قازاقستان 2026 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ونىمدەگى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا ۇلەسىن 25,1 پايىزعا نەمەسە 34,6 ترلن تەڭگەگە جەتكىزۋگە نيەتتى. قازىر ەلىمىزگە ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن ەكسپورتقا باعدارلانعان ينۆەستيتسيالار ءۇشىن ءتيىستى ورتا قۇرۋ ماڭىزدى بولىپ تۇر. سونداي-اق ESG (ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ) قاعيداتتارىن بىرتىندەپ ەنگىزۋ دە جوسپاردا بار. «Egemen Qazaqstan» ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرگەن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتى دامىتۋدىڭ ءۇش نەگىزگى باعىتىن اتاپ كورسەتتى.
ءبىرىنشى باعىت – اشىق جانە بولجامدى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالىق ەكوجۇيەنى ودان ءارى دامىتۋ. ەكىنشىسى – نارىقتارعا قولجەتىمدىلىكتى جاقسارتۋ جانە كومپانيالاردىڭ قالىپتاسۋى ءۇشىن تۇراقتى جانە اۋىرتپالىق سالىنبايتىن جاعدايلار جاساۋدى كوزدەيتىن جەكە سەكتوردىڭ ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىگىنىڭ وسۋىنە جاردەمدەسۋ. ءۇشىنشى – ترانسشەكارالىق ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق, ونەركاسىپ كووپەراتسياسىن دامىتۋ جانە وزگە دە جاڭا جوبالاردى ىزدەستىرۋ مەن ىسكە اسىرۋدى كوزدەيتىن ەكونوميكانىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن اشۋ.
«وسىلايشا, تۇجىرىمداما جاڭا ينۆەستيتسيالىق تسيكلدى قالىپتاستىرۋعا جانە جاڭا ترەندتەردى ەسكەرە وتىرىپ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ ساياساتىن قايتا قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە, ساپالى ينۆەستيتسيالار تارتۋعا باعىتتالعان جۇيەلى ءىس-شارالار ىسكە اسىرىلادى. 2022 جىلى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 8 اي ىشىندە 8,2 ترلن تەڭگە (2022 جىلعا ارنالعان نىسانالى ينديكاتوردىڭ 51 پايىزى (16 ترلن تگ) بولدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 5,7 پايىزعا ارتىق (نكي – 105,7 پايىز). نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلعايۋى رەسپۋبليكانىڭ 15 وڭىرىندە بايقالدى. ەڭ جوعارى ءوسىم – شىمكەنت (31,1 پايىز) جانە الماتى (23,4 پايىز) قالالارىندا», دەلىنگەن مينيسترلىك جاۋابىندا.
ال جامبىل, قاراعاندى, اتىراۋ, اباي, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار ازايدى. «ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, ينۆەستيتسيالاردى قورعاۋ جانە ولاردى قولداۋ قۇرالدارىن جەتىلدىرۋ بويىنشا تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. بۇل رەتتە, ينۆەستيتسيالار تارتۋ جونىندەگى قازاقستاندىق زاڭناما ينۆەستورلاردىڭ (شەتەلدىك تە, ىشكى دە) تەڭدىگىنە باعىتتالعان», دەيدى ۆەدومستۆو وكىلدەرى.
ال ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قانداي قولداۋ شارالارى كورسەتىلەدى؟ ناقتىراق ايتقاندا, ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋعا ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارت جاساسۋ شەڭبەرىندە يمپورتقا كەدەن باجدارى مەن قوسىمشا قۇن سالىعىن سالۋدان (ققس) بوساتۋ; ينۆەستيتسيالار كولەمىنىڭ 30 پايىزىنان اسپايتىن مولشەردەگى زاتتاي گرانتتار بەرۋ; ينۆەستيتسيالار كولەمى كەمىندە 2 ملن ەسەلەنگەن اەك بولاتىن جاڭا وندىرىستەر قۇرىلعان جاعدايدا كورپوراتيۆتى تابىس سالىعىنان (كتس) جانە جەر سالىعىنان 10 جىلعا بوساتۋ, م ۇلىك سالىعىنان 8 جىلعا بوساتۋ; ينۆەستيتسيالار كولەمى كەمىندە 5 ملن ەسەلىك اەك بولاتىن جۇمىس ىستەپ تۇرعان وندىرىستەردى جاڭارتۋ جاعدايىندا كورپوراتيۆتى تابىس سالىعىنان 3 جىلعا بوساتۋ قاراستىرىلادى.
ال ارنايى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارت جاساسۋ شەڭبەرىندە تەحنولوگيالىق جابدىقتىڭ, جيىنتىقتاۋشى جانە قوسالقى بولشەكتەردىڭ يمپورتى كەزىندە 5 جىل مەرزىمگە كەدەندىك باج الىنىپ تاستالىپ, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ نەمەسە ەركىن قويمانىڭ اۋماعىندا وندىرىلگەن دايىن ءونىم قۇرامىنداعى تاۋارلاردىڭ يمپورتى كەزىندە قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەۋدەن بوساتىلادى.
«ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا ءىرى ينۆەستورلارمەن ينۆەستيتسيالار تۋرالى كەلىسىمدەر جاساسۋ شەڭبەرىندە (كەمىندە 7,5 ملن اەك (50 ملن دوللار) ينۆەستيتسيالار كولەمىنىڭ 30 پايىزىنان اسپايتىن مولشەردەگى زاتتاي گرانتتار; تەحنولوگيالىق جابدىقتىڭ, جيىنتىقتاۋشى جانە قوسالقى بولشەكتەردىڭ يمپورتى كەزىندە كەدەندىك باجداردان بوساتۋ كوزدەلەدى», دەلىنگەن مينيسترلىك حابارلاماسىندا.
ال ەگەر ينۆەستيتسيا كولەمى 15 ملن اەك (100 ملن دوللار) كولەمىندە جۇزەگە اسىرىلسا, وندا جەڭىلدىكتى سالىق كەزەڭى اياقتالعان سوڭ (جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ 11 جىلىنان باستاپ) تۋىندايتىن سالىق مىندەتتەمەلەرىنە (كتس, جەر سالىعى, م ۇلىك سالىعى) قارسى ەسەپكە جاتقىزۋ جولىمەن كۇردەلى شىعىنداردىڭ 20 پايىزىن وتەۋ مۇمكىندىگى بار. سونداي-اق جوسپارلى مەرزىم اياقتالعانعا دەيىن اەا شەڭبەرىندە پرەفەرەنتسيالاردىڭ قولدانىلۋىن ۇزارتۋ مۇمكىندىگى دە قاراستىرىلادى. اتالعان پرەفەرەنتسيالارعا – كتس, جەرگە سالىناتىن سالىق, م ۇلىككە سالىناتىن سالىق, جەر ۋچاسكەلەرىن پايدالانعانى ءۇشىن تولەم 0 پايىز بولادى جانە دايىن ءونىم قۇرامىندا تاۋارلار يمپورتى كەزىندە كەدەندىك باجدار مەن ققس-تان 15 جىلعا دەيىن بوساتۋ كىرەدى.
بۇل رەتتە ەسكەرە كەتەر جايت – جوبا جۇزەگە اسىرىلۋ كەزىندە قازاقستان زاڭناماسى وزگەرىپ كەتسە, سوعان قاراماستان كەلىسىم ەرەجەلەرىن پايدالانۋ ول جاسالعان كۇننەن باستاپ 25 جىل بويى كۇشىندە تۇرادى. سونداي-اق ينۆەستورلارعا ۇسىنىلاتىن تاعى ءبىر جەڭىلدىك – سالىق تولەۋ مەرزىمىن وزگەرتۋ قۇقىعى.
«سالىق كودەكسىندە ينۆەستورلار ءۇشىن الداعى كەزەڭدەردىڭ سالىقتارىن تولەۋ مەرزىمىن وزگەرتەتىن ينۆەستيتسيالىق سالىقتىق كرەديت الۋ قۇقىعى كوزدەلگەن. بۇل رەتتە سالىق تولەۋشىلەرگە 3 جىل ىشىندە كرەديت سوماسىن كەيىننەن كەزەڭ-كەزەڭىمەن تولەي وتىرىپ, كتس جانە م ۇلىك سالىعى بويىنشا ءوز تولەمدەرىن 100 پايىزعا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى (سالىق كودەكسىنىڭ 49-1-بابى)», دەدى مينيسترلىك وكىلى.
ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ كوزدەرىنىڭ ءبىرى مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك ء(مجا) تەتىگى ەكەنى بەلگىلى. بۇل تەتىك اياسىندا دا ينۆەستورلاردى قولداۋ ماقساتىندا مەملەكەت مىناداي قولداۋ شارالارىن ۇسىنادى.
«ينفراقۇرىلىمدىق وبليگاتسيالارعا مەملەكەت كەپىلگەرلىگى بولادى جانە ءمجا جوبالارىن قارجىلاندىرۋعا تارتىلاتىن قارىزدار بويىنشا مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەر ۇسىنىلادى. سونىمەن بىرگە مەملەكەتكە تيەسىلى زياتكەرلىك مەنشىك وبەكتىلەرىنە ايرىقشا قۇقىقتاردى بەرۋ, زاڭناماعا سايكەس زاتتاي گرانتتار بەرۋ, ءمجا جوبالارىن بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر. سونداي-اق ءمجا جوباسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا وندىرىلەتىن تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ بەلگىلى ءبىر كولەمىن مەملەكەتتىڭ تۇتىنۋ كەپىلدىكتەرى دە بار», دەپ جاۋاپ بەردى ۆەدومستۆو وكىلدەرى.
ينۆەستوردىڭ شەتتەن كەلەتىنى بەلگىلى. قازىرگى گەوساياسي احۋالدىڭ ۋشىعۋى ينۆەستيتسيا ماسەلەسىندە ءبىزدى ازداپ تىعىرىققا تىرەيتىنى دە جاسىرىن ەمەس. مينيسترلىكتىڭ حابارلاۋىنشا, گەوساياسي جاعدايدىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى ۇكىمەت تۇراقتى نەگىزدە ەكونوميكالىق جاعدايعا تالداۋ جانە مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىر.
«وسىلايشا, 2022 جىلعا ارنالعان ماكروكورسەتكىشتەردى ناقتىلاۋ كەزىندە نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋارلاردىڭ باعاسى, ولار بويىنشا حالىقارالىق تالداۋ جانە قارجى ۇيىمدارىنىڭ بولجامدارى سياقتى سىرتقى پارامەترلەردىڭ وزگەرۋى نازارعا الىندى. بۇل رەتتە بولجامدار باعانىڭ كوتەرىلۋى, لوگيستيكالىق جانە وندىرىستىك تىزبەكتەردىڭ ءۇزىلۋى نەمەسە بۇزىلۋى تاۋەكەلدەرىن, سونداي-اق كولىكتىك ۇستەمە باعالاردىڭ ارتۋىن جانە جالپى ينفلياتسيالىق جاعدايدى ەسكەرەدى. سونداي-اق الەمدىك ەكونوميكا مەن نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءوسۋ بولجامدارى ەسكەرىلدى. جالپى, ۇكىمەت ىقتيمال داعدارىستىق قۇبىلىستاردى ەڭسەرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى قۇرالدار مەن رەسۋرستارعا يە», دەلىنگەن رەسمي جاۋاپتا.