىلدار ىشىندە تەك ەلىمىزدىڭ بيۋدجەتى ەسەبىنەن تولىقتىرىلعان كاسىپورىندار ساتۋعا شىعارىلدى. بۇگىنگى تاڭداعى راسىمدەر بويىنشا ساۋدا-ساتتىق وتپەدى دەپ تانىلعان جاعدايدا ولاردى باعالاۋ قۇنىنىڭ جارتىسىنا تەڭ باعامەن ساتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان بايلانىستى ءبىرىنشى كەزەكتە وقشاۋلاۋ دارەجەسى ەلۋ جانە ودان دا كوپ پايىزدى قۇرايتىن قورعانىس كاسىپورىندارىن قولداۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر», دەدى نۇرجان نۇرسيپاتوۆ.
سەناتور وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە جەكەشەلەندىرۋ جوسپارلارىن مەملەكەتتىك باقىلاۋدى تولىق نەمەسە ءىشىنارا ساقتاي وتىرىپ قايتا قاراۋدى ۇسىنىپ وتىر. سونداي-اق مەملەكەتتىك قورعانىس تاپسىرىسى اياسىندا قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى ساتىپ الۋ جونىندە بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ساياساتتى ازىرلەۋ تۋرالى باستاما ايتىلدى.
مۇرات باقتيار ۇلى ەكولوگيالىق اپات پەن كىشى ارالدىڭ جويىلۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ارال تەڭىزىندەگى كوكارال بوگەتىن جەدەل جوندەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن جەتكىزدى. ەگەر شۇعىل تۇردە شارالار قابىلدانباسا, كىشى ارالدان ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن.
دەپۋتات 2005 جىلى «سىرداريا ارناسىن رەتتەۋ جانە كىشى ارالدى قۇتقارۋ» جوباسى اياسىندا كوكارال بوگەتى سالىنعانىن ەسكە سالدى. بۇل «عاسىر جوباسى» رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پەن دۇنيەجۇزىلىك بانك ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلدى. الايدا بۇگىنگى تاڭدا بوگەتتىڭ 200 مەترىن سۋ شايىپ كەتكەن جانە بۇل ۋچاسكە جەدەل جوندەۋدى قاجەت ەتەدى.
«جوبانىڭ سمەتالىق قۇجاتتاماسى دايىندالىپ, وسى جىلدىڭ تامىز ايىندا مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىندى. جوبانىڭ قۇنى 4 ملرد 582 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. بيىل قىركۇيەك ايىندا رەسپۋبليكالىق بيۋجەتتىك كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ بيۋدجەتىن قايتا باعىتتاۋ ەسەبىنەن جوبانى ىسكە اسىرۋدى باستاۋعا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە 500 ملن تەڭگە ءبولىندى. الايدا 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە وسى جوبانى قارجىلاندىرۋعا قارجى قاراستىرىلماعان. پرەزيدەنتتىڭ كوكارال بوگەتىن نىعايتۋعا قاتىستى بەرىلگەن تاپسىرماسى ەسكەرۋسىز قالعان», دەدى سەناتور.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر دە قازىر كوكارال بوگەتىن قۇتقارىپ قالماساق, بۇل جاعداي ەكولوگيالىق اپاتقا ۇشىراتادى. ياعني بۇگىندە 27 ميلليارد تەكشە مەتر سۋ جينالعان كىشى ارالدان ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن.
«وسىعان بايلانىستى, سىزدەن جوبانىڭ اۋقىمدىلىعى مەن ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شەڭبەرىندە جوبا بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارىن اياقتاۋعا قالعان 4 ملرد 80 ملن تەڭگە ءبولىنۋىن قامتاماسسىز ەتۋىڭىزدى سۇرايمىز», دەدى مۇرات باقتيار ۇلى پرەمەر-مينيسترگە جولداعان ساۋالىندا.