قوس باسىلىمنىڭ مەرەيتويى

بيىل جارىق كورگەنىنە 30 جىل تولىپ وتىرعان Qazaqstan dauiri حالىقارالىق قوعامدىق-ساياسي گازەتى العاش 1992 جىلى 17 قاڭتاردا «زامان – قازاقستان» دەگەن اتپەن جارىق كورگەن ەدى. كەيىن 2000 جىلى «قازمەديا» جشس-نىڭ قۇرامىنا ەنىپ, باسىلىم اتى «قازاقستان – Zaman» بولىپ وزگەردى. 2019 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ Qazaqstan dauiri دەگەن اتپەن شىعىپ كەلەدى.

قوس باسىلىمنىڭ مەرەيتويى اياسىندا, كونفەرەنتسيادا العاشقى بولىپ ءسوز العان قوعام قايراتكەرى ساۋلە مەشىتبايقىزى كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قا­لىپتاستىرۋدا ءباسپاسوزدىڭ ورنى بولەك. گازەت-جۋرنال وقىماساق, كىتاپ وقۋ ما­دەنيەتى قالاي قالىپتاسپاق. كەزىندە الاش ارىسى مىرجاقىپ دۋلاتوۆ «قاي ەلدىڭ ءباسپاسوزى مىقتى بولسا, سول ەلدىڭ ءوزى دە مىقتى» دەگەن ەكەن. دەمەك الاش ارىسى ايتقانداي, قازاق ءباسپاسوزى – قازاقتىڭ ءۇنى ءھام مۇڭى دەسە, كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان قايراتكەر- جۋرناليست مارات توقاشباەۆ, ەڭ اۋەلى باسىلىمنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ەڭبەك سىڭىرگەن تۇلعا­لار: قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى قالتاي مۇقامەدجانوۆ, سونداي-اق ديداحمەت ءاشىمحان, ءشامشيدين پاتتەەۆ, راقىمباي قانافين, بولات بوداۋباي, بەيبىت ساپارالى, جۇماباي شاشتاي ۇلى سىندى كورنەكتى قالامگەرلەر ەكەنىنە توق­تا­لىپ ءوتتى.

ودان كەيىن كونفەرەنتسيا تاقى­رى­بى­نا بايلانىستى: «قازاق­ستان­داعى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قازاق جانە ءورىستىلدى دەپ بولىنەدى. ءورىستىلدى باسىلىمدار ەلىمىزدە ازاماتتىق قو­عامدى نىعايتۋ باعىتىن ۇستانسا, قازاقتىلدى باسىلىمدار تۇگەلدەي ۇلت­تىق ازاماتتىق-مەملەكەتتىك فورمۋلا­س­ىمەن جۇمىس ىستەيدى. بۇل ءۇردىس سوڭعى كەز­دەرى تىم قاتتى قارقىن الۋدا. قا­زىر ينتەرنەت ءداۋىرى. ادامدار قاجەت جاڭالىقتى قولدارىنداعى گادجەتتەرى ارقىلى ءبىلىپ وتىر. سوندىقتان وسى سالاعا كۇش سالعان دۇرىس. بولاشاقتا باسىلىمداردىڭ قاعاز نۇسقاسى جويىلادى دەگەن ۇعىم قاتە. ەكەۋىنىڭ دە قاتار ءومىر سۇرۋگە قۇقىعى بار», دەدى مارات ءبايدىلدا ۇلى.

ال بەلگىلى قوعام قايراتكەرى دوس كوشىم «قازاق ءباسپاسوزىنىڭ بولاشاعى جايلى ايتار بولسام, ونىڭ ەرتەڭى كۇڭگىرت. الەۋمەتتىك جەلى ءداستۇرلى ءباسپاسوزدى ىعىستىرىپ بارادى. مەم­لەكەت وسى باعىتتا دابىل قاعاتىن كەز كەلدى. ۇكىمەت تاراپىنان «قازاق ءباس­پاسوزىن دامىتۋ جونىندە» ارنايى باعدارلاما كەرەك» دەسە, «استانا اقشامى» گازەتىنىڭ شەف-رەداكتورى تولەن تىلەۋباي: «شىنىمەن قازىر ءباسپاسوزدىڭ جاعدايى الاڭداتارلىق كۇيدە. ساۋساقپەن سانارلىق قازاق باسى­لىم­دارىنىڭ تارالىمىن قاراپ شىعىپ, ولاردى تسيفرلى مەديامەن دە سالىستىردىم. مەنىڭ تۇسىنگەنىم, قازاق ءباسپاسوزى جولايرىقتا تۇر. قاعاز گازەتتەر داۋرەنى اياقتالماۋى ءۇشىن ساليقالى ساراپتاماعا, ىرگەلى زەرتتەۋگە كوشۋى كەرەك», دەدى

وسى ورايدا, قاعاز باسىلىمداردىڭ ماسەلەسىنە بايلانىستى اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى اقپارات كوميتەتىنىڭ توراعاسى قانات ىسقاقوۆ ءوز ويىن ءبىلدىردى. «قازاق باسىلىمدارىنىڭ قازىرگى احۋالى جانە بولاشاعى جونىندە ايتىلىپ جاتقان پىكىرلەر وتە ورىندى. ەگەر گازەت, كىتاپ وقىماسا سانالى قوعام, زەردەلى ۇرپاق, زيالى قاۋىم قا­لاي قا­لىپ­تاسادى. بۇل ماسەلەنى شەشۋد­ىڭ تە­تىكتەرى قاراستىرىلىپ جاتىر. بىرىن­­شى­دەن, ءباسپاسوزدى سۋبسيديا نەمە­سە سالىقتان بوساتۋ. ەكىنشىدەن, تارا­لىم ما­سەلەسى بويىنشا, وڭىرلەردە تە­گىن دۇڭ­گىر­شەكتەر اشۋ. قازپوشتانىڭ جۇ­مىسىن جانداندىرۋ. ءۇشىنشى ماسەلە, قازاق اۋديتورياسىنىڭ وسۋىنە وراي قاراجات قاراستىرىلىپ جاتىر, دەدى كوميتەت توراعاسى.

ال «قازاق گازەتتەرى» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى ءشامشيدين پاتتەەۆ, قازاق باسىلىمدارىن قارجىلاندىرۋدىڭ تەتىگى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك سەرىك­تەستىك ستاتۋسىن بەلگىلەۋگە بايلانىس­تى. وسى ماسەلەنى بيلىك ەسكەرسە... بۇل ءتيىمدى جوبا ءارى قازاق باسىلىمدارىن قارجىلاندىرۋدىڭ توتە جولى. وسى جوبا قابىلدانسا, ءبىراز ماسەلە شە­شى­لەر ەدى, دەگەن پىكىرىن ورتاعا تاس­تادى. اقىن شاياحمەت قۇسايىن ۇلى, قازاق ءباسپاسوزى ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ جوق­تى­عىنان اقساپ جاتقاندىقتان قازاق وقىرماندارىن كوبەيتۋدىڭ كوزى – قازاق مەكتەپتەرى ەكەنىنە توقتالدى.

بۇدان كەيىن, مىنبەرگە كوتەرىلگەن شەشەندەر قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قانات جايۋى­نا قازاق ءتىلىنىڭ قوعامداعى ورنى مەن قولدانىس اياسى ۇلكەن اسەر ەتىپ وتىرعانىن, سونىمەن قاتار كۇن وتكەن سايىن قارجى-ەكونوميكالىق سالالاردا قازاق ءتىلى ەشقانداي قاجەتتىلىككە جاراماي «اقشا تىلىنە» اينالا الماۋى ونىڭ بولاشاعىنا زور زيان. قازاق ءباسپاسوزى دەگەنىمىز – قازاق ءتىلىنىڭ قو­عام­داعى كورسەتكىشى. ءتىل تۇزەلمەي – ەل تۇزەلمەيدى. ال ەلدى تۇزەۋدىڭ جولى – ءباسپاسوز. وتكەن عاسىر باسىندا ۇلت زيالىسى ساكەن سەيفۋللين «قازاق ءتىلى كەڭسە تىلىنە اينالماي – باعى جانبايدى», دەگەنىندەي قازاق ءتىلى جالپى قوعامدى تولىق قامتىماي, قازاق ءباساپسوزى ىلگەرلەمەيدى, دەگەن پايىمدارىن جەتكىزدى.