قازىرگى باعا قىمباتشىلىعىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – جەرگىلىكتى ونىمدەردىڭ ازدىعى. ءبارىن سىرتتان تاسۋدىڭ سالدارى وسىدان ەكى جىل بۇرىنعى پاندەميا كەزىندە قاتتى بايقالعان.
«كىسىدەگىنىڭ كىلتى اسپاندا» بولاتىنى قاشاننان بەلگىلى. اۋەلى وزگە ايماقتان كەلەتىن ونىمدەر قىمباتتادى. ارتىنشا شەكارا تارس بىتەلىپ, سول قۇنى اسپانداعان تاۋاردىڭ ءوزى تاپشىلىققا اينالىپ شىعا كەلدى. مۇنى بولدىرماۋدىڭ ءبىر امالى – ءوزىمىز ءوندىرۋ. ويتكەنى جەرگىلىكتى ءونىم – جەتكىلىكتى ءونىم. ونىڭ ساپاسى دا, باعاسى دا كوڭىلدەگىدەي بولادى. وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆتىڭ كاسىپكەرلىك سالاسىنىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ ءۇشىن بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋىندە نەگىزگى اڭگىمە وسى بولدى. كەزدەسۋگە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر ناقىپبەكوۆ, وبلىس پروكۋرورى نۇرلان بيجانوۆ پەن سالالىق قۇرىلىم باسشىلارى قاتىستى.
جيىندا وتاندىق ءونىم ءوندىرۋ, ازىق-ت ۇلىك قورىن كوبەيتۋ جانە جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ شارالارى مەن وڭدەۋ سالالارىنىڭ دامۋى جايلى اشىق اڭگىمە بولدى.
وڭىردە مۇناي قورى سارقىلىپ, جىل سايىن ءونىم كولەمى تومەندەپ كەلەدى. ەندىگى باسىمدىق گاز ءوندىرۋ اياسىن ارتتىرۋعا بەرىلىپ وتىر. وسى باعىتتا ءوندىرىس ورىندارىنىڭ جانىنان ىلەسپە زاۋىتتار اشىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلادى. ينۆەستيتسيا تارتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ دا ەستەن ەكى ەلى شىقپاۋعا ءتيىس. بۇل كاسىپكەرلەردىڭ جاڭا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
– ينۆەستورلاردى قولداۋ اياسىن كەڭەيتە ءتۇسۋ ءۇشىن «بايقوڭىر» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنىڭ قۇرامىندا قىزىلوردا ينۆەستيتسيالىق جانە تالداۋ ورتالىعىن اشىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىكتەرى بار ءىرى كاسىپكەرلەردى شاقىرامىز. مۇناي وندىرىسىنە دەيىن قىزىلوردا اگرارلى ايماق رەتىندە تانىمال بولعان. الداعى ۋاقىتتا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋعا باسىمدىق بەرەمىز. بۇل باعىتتا العاشقى كەزەكتە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرىپ, اگروونەركاسىپ ونىمدەرىن وڭدەۋ جانە ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋدى قولعا الامىز. ءونىم وندىرۋگە ىنتالى ازاماتتاردى قولدايمىز.
كەلەر جىلى ەكسپورتقا شىعارىلاتىن تومات كونتسەنتراتىن وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسى باستالادى. ءارتاراپتاندىرۋ باعىتىندا شەت ەلدەردە سۇرانىسى كوپ ازىقتىق جۇگەرىنى ەگۋ قولعا الىندى. «اقجارما ي ك» شارۋاشىلىعى اكك-مەن بىرلەسىپ جۇگەرى وسىرۋگە قاجەتتى تەحنولوگيانى ەنگىزۋگە ينۆەستور تارتۋدا. مۇنان بولەك اگرو-يندۋستريالىق ايماقتار اشۋ جوسپارىمىزدا بار, – دەدى وبلىس باسشىسى.
كاسىپكەرلەر پالاتاسى ۇسىنىسىمەن وتكىزىلگەن جيىندا ت.ناقىپبەكوۆ مۇنداي كەزدەسۋلەردىڭ سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەردى اشىق تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– وسىنداي كەزدەسۋلەر بارلىق وبلىستا ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. سولاردىڭ اراسىندا قىزىلوردا كاسىپكەرلىك ماسەلەسىمەن اينالىساتىن جۇمىس توبىن قۇرىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر ءوڭىر. جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى اكىمدىك شەشىپ بەرسە, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى پروبلەمالاردى ۇكىمەتكە ءبىز جەتكىزىپ وتىرامىز, – دەدى ول.
كەزدەسۋدە وبلىستا شەتەلدىك كاسىپكەرلەردىڭ تاجىريبەسى مەن يننوۆاتسيالارىن ەنگىزۋ باستالعانى دا ايتىلدى. ۋكراينالىق ينۆەستورلارمەن تۇكىم شارۋاشىلىعىن دامىتا وتىرىپ كۇرىش, بيداي, جۇگەرى, سويا داقىلدارىنىڭ جاڭا سۇرىپتارىن شىعارۋ ءۇشىن ىنتىماقتاستىق ورنادى, اۋستراليالىق «رۋبيكون» كومپانياسىنىڭ سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ تاجىريبەسى قولعا الىندى.
وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مۇسا قالداربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەرلەرگە ءارتۇرلى كوزدەردەن 20 ملرد تەڭگە شاماسىندا قارجى قارالىپ, بۇگىندە 700-دەن استام جوباعا جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرىلگەن. اۋىلداعى كاسىپكەرلەر دە قولداۋدان قاعاجۋ قالىپ جاتقان جوق. ولار 393 جوباعا 6,1 ملرد تەڭگە نەسيە الدى.
ورتاق ماسەلەگە وراي پىكىر بىلدىرگەن كاسىپكەرلەر قاتارىندا «جان-اراي» جشس ديرەكتورى باقداۋلەت ماقاشوۆ كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعىنىڭ الەۋەتىن جوعارىلاتۋ ارقىلى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جولدارىن ۇسىندى. «ەر-ءالى» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى ءالىبي بەكجانوۆ ەگىن شارۋاشىلىعىن ارتاراپتاندىرۋداعى تاجىريبەسى تۋرالى ايتىپ, باقشا داقىلدارىن كوبەيتۋدىڭ جەلىسىن جانداندىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى.
وبلىس باسشىسى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باسىم بولىگىن سىرتتان اكەلەتىن وڭىردە باقشا داقىلدارىن ەگۋگە ىنتالى ازاماتتاردى ءاردايىم قولدايتىنىن اشىق ايتتى.
– كارتوپتى پاۆلوداردان, ءسابىزدى قوستانايدان اكەلەمىز. قالعانى تۇركىستان وبلىسىنان كەلەدى. وسىنى بولدىرماۋ ءۇشىن ەگىن ەگەمىز دەگەن شارۋالارعا جەر ءبولۋدى تاپسىرىپ, ولارعا جاعداي جاسادىق. باقشا ونىمدەرىن, كوكونىستى ەگۋگە ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ مۇمكىندىگى جەتەدى. ءىستى ىلگەرىلەتىپ اكەتكەن شارۋالار دا بار. ارتىلسا, ءونىمدى ساتۋعا مۇمكىندىكتى دە قاراستىرامىز. كۇرىشكە عانا يەك ارتىپ وتىرا بەرۋگە بولمايتىنىن تۇسىنەتىن ۋاقىت جەتتى, – دەدى ن.نالىباەۆ.
كەزدەسۋدە كاسىپكەرلەر جاڭا ەمحانا اشۋ, بوس تۇرعان عيماراتتاردى كاسىپكەرلىك ماقساتتا پايدالانۋ, ءتۋريزمدى دامىتۋ, جەكە بالاباقشالارعا سۋبسيديا ءبولۋ, جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنا جاعداي جاساۋ سەكىلدى ماسەلەلەر جايلى ايتتى.
جيىن سوڭىندا ايماق باسشىسى وڭىردە بيزنەس كليماتتى جاقسارتۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەردىڭ ۇسىنىستارى مەن جوبالارىن قارايتىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلاتىنىن جەتكىزدى.
قىزىلوردا وبلىسى