ەڭبەك شارتتارىنىڭ تالاپتارى جاقسارتىلادى

اتالعان ماسەلە بويىنشا پرە­مەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ساۋ­دا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇ­مانعارين بايانداما جاسادى. ۆەدوم­ستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قۇ­جاتتا بىرقاتار ماسەلە قارالعان. مىسالى, ەۋرازيالىق ەكونومي­كالىق كوميسسيانىڭ لاۋازىمدى تۇل­عا­لارىنىڭ ەڭبەك شارتتارىنىڭ مەرزىمى وزگەرتىلەدى. مۇشە مەم­لە­كەتتىڭ كوميسسياعا جۇمىس ىستەۋگە نيەت بىلدىرگەن كانديدات­تار­دى ۇلت­تىق ىرىكتەۋدى جۇرگىزۋ مۇم­كىندىگى قا­راس­تىرىلادى. قىزمەتكەر­لەردى قابىل­داۋ مەرزىمى شەكتەلمەگەن ۋاقىتتان 5 جىل­­دىق كەلىسىمشارتقا اۋىستىرىلماق.

«كوميسسيانىڭ لاۋازىمدى ادامدارىمەن جاسالاتىن ەڭبەك شارتتارىنىڭ مەرزىمىن 4 جىلدان باستاپ كوميسسيا القاسىنىڭ جۇمىس مەرزىمىنەن اسپايتىن مەرزىمگە وزگەرتۋ ەسكەرىلگەن. قازىرگى تاڭدا كوميسسيانىڭ لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىس كەزەڭى كوميسسيا القاسىنىڭ كەزەكتى قۇرامىنىڭ جۇمىس كەزەڭىنە بايلانىستىرىلماعان.

بۇل جاعداي 4 جىلدىق كەلىسىمشارت مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىنا وراي ديرەكتور نەمەسە ديرەكتوردىڭ ورىنباسارلارى كوميسسيا القاسىنىڭ جاڭا مۇشەسىنىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەرىن ورىنداۋعا ۇلگەرمەگەن كەزدە كوميسسيانىڭ جۇمىسىندا قيىندىقتار تۋعىزادى. بۇل رەتتە جاڭا لاۋازىمدى تۇلعالاردى تاعايىنداۋ, سونداي-اق بۇرىن جۇر­گىزىل­گەن جۇمىسقا تولىققاندى تارتۋ بەلگىلى ءبىر ۋاقىت الادى. وسى نورما كوميسسيا القاسىنىڭ جاڭا قۇرامىنىڭ كەلۋىمەن كوميسسيانىڭ لاۋازىمدىق دەڭگەيىن ءبىر مەزگىلدە جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى س.جۇمانعارين.

سونداي-اق لاۋازىمدارعا ورنا­لاسۋعا كونكۋرس وتكىزۋ كەزىندە كوميس­سيا­نىڭ ۇلتتىق ىرىك­تەۋ ناتيجەلەرىن ەسەپكە الۋ كوز­دەلگەن. قازىرگى تاڭدا كوميسسيا دەپار­تامەنتتەرى بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلۋگە ءتيىستى كونكۋرستىق نەگىزدە قىزمەتكەرلەردەن جاساقتالادى. بۇل نورما كوميسسيانىڭ ءتيىستى بىلىكتىلىك تالاپتارىن, وداققا مۇشە مەملەكەتتەردە وتكىزىلەتىن ۇلتتىق بىلىكتىلىك ىرىكتەۋىنىڭ ناتيجەلەرىن ەسكەرۋگە باعىت­تالعان. ۇلتتىق ىرىكتەۋ كوميسسياسىندا قازاقستان ازاماتتارىن ىرىكتەۋدى رەگلامەنتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

«اتتەستاتتاۋ ناتيجەلەرىن ەسكە­رىپ, القانىڭ جەتەكشىلىك ەتەتىن مۇشە­سىنىڭ ۇسىنىسىمەن ولاردى ۇزار­تۋ مۇمكىندىگىمەن كوميسسيا قىز­مەت­كەر­لەرى­نىڭ مەرزىمسىز ەڭبەك شارتتارى 5 جىلدىق شارتتارعا اۋىستىرىلادى. بۇگىنگى تاڭدا كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەك شارتتارىندا كوميسسياداعى ەڭبەك قىزمەتىنىڭ كە­لىسىمشارتىن اياقتاۋدىڭ قانداي دا ءبىر مەرزىمدەرى كوزدەلمەگەن. وسى نور­مانى ىسكە اسىرۋ كوميسسيانىڭ كادر­لىق قۇرامىن جاڭارتۋعا, ونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ وكىلدىگىن كۇشەي­تۋگە, سونداي-اق قازاقستان وكىلدەرىن كوميسسيادا روتاتسيالاۋدى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى س.جۇمانعارين.

بۇدان بولەك, ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر حاتتاما كۇشىنە ەنگەنگە دەيىن جاسالعان ەڭبەك شارتتارىندا كورسەتىلگەن مەرزىمدەر وتكەنگە دەيىن كوميسسيانىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋىن جالعاستىرۋعا باعىتتالعان. كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىن مەرزىمدى كەلىسىمشارتتارعا اۋىستىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار حاتتامادا كوزدەلگەن وزگەرىستەر كۇشىنە ەنگەن كۇننەن باس­تاپ 6 اي ىشىندە جۇزەگە اسىرىلادى. سون­داي-اق كوميسسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وسى تۇ­زەتۋلەر كۇشىنە ەنگەنگە دەيىن جاسالعان كەلىسىمشارتتارى كونكۋرس وتكىزىلمەستەن قايتا جاسالادى.

«حاتتاما ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق كوميسسيانىڭ كادرلىق قۇرامىن قالىپتاستىرۋ تەتىگىن ناقتىلاۋدى كوز­دەيدى. قابىلدانعان زاڭ كوميسسيا قىز­مەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەك شارتتارىنىڭ تالاپتارىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.

پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار پرەمەر-مينيسترگە دەپۋ­تات­تىق ساۋالدارىن دا جولدادى. اسقار شاكىروۆ باستاعان دەپۋتاتتار توبى ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى قوستاناي, قاراعاندى, شىعىس قازاقستان جانە باسقا دا وبلىستاردا بولعان ءورت كەزىندە قايعىلى جاعدايعا اكەپ سوققان پروبلەمالاردى اتاپ ءوتتى.

وسى ورايدا اسكەريلەندىرىلگەن اۆا­ريا­لىق-قۇتقارۋ قىزمەتىن مەملە­كەتتىك مەنشىككە قايتارۋدى ۇسىندى. ءورت سوندىرۋشىلەر ءتىلسىز جاۋعا وتكەن عا­سىر­دىڭ 60-70-جىلدارى شىعارىل­عان ارنايى تەحنيكالارمەن قارسى تۇر­عان. سونىمەن قاتار دەپۋتات­تار ەلدەگى قاۋىپتى وندىرىستىك وبەكتى­لەر­دەگى اۆاريا­لاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ جونىندەگى جالعىز مەم­لەكەتتىك قىز­مەت 2018 جىلى جەكەمەن­شىككە وتكەنىن, ونىڭ بالانستىق قۇنى­نان ەكى ەسە تومەن سوماعا جەكە­شەلەن­دىرىلگەنىن ەسكە سالدى.

«وسى ماسەلە بويىنشا ءبىزدىڭ كومي­تەتتىڭ سەناتورلارى اتالعان كاسىپ­ورىندى جەكەشەلەندىرۋدىڭ زاڭدى­لىعىن ونىڭ تەڭگەرىمدىك قۇنىنان ەكى ەسە ارزان سوماعا تەكسەرۋ وتىنىشىمەن, سون­داي-اق مەملەكەتتىك قاتىسۋدى ەنگىزە وتىرىپ جانە «ازاماتتىق قور­عاۋ تۋرالى» بەيىندى زاڭدى جەتىلدىرە وتىرىپ, كاسىپورىننىڭ پورتفەلىن ءارتا­راپ­تاندىرۋدى ۇسىنعان بەس دەپۋتات­تىق ساۋال جولدادى. وكىنىش­كە قاراي, وسى كاسىپورىندى جەكەشە­لەن­دىرگەن مەملەكەت مامانداندىرىلعان قىزمەتتەن ايىرىلدى», دەلىنگەن دە­پۋتاتتىق ساۋال ماتىنىندە.

رىسقالي ابدىكەروۆ سۋارمالى جەر­لەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت­تىگىنە توقتالىپ, سۋارمالى ەگىنشىلىك سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن مەم­لەكەتتىك قولداۋ شارالارىن كۇشەيتۋدى ۇسىندى. سەناتور ايتقان اقپارات بويىنشا 1990-جىلدارى الەمدە بالاماسى جوق قانىش ساتباەۆ اتىنداعى كانال اۋماعىنداعى سۋارمالى ەگىستىك القابى 80 مىڭ گەكتار بولسا, قازىرگى ۋاقىتتا تەك 13 مىڭ گەكتار قالعان. وسىلايشا, قولدا بار مۇمكىندىكتىڭ تەك 10 پايىزى عانا پايدالانىلادى. دەپۋتات مۇنىڭ بارلىعى ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرىندەگى سۋارمالى ەگىنشىلىكتە سۋ تاپشىلىعى اياسىندا بولىپ جاتقانىنا تاڭدانىس ءبىلدىردى.

ءلاززات قالتاەۆا مۇگەدەكتىگى بار ادام­دارعا ەلەكتروندىق قىزمەتتەردىڭ قولجە­تىم­سىزدىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىن­شا, توتەنشە جاعداي كە­زىن­دە قازاق­ستاندىقتاردىڭ بۇل توبى اقپارات­قا قول جەتكىزە الماۋ­مەن قوسا الەۋمەتتىك كومەك پەن قىزمەتتەردى, ونىڭ ىشىندە ونىمدەر مەن ءدارى-دار­مەك­تەردى جەتكىزۋگە ونلاين تاپسىرىس بەرە المادى.

«مۇگەدەك ادامداردى اقپاراتپەن, تسيفرلىق رەسۋرستارمەن جانە سەرۆيس­تەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى قولدانىستاعى ستاندارتتاردى قايتا قاراۋ قاجەتتىگى ءپىسىپ-جەتىلدى. كۇن تارتىبىندە تۇرعانىنا كوپ ۋاقىت بولسا دا «باسپا اقپاراتىندا جاريالانعان شىعارمالاردى سوقىر جانە كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان نەمەسە باسقا دا مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامدارعا قا­بىل­داۋدى جەڭىلدەتۋ تۋرالى» مار­راكەش كەلىسىمىنە قول قويىلعان جوق. مادەني, ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي رەسۋرستارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وسى شارتقا قول قويۋ, سونداي-اق اۋديودەسكريپتسيانى ەنگىزۋ – كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان قازاقستاندىق تۇل­عالاردىڭ كوپتەن بەرگى سۇرانىسى بولىپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.

تالعات مۇساباەۆ مەملەكەتتىك اۆتو­ماتتاندىرىلعان شۇعىل شاقىرۋ جونىندەگى اقپارات جۇيەسىندە كەزدە­سەتىن اپاتتار كەزىندەگى پروبلەمالاردى كوتەردى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, اپات كەزىندە اتالعان جۇيە اۆتوكولىكتىڭ كوورديناتتارىن اۆتوماتتى تۇردە انىقتاپ, قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ ءۇشىن توتەنشە جاعداي تۋرالى جەدەل قىزمەتتەرگە حابارلاما جىبەرەدى.

سۇلتان دۇيسەمبينوۆ اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋ ساپاسىنىڭ تو­مەن­دىگىن جانە جول جوندەۋ جۇمىستارىن اتقارۋ كەزىندە جەكەلەگەن باس مەردىگەر كومپانيالاردىڭ جاۋاپسىزدىعىن سىنعا الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى 2-3 جىلعا كەشىگىپ قالدى, ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەدى جانە تەحنيكا نەگىزىنەن بوس تۇر.

سەناتور مەردىگەر كومپانيالاردىڭ ءوز مىندەتتەمەسىن ۋاقتىلى جانە ساپاسىز جاساۋى, بىلىكتى ماماندار مەن قاجەتتى تەحنيكانىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, كونكۋرستاردىڭ وتكىزىلۋىن قاداعالاۋ مەن باقىلاۋدىڭ بولماۋى, سونداي-اق كونكۋرستا جەڭىپ شىققان مەر­دى­گەرلەردىڭ مىندەتتەمەسى قوسالقى مەر­دىگەرگە بەرىلگەنى وسىعان سەبەپ بولدى دەپ سانايدى. بۇل كەيىننەن جاۋاپتى ادامداردى ىزدەۋدى قيىنداتادى.

«جول جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ۋا­قىتىندا جۇرگىزىلمەۋى, جولداردىڭ پاي­دالانۋعا بەرىلگەن بولىگىندە جول جيەكتەرىنىڭ جاسالماۋى جانە دە پاي­دالانۋداعى جولداردىڭ تومەن ساپاسى جول-كولىك وقيعاسى كورسەتكىشتەرىنىڭ جىل سايىن وسۋىنە تىكەلەي سەبەپكەر بولىپ وتىر. مىسالى, جەتىسۋ وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تاس جولداردا 2020 جىلى 144 جول-كولىك وقيعاسى بولعان. سونىڭ سالدارىنان 48 ادامنىڭ ءومىرى قيىلىپ, 223 جولاۋشى زارداپ شەككەن. 2021 جىلعى جول-كولىك وقيعاسى – 186, قايتىس بولعاندار – 76, زارداپ شەككەندەر – 368. 2022 جىلدىڭ 7 ايىندا 105 جول-كولىك وقيعاسىندا 45 ادام قايتىس بولدى, 157 ادام زارداپ شەكتى», دەدى سەناتور س.دۇيسەمبينوۆ.