باستى بايلىق – دەنساۋلىق. كوپ جاعدايدا ونىڭ قادىرىن كەش ۇعىنامىز. دەرت اسقىنسا عانا دارىگەرگە جۇگىنۋ – ادەتىمىز. «اۋىلدىڭ اتى اۋىل عوي» دەپ, كوبىنە قالادا ەمدەلگىسى كەلەتىندەر قانشاما. ال قالتاسى قالىڭ وتانداستار شەتەلگە شىعىپ ەم قابىلداپ كەلەدى. راسىندا اۋىلدىق جەرلەردەگى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ جاي-كۇيى كوپ جاعدايدا جۇرت كوڭىلىن كونشىتە بەرمەيدى. بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى جولداۋىندا ءجىتى ءمان بەردى. باستى بايلىق – دەنساۋلىق. كوپ جاعدايدا ونىڭ قادىرىن كەش ۇعىنامىز. دەرت اسقىنسا عانا دارىگەرگە جۇگىنۋ – ادەتىمىز. «اۋىلدىڭ اتى اۋىل عوي» دەپ, كوبىنە قالادا ەمدەلگىسى كەلەتىندەر قانشاما. ال قالتاسى قالىڭ وتانداستار شەتەلگە شىعىپ ەم قابىلداپ كەلەدى. راسىندا اۋىلدىق جەرلەردەگى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ جاي-كۇيى كوپ جاعدايدا جۇرت كوڭىلىن كونشىتە بەرمەيدى. بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى جولداۋىندا ءجىتى ءمان بەردى.
ەلىمىزدەگى 650 ەلدى مەكەن ەمدەۋ مەكەمەسىن قاجەت ەتەتىندىگى, اۋىلداردا مەديتسينالىق جانە فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك بولىمشەلەر سالىنىپ, قاجەتتى قۇرال-جابدىقپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلەتىندىگى, ۇلتتىق جوبا اياسىندا 32 اۋداندىق اۋرۋحانا زامانعا ساي جاڭارىپ, اۋدانارالىق كوپبەيىندى مەكەمەگە اينالۋى كەرەكتىگى, قىسقاسى, جالپى مەديتسينا سالاسىن بارىنشا دامىتۋ قاجەتتىگى پرەزيدەنت جولداۋىندا جان-جاقتى قاۋزالدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى الاڭىندا وتكەن بريفينگتە «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ ەكى جىل ىشىندە مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, 650 ەلدى مەكەندى مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, 32 كوپبەيىندى اۋداندىق اۋرۋحانا ۇيىمداستىرىلاتىنىن العا تارتتى. ءيا, حالقىمىزدىڭ 41% نەمەسە 7 ملن 700 مىڭنان استامى تۇراتىن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر ءۇشىن بۇل جاعىمدى جاڭالىق بولعانى انىق.
ماسەلەن, اباي وبلىسى ءۇرجار اۋدانى بويىنشا 1946, 1958 جىلدارى سالىنعان عيماراتتاردىڭ توز-توزى شىعىپ, اپاتتى جاعدايدا بولۋىنا بايلانىستى نەكراسوۆكا فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك بولىمشەسىنە, باتپاقتى, بلاگوداتنوە, ەر قابانباي, بۋرگون, قارابۇيرات, لايبۇلاق مەديتسينالىق بولىمشەلەرى مەن جوعارعى ەگىنسۋ دارىگەرلىك امبۋلاتورياسىنا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا جاڭادان عيمارات تۇرعىزۋ جوباسى جوسپارلاندى. ال 1975 جىلى سالىنعان جالعىز قاراتۇما اۋىلدىق امبۋلاتورياسىندا بۇگىندە قۇرىلىس جۇمىستارى باستالىپ تا كەتكەن.
– ءبىزدىڭ اۋدانىمىزدا ەمدەۋ مەكەمەسىنسىز قالعان ەلدى مەكەندەر جوق دەۋگە بولادى. كەرىسىنشە زامانعا ساي جاڭارعان, كوپسالالى ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحانا ستاتۋسىنا يە مەكەمە ءارى ساپالى تەلەمەديتسينا قىزمەتى جۇيەلى جۇمىس ىستەيدى. اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ ءبىرىنشى قاباتىنا كارديولوگيالىق, ينسۋلتتىك ورتالىق قۇرۋ جوسپارلانسا, بولاشاقتا ستاتسيونارلىق كومەكتىڭ دە دەڭگەيى جەتىلدىرىلمەك. جالپى دارىگەر سانى – 97. كادر تاپشىلىعى بالا كۇتىمى دەمالىسىنداعى دارىگەرلەردىڭ ورنىندا عانا, ياعني 3 بىرلىكتى قۇرايدى. اۋدانعا قاراستى 39 ەلدى مەكەندەگى جاعداي تالاپقا ساي, – دەيدى اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى ب.ابىلقاسىموۆ.
ال كادر تاپشىلىعىنا كەلسەك, بۇگىنگى تاڭدا استانا قالاسى بويىنشا مامان جەتىسپەۋشىلىگى 321 بىرلىكتى قۇراسا, 1 ملن-نان اسا ادام تۇراتىن شىمكەنتتە قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ دەرەگىنشە, مەديتسينالىق كادرلاردىڭ تاپشىلىعى 76 بىرلىكتى قۇرايدى. شىمكەنت قالاسى مەديتسينالىق كادرلاردى دايارلاۋعا «دەنى ساۋ ۇلت» ءاربىر ازامات ءۇشىن ساپالى جانە قولجەتىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ» ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا تاپشى ماماندىقتار بويىنشا رەزيدەنتۋرادا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە سۇرانىس بەرىپ, ونىڭ قازىرگى تاڭدا 87-ءسى بەكىتىلدى. بۇل ماسەلە جونىندە شىمكەنت قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايگۇل بەكباۋوۆا: «الداعى ۋاقىتتا «وڭتۇستىك قازاقستان مەديتسينالىق اكادەمياسى» اق «اكۋشەرلىك جانە گينەكولوگيا» ماماندىعىنا – 15 مامان, «نەوناتولوگيا» – 12, «اللەرگولوگيا جانە يممۋنولوگيا» – 1, «انەستەزيولوگيا جانە رەانيماتولوگيا» – 5, «گەماتولوگيا» – 4, «بالالار حيرۋرگياسى» – 5, «ينفەكتسيالىق اۋرۋلار» – 2, «كارديولوگيا» – 2, «نەۆرولوگيا» – 3, «نەيروحيرۋرگيا» – 3, «نەفرولوگيا» – 1, «ونكولوگيا» – 6, «وتورينولارينگولوگيا» – 2, «پەدياتريا» – 6, «پۋلمونولوگيا» – 1, «راديولوگيا» – 5, «رەۆماتولوگيا» – 2, «وتباسىلىق مەديتسينا» – 5, «تەراپيا» – 1, «تراۆموتولوگيا جانە ورتوپەديا» – 2, «فيزيكالىق مەديتسينا جانە رەابيليتاتسيا» – 3, «ەندوكرينولوگيا» سالاسىندا 1 ماماننىڭ قاجەتتىلىگى بويىنشا دارىگەرلەردى رەزيدەنتۋرادا دايارلايدى. مۇندا وقۋعا قابىلدانعان رەزيدەنتتەر مەديتسينا كادرلارىنىڭ تاپشىلىعىن جابۋعا جىبەرىلەدى. 2022 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن اقش جانە ليتۆا مەملەكەتتەرىنە اكۋشەرلىك كومەك بويىنشا دارىگەرلەر مەن ورتا مەديتسينا ماماندارىن وقىتۋ جوسپارلانۋدا», دەيدى.
الماتى وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ كوپسالالى اۋدانارالىق اۋرۋحاناسىندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ەۋروپالىق وڭىرىنە مۇشە 53 مەملەكەت ءۇشىن العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ ۇزدىك تاجىريبەسىنىڭ الەمدەگى العاشقى دەمونستراتسيالىق الاڭى اشىلعانى دا قۋانىشتى جاڭالىق بولدى. كادر ماسەلەسىن شەشۋدە مۇنداي تاجىريبە الماسۋلاردىڭ ماڭىزى قاشاندا جوعارى. بىراق قالالىق جەرلەردە عانا ەمەس, اۋدان ەلدى مەكەندەردەگى كادر ماسەلەسىن, سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ دا بىرتە-بىرتە وڭ شەشىمىن تاپقانى دۇرىس.
مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى ەسەبىنەن مەديتسينالىق ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم العان جاستارعا ءۇش جىل مىندەتتى جۇمىس مەرزىمىن وتەۋ تۋرالى 2019 جىلى كۇشىنە ەنگەن نورما بويىنشا, 100 اەك مولشەرىندە كوتەرمە جاردەماقى تولەنەتىندىگى جانە 1 500 اەك مولشەرىندە باسپانالى بولۋعا بولىنەتىن بيۋدجەتتىك كرەديتتىڭ ءوزى دە اجەپتاۋىر كومەك. سونىمەن قاتار اۋىلدىق جەرگە, اۋداندىق نەمەسە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالارعا جولدامامەن جىبەرىلەتىن مەديتسينا جانە فارماتسەۆتيكا قىزمەتكەرلەرىنە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ بيۋدجەتى ەسەبىنەن بەرىلەتىن ءۇي ماسەلەسى دە ءىستىڭ ىلگەرى جۇرۋىنە زور سەپتىگىن تيگىزەدى.
ال شۇعىل مەديتسينالىق كومەكتى, ياعني تەلەمەديتسينالىق قىزمەتتەر ارقىلى ارناۋلى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق كومەك كورسەتە الاتىن جاڭا كوپبەيىندى ورتالىقتاردى اۋداندىق اۋرۋحانالاردا اشۋ – زامان تالابى. مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار 2019-2022 جىلدارى 14,6 ملرد تەڭگەگە ساتىپ الىنسا, 2023 جىلعا 3,5 ملرد تەڭگەگە ساتىپ الۋ كوزدەلۋدە.
دەنساۋلىق سالاسىنىڭ باستى كورسەتكىشى رەتىندە تالاپقا ساي مەديتسينالىق قۇرال جابدىقتاردىڭ جانە بىلىكتى, تاجىريبەلى دارىگەرلەردىڭ جەتكىلىكتى بولۋى اسا ماڭىزدى. ال مۇنداي جاعداي اۋىلدىق جەرلەردە دە قولعا الىنىپ, مىقتاپ جولعا قويىلۋعا ءتيىس.