قازاقستاندا جەكە تۇلعانىڭ بانكروتتىعىن كوزدەيتىن زاڭ جوباسى دايىندالىپ جاتىر. ازىرگە زاڭ تالاپتارىنا قاتىستى ناقتى دەرەكتەر جوق. دەگەنمەن قارجى مينيسترلىگى كەيبىر اقپارلاردى تام-تۇمداپ تاراتادى. سونىڭ ىشىندە بىلەتىنىمىز – جەكە تۇلعانىڭ بانكروت اتانۋى ءۇشىن ءۇش نەگىزگى نۇسقانىڭ بار ەكەندىگى.
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى بەرەشەكپەن جانە دارمەنسىز بورىشكەرلەرمەن جۇمىس باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مەرۋەرت سيسەمباەۆانىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى قازىر ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ قاراۋىندا جاتىر.
«مۇنداي زاڭدى ازىرلەۋگە حالىقتىڭ شامادان تىس كرەديتتىك اۋىرتپالىعى مەن جالپى قارجىلىق جاعدايىنىڭ ناشارلاۋى سەبەپ بولدى. نەسيە بيۋروسىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, 7 ملن-نان اسا ادامنىڭ بانك پەن ميكروقارجى ۇيىمدارى الدىندا قارىزى بار. سونىڭ ىشىندە 1,5 ملن-نان اسا ازامات نەسيەلەرىن تولەي الماي, 90 كۇننەن اساتىن كەشىكتىرۋگە ۇشىراعان. ال قارىزىن وتەمەگەنىنە 5 جىلدان اسقان ازاماتتار سانى 700 مىڭنان اسىپ جىعىلادى», دەيدى م.سيسەمباەۆا.
زاڭنىڭ جالعىز ماقساتى بار, بۇل – نەسيەسىن تولەي الماي قيىندىققا ۇشىراعان ازاماتتاردىڭ قارجىلىق جاعدايىن جاقسارتۋ. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى وكىلىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ زاڭ جوباسىن جاساۋدا ءۇش ءتۇرلى ءراسىم قاراستىرىلىپ وتىر. ول – سوتتان تىس بانكروتتىق, سوت ءراسىمى جانە تولەم قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ. قاي ءراسىمدى قولداناتىنىن جەكە تۇلعانىڭ ءوزى تاڭدايدى.
«ازاماتتار سوتتان تىس بانكروتتىقتى قارىزى 4,9 ملن تەڭگەدەن اسپاعان جاعدايدا پايدالانا الادى. ول ءۇشىن بورىشكەردە م ۇلىك بولماۋى, كىرىس بولماۋى كەرەك نەمەسە كىرىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن اسپاعانى ءجون. تيىسىنشە, بانكتەرمەن ءوز قارىزىن رەتتەۋ بويىنشا الدىن الا جۇمىستاردى جۇرگىزۋى كەرەك. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ءراسىم تەك ەكىنشى دەڭگەيلى بانك, ميكروقارجى ۇيىمى جانە كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەر الدىندا قارىزى بار ادامدار ءۇشىن عانا قولجەتىمدى», دەيدى ول.
اتالعان ءراسىمدى قولدانعاننان كەيىن پايدا بولاتىن سالداردى ساراپشى بىلاي تىزبەلەيدى. سوتتان تىس بانكروتتىقتى قولدانعان ازاماتتىڭ مىندەتتەمەلەرىنىڭ مەرزىمى وتكەن بولىپ ەسەپتەلەدى. كرەديتور بورىشكەردەن مىندەتتەمەنى ورىنداۋدى تالاپ ەتە المايدى. تۇراقسىزدىق ايىبى, ءوسىمپۇل مەن ايىپپۇل ەسەپتەلمەيدى. م ۇلىكتى يەلىكتەن ايىرۋعا بولمايدى جانە وزىنە باسقا مىندەتتەمەلەردى الا المايدى. سوتتان تىس بانكروتتىق ءراسىمىن قولدانۋ ءۇشىن ازامات ەلەكتروندى ۇكىمەت ۆەب-پورتالى ارقىلى ءوتىنىش بەرەدى. قۇجاتتار قابىلدانعاننان كەيىن مۇددەلى مەملەكەتتىك جانە وزگە دە ورگانداردىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس ازاماتتىڭ وسى راسىمگە سايكەستىگى نەمەسە سايكەس ەمەستىگى تەكسەرىلەدى.
ال سوت بانكروتتىعى ءراسىمىن قارىزى 4,9 ملن تەڭگەدەن اسقان ازامات جانە باسقا دا زاڭدى ۇيىمداردىڭ الدىندا بەرەشەگى بار جەكە تۇلعالار پايدالانۋعا قۇقىلى.
«بۇل ءراسىم بارىسىندا جەكە تۇلعانىڭ مۇلكى ساتىلادى جانە ساتۋدان تۇسكەن قاراجات كرەديتورلاردىڭ قارىزىن تولەۋگە جۇمسالادى. ارينە, ءوزىنىڭ ءبىر كەزەكتىلىگىنە سايكەس. م ۇلىكتىڭ ىشىندە جالعىز باسپانا بولسا وندا ول سارالانادى. ازاماتتىڭ جالعىز تۇرعىن ءۇيى كەپىلزاتى بولسا (ماسەلەن, يپوتەكا) وندا سوتتى بانكروتتىق بارىسىندا كرەديتور ونى تالاپ ەتۋگە قۇقىلى. ال ەگەر جالعىز مۇلكى (جالعىز باسپاناسى – رەد.) ەش جەردە كەپىلدە بولماسا وندا ەشبىر كرەديتور بۇل م ۇلىككە كوز تىگە المايدى. باسپانا ادامنىڭ وزىندە قالادى», دەيدى كوميتەت وكىلى.
ءۇشىنشى نۇسقا – «تولەم قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ» ءراسىمى. ول ءۇشىن ازاماتتا تۇراقتى كىرىس جانە م ۇلىك بولۋى قاجەت. بۇل ءراسىمدى پايدالانۋ اياسىندا بورىشكەرگە قارىزدى 5 جىل مەرزىم ىشىندە ءبولىپ تولەۋ مۇمكىندىگى ۇسىنىلادى.
«بۇل ءراسىم بويىنشا ارنايى جوسپار ازىرلەنىپ, اتالعان جوسپار سوتتا بەكىتىلۋگە ءتيىس. جوسپاردى ازىرلەۋگە قارجىلىق باسقارۋشىلار كومەكتەسەدى. تولەم قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ ءراسىمىنىڭ ارتىقشىلىعى – جەكە تۇلعانىڭ مۇلكىنىڭ ساتىلماي, بورىشكەردىڭ ەنشىسىندە قالۋ مۇمكىندىگى جانە بانكروت دەگەن مارتەبە بولمايدى. سوندىقتان بانكروتتىقتىڭ سالدارى دا ول ازاماتقا قاتىستى قولدانىلمايدى», دەيدى.
ياعني «تولەم قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ» ءراسىمىن پايدالانعان ازامات ءوزىن-ءوزى بانكروت دەپ جاريالاعان ازاماتتار ساناتىنا كىرمەيدى. ادەتتە, بانكروت اتانعان بورىشكەرلەر بەس جىلعا دەيىنگى مەرزىمدە كرەديت راسىمدەي المايدى, ەكىنشى مارتە بانكروتتىق ءراسىمىن تەك 7 جىلدان كەيىن قولدانا الادى جانە قارجىلىق جاعدايى 3 جىلعا دەيىن تەكسەرىلىپ تۇرادى. سونىمەن قاتار بانكروت بولعان ادامنىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىق كۋرسىنا قاتىسۋى مىندەتتەلەدى. ۋاكىلەتتى ورگاندار ۇيىمداستىرىلاتىن مۇنداي كۋرستار تەگىن تۇردە جۇرگىزىلەدى. ال مۇنداي شەكتەۋلەر تولەم قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ ءراسىمىن پايدالانعان ازاماتتارعا قاتىستى ەمەس.